X
تبلیغات
بهارعشق
http://www.forum.parsiland.com/showthread.php?t=15264

http://www.irannetbook.com/showlist.aspx?t=11&y=2&srch=1&refItms=1&qr1=&sType=1&qr2=%D8%B1%D9%88%D8%B4+%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82&refLang=1

www.webgozar.com/counter/stats.aspx?code=582713

ایران نت بوک

+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:59 PM |
روشهای پژوهش رسانه‌ها مؤلف: آرتور آسابرگر مترجم: محمد حفاظی
روانشناسی شایعه مؤلف: گردون آلپورت و لئو پستمن مترجم: ساعد دبستانی
روشهای تجربی تحقیق اجتماعی مؤلف: پتراتسلندر مترجم: بیژن کاظم‌زاده
پژوهش فرهنگی (مردم نگاری در جوامع پیچیده) مؤلف: جیمز پ. اسپردلی و دیوید و. مک کوردی مترجم: دکتر بیوک محمدی
روان آزمایی
روان شناسی اجتماعی مؤلف: ژان استوتزل مترجم: علیمحمد کاردان
بختیاریها (عشایر کوه نشین ایرانی در پویه تاریخ) – سید محسن محسنیان
روشهای مقدماتی آماری (در روانشناسی و تعلیم و تربیت) – فخرالسادات امین
طرح پرسشنامه و سنجش نگرشها مؤلف: اوپنهایم مترجم: مرضیه کریم نیا
راهنمای تحقیق و ارزشیابی در روان شناسی و علوم تربیتی مؤلف: استفان آیزاک مترجم: دکتر علی دلاور
جامعه شناسی چیست مؤلف: الکس اینکلس مترجم: مشفق همدانی
مفاهیم و روشهای آماری مؤلف: گوری ک. باتاچاریا و ریچارد جانسون
روانشناسی اجتماعی مؤلف: لئونارد برکوویتز مترجم: دکتر محمد حسین فرجاد و عباس محمدی اصل
روشهای تحقیق در علوم تربیتی و رفتاری مؤلف: جان بست مترجم: دکتر حسن پاشا شریفی – دکتر نرگس طالقانی
مقدمه ای بر تحقیقات اجتماعی مؤلف: هربرت بلالاک مترجم: دکتر ابراهیم پاشا
جستارگری شالوده پژوهشهای پیشرفته در علوم – حسام الدین بیان
انسان شناسی فرهنگی مؤلف: دانیل بیتس– فردپلاگ مترجم: محسن ثلاثی
روشهای آماری در علوم رفتاری (آمار توصیفی و استنباطی) – اثر: دکتر حسن پاشا شریفی – دکتر جعفر نجفی زند
جمعیت شناسی آماری مؤلف: رولان پرسا مترجم: دکتر محمد سید میرزایی
روش تحقیق در انسان شناسی مؤلف: پرتی پلتو مترجم: محسن ثلاثی
مردم شناسی معاصر دنیا مؤلف: ژان پواریه مترجم: دکتر منوچهر کیا
روشهای تحلیل جمعیت مؤلف: پولارد، فرحت یوسف مترجم: آیت اللهی ، سیفی ، عباسی ، منصوریان
مکتب جامعه شناسی معاصر – دکتر علی اکبر ترابی
روشهای تحقیق در علوم انسانی – دکتر سیاوش خلیلی شورینی
روش تحقیق دکتر عباسعلی خواجه نوری
مبانی ارتباطات جمعی دکتر سید محمد دادگران
روشهای تحقیق و آمار در روانشناسی و علوم اجتماعی دکتر صفر داعی
مبانی جامعه شناسی (درآمدی به جامعه شناسی اسلامی 2) دفتر همکاری حوزه و دانشگاه
روشهای علوم اجتماعی مؤلف: موریس دوورژه مترجم: خسرو اسدی
درآمدی بر جامعه مؤلف: رابرتسون مترجم: حسین بهروان
جامعه روستایی و نیازهای آن دکتر فرامرز رفیع پور – پژوهشی در 32 روستای استان یزد
کندوکاوها و پنداشته ها ( مقدمه ای بر روشهای شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی ) دکتر فرامرز رفیع پور
کاربرد مصاحبه و گزارش نویسی در مددکاری اجتماعی اثر محمد رضا رنجبر
روانشناسی اجتماعی ( مقدمه ای بر نظریه ها، آیین ها در روانشناسی اجتماعی ) تالیف: آن ماری روش بلاو و ادیل نیون ترجمه: دکتر سید محمد دادگران
آشنایی با اصول و روش تحقیق - غلامحسین ریاحی
روشهای تحقیق با تاکید بر جنبه های کاربردی – دکتر مهدی ساده
جامعه شناسی ارتباطات – دکتر باقر ساروخانی
روشهای تحقیق در علوم اجتماعی ( ج1 اصول و مبانی) - دکتر باقر ساروخانی
روشهای اندازه گیری و ارزشیابی آموزشی – دکتر علی اکبر سیف
آمار غیر پارامتری برای علوم رفتاری – نوشته: سیدنی سیگل ترجمه: دکتر یوسف کریمی
استدلال آماری در علوم رفتاری (ج1 توصیف آماری) نوشته: ریچارد شیولسون ترجمه: دکتر علیرضا کیامنش
استدلال آماری در علوم رفتاری (ج2 استنباط آماری) نوشته: ریچارد شیولسون ترجمه: دکتر علیرضا کیامنش
چگونگی انجام مطالعات اجتماعی – دکتر مهدی طالب
مبانی جامعه شناسی و مردم شناسی ایلات و عشایر – دکتر حشمت الله طبیبی
جامعه شناسی آموزش و پرورش (تحلیل، برنامه‌ریزی و تحقیق در تعلیم و تربیت) تالیف: دکتر مصطفی عسکریان
مقدمه‌ای بر روش تحقیق دکتر پرویز علوی
ارتباطات انسانی جلد اول مبانی – دکتر علی اکبر فرهنگی
مبانی جامعه شناسی دکتر امان الله قرائی مقدم
جامعه شناسی – مفاهیم کلیدی تالیف: دکتر منصور قنادان – دکتر ناهید مطلع – هدایت‌اله ستوده
توسعه و برنامه ریزی روستایی – دکتر فریدون کامران
مبانی پژوهش در علوم رفتاری تالیف کرلینجر ترجمه دکتر حسن پاشا شریفی و دکتر جعفر نجفی زند
روانشناسی اجتماعی دکتر یوسف کریمی
جامعه شناسی روستایی تالیف کنستاندز ترجمه فریدون بدره‌ای
مبانی جامعه شناسی تالیف بروس کوئن ترجمه دکتر غلامعباس توسلی – رضا فاضل
مقدمه ای بر آمار در عل.م اجتماعی نورمن کورتز ترجمه حبیب اله تیموری
روش تحقیق در علوم اجتماعی تالیف کیوی و کامپنهود ترجمه دکتر عبدالحسین نیک گهر
اصول و مبانی جامعه شناسی دکتر سیاوش گلابی
جامعه شناسی آموزش و پرورش دکتر محمد رسول گلشن فومنی
بینشها و گرایشهای عمده در جامعه شناسی معاصر – پل لازارسفلد ترجمه دکتر غلامعباس توسلی
راهنمای سنجش روانی برای روانشناسان بالینی، مشاوران و ران پزشکان نوشته گری گراث و مارنات – ترجمه دکتر حسن پاشا شریفی و محمد رضا نیکخو
ارتباط شناسی – ارتباطات انسانی ( میان فردی ، گروهی ، جمعی) مهدی محسنیان راد
روشهای مصاحبه خبری دکتر مهدی محسنیان راد
مقدمات جامعه شناسی دکتر منوچهر محسنی
کاربرد روشهای نمونه گیری در علوم اجتماعی
روشهای آماری دکتر کریم منصورفر
پویایی گروهها شناخت مساله و کاربردهای عملی آن - تالیف روژه موکی پلی - ترجمه دکتر فریدون وحیدا
جامعه شناسی در ایران – دکتر علی اکبر مهدی – دکتر عبدالعلی لحسایی زاده - ترجمه نوشین احمدی خراسانی
زمینه روانشناسی اجتماعی تالیف علی اکبر مهرآرا
روشهای تحقیق در علوم انسانی دکتر عزت الله نادری – دکتر مریم سیف نراقی
روش تحقیق در علوم اجتماعی تالیف دکتر بهروز نبوی
روش شناسی علوم اجتماعی تالیف یوسف نراقی
گروه شناسی و پویائی گروهی تالیف مری نرث وی ترجمه دکتر غلامعباس توسلی
مقدمه‌ای بر سنجش و اندازه گیری در علوم تربیتی تالیف ابوالقاسم نوروزی
جامعه شناسی روستایی ایران - علی اکبر نیک خلق
جامعه شناسی روستایی دکتر منصور وثوقی
مبانی جامعه شناسی
جامعه شناسی مدرن تالیف پترورسلی ترجمه حسن پویان
اصول گزارش نویسی – مرکز اسناد و مدارک علمی ایران -1366
آمار توصیفی در علوم رفتاری دکتر حیدر علی هومن
اندازه گیریهای روانی و تربیتی و فن تهیه تست - دکتر حیدر علی هومن
شناخت روش علمی در علوم رفتاری دکتر حیدر علی هومن
پژوهش و پژوهش نامه – آیین پژوهش – آریان پور
اصول و مبانی جامعه شناسی دکتر سیاوش گلابی
راهنمای عملی فراهم سازی طرح تحقیق – دکتر عزت الله نادری – دکتر مریم سیف نراقی – فرنگیس شاهپوریان
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:54 PM |

تعریف نمونه گ ری :

 

نمونه گ ری فرآیند انتخاب مشاهده ها و تعمیم نتایج مشاهده به کل جمعیت است.

 

دلایل نمونه گ ری :

  1. صرفه جویی در وقت، انرژی و هزینه.
  2. جلوگیری از افزایش احتمال اشتباهات از قبیل اشتباهات پرسشگر و نیافتن پاسخگویان.
  3. نتیجه نمونه گ ری به شرط رعایت اصول و ضوابط آن ، با نتایج همه پرسی یکی است.

 

تاریخچه نمونه گ ری : 

نمونه گ ری در علوم اجتماعی همگام با نظرسنجی سیاسی، توسعه یافته است.

مجله آمریکایی لیترری دایجست در سال 1920 اسامی افرادی را از دفترچه های راهنمای تلفن و فهرست اسامی دارندگان خودرو انتخاب و اقدام به ارسال کارت پستالهایی برای آنان نمود. سردبیران این مجله در این کارت پستالها این سؤال را مطرح کرده بودند که از بین دو نامزد انتخابات ریاست جمهوری به کدام یک رأی خواهید داد. لیترری دایجست پس از دریافت پاسخها به درستی پیش بینی کرد که چه کسی برندة انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود. این مجله در د ره های بعدی انتخابات ریاست جمهوری حجم نظرسنجی خود را گسترش داد و پیش بینیهای آن در انتخابات ریاست جمهوری سالهای 1924، 1928 و 1932 درست از آب در آمد.

در سال 1936، این مجله برای ده میلیون نفر برگه های نظرسنجی فرستاد و دو میلیون پاسخ دریافت کرد. در این نظرسنجی 57 درصد شرکت کنندگان به آلف لندون و 43 درصد به روزولت رأی داده بودند. اما پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، نتایج کاملاً بر عکس بود و روزولت با 61 درصد آرا پیروز شده بود. اشتباه سردبیران لیترری دایجست در چهارچوب نمونه گ ری آنها نهفته بود: دارندگان تلفن و مالکان خودروی شخصی. آنها نمونه ا از افراد ثروتمند را انتخاب کرده بودند.

 

 

اصطلاحات نمونه گ ری :

  1. عنصر : واحدی که درباره اش اطلاعات جمع آوری می شود و مبنای تحلیل را فراهم می سازد.

  2. جمعیت : مجموعه افراد، اشیاء یا نمودهایی که یک یا چند صفت مشترک داشته باشند و یکجا در نظر گرفته شوند.

  3. چهارچوب : فهرست اصلی واحدهای نمونه گ ری است که نمونه ی مرحله ای از نمونه، از آن انتخاب می شود.

  4. متغیر : صفات منحصر به فرد عنصرهای یک جمعیت را توصیف می کند.

  5. نمونه : یرمجموعه ای از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل جمعیت انتخاب می شود.

  6. معرف بودن نمونه : مة اعضای جمعیت بخت یکسان برای انتخاب شدن داشته باشند.

 

تعیین حجم نمونه :

 

تعیین حجم نمونه ب تگی به میزان دقت و اطمینان مورد نظر دارد که با فرمولهایی قابل محاسبه است.

 

دو عامل خطای نمونه گ ری را کاهش می دهد :

  1. افزایش حجم نمونه.

  2. افزایش همگونی عنصرهای مورد انتخاب.

 

شیوه های نمونه گ ری :

 

شیوه های نمونه گ ری نسبت به مسائل مورد بررسی، متفاوت و تابع شرایط تحقیق است.

نمونه گ ری غیر احتمالی :

  1. سهمیه ای : باید ساختار جامعه مورد مطالعه مشخص باشد و نیاز به اطلاعات روزآمد دارد. باید همان نسبتهایی که در جمعیت مورد مطالعه وجود دارد در نمونه ا تخابی رعایت شود. مثال : افراد شاغل.

  2. گلوله برفی : برای جمعیتهای نادر که محل استقرار آنها مشخص نیست مناسب است. عناصری از یک جمعیت، محقق را به عناصر دیگر این جمعیت راهنمایی می کنند. مثال : افراد بی خانمان، مهاجران غیر قانونی.

  3. هدفمند یا قضاوتی : نمونه ب اساس قضاوت شخصی یا اهداف مطالعه انتخاب می شود.

 

نمونه گ ری احتمالی (اتفاقی یا تصادفی) :

 

باید فهرستی از افراد یا عناصر جمعیت مورد مطالعه در اختیار داشته باشیم.

  1. ساده : از طریق قرعه کشی، استفاده از جداول اعداد تصادفی یا برنامه های رایانه ای.

  2. سیستماتیک یا منظم : ابتدا حجم جمعیت را بر حجم نمونه ت سیم می کنیم تا فاصله نمونه گ ری بدست آید. سپس یک عدد اتفاقی را مبنای شروع قرار می دهیم و به اندازه فاصله نمونه گ ری، افراد یا عناصر بعدی را انتخاب می کنیم تا نمونه م رد نظر کامل شود.

  3. خوشه ای : برای مناطق وسیع جغرافیایی که بدست آوردن فهرست کاملی از اجزای آن غیر ممکن است بکار می رود. در این روش نقشه مورد مطالعه را به بخشهایی تقسیم می کنیم سپس به روش اتفاقی ساده یا منظم از آن نمونه گ ری می کنیم.

    دستور العمل برای انتخاب بهترین نمونه : ه حداکثر رساندن تعداد خوشه ها و کاهش تعداد عناصر هر خوشه.

    نمونه گ ری خوشه ای با احتمال متناسب با حجم : در این روش متناسب با حجم هر خوشه از آن نمونه گ ری می کنیم.

  4. طبقه ای : برای جامعه آماری که ساخت همگن و متجانس ندارد استفاده می شود. این روش خطای نمونه گ ری را کاهش می دهد. در این روش جمعیت مورد مطالعه را به زیرمجموعه های همگن تقسیم می کنیم. مثال : اعضای یک دانشگاه.

 

مزیتهای نمونه گ ری احتمالی :

 

الف- حذف سوگیری آگاهانه یا ناآگاهانه.

ب- امکان محاسبه درجه خطا.

http://209.85.229.132/search?q=cache:_EgDTmKwiIUJ:www.raveshtahqiq.blogsky.com/1385/03/27/post-5/+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A+%D8%AF%D8%B1+%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%22&cd=1&hl=fa&ct=clnk

+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:50 PM |
http://209.85.229.132/search?q=cache:16u2g7cC-U4J:edc.recent.ir/default.aspx%3Fitem%3D7159+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A+%D8%AF%D8%B1+%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%22&cd=12&hl=fa&ct=clnk
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:47 PM |
 روشهای تحقیق در علوم اجتماعی و امور فرهنگی
خلیلی شورینی , سیاوش   1381
نشر آن   تهران
شابک: 964-7211-67-8
8 خ 9 الف/ - 1381 Q - 180/55 -
General
فصل اول - کشف حقایق , دانش نو و حل مسایل		11
	- تعریف تحقیق		13
	- انواع تحقیق		27
	- تحقیقات بنیادی و کاربردی چگونه شکل می گیرند؟		31
	- نظریه یا تئوری		38

فصل دوم - انتخاب موضوع تحقیق		42

فصل سوم - روشهای تحقیق		49
	- روش تحقیق تاریخی		52
	- روش تحقیق توصیفی		56
	- روش تحقیق تداومی یا مقطعی		59
	- روش تحقیق تجربی حقیقی		64
	- انواع طرح های تحقیق تجربی حقیقی		72
	- طرح های تحقیق نیمه تجربی		75

فصل چهارم - نمونه گیری		80
	- چگونه نمونه گیری کنیم؟		82
	- حجم نمونه 		85

فصل پنجم - روشهای گردآوری اطلاعات		89

فصل ششم - طرز نوشتن کار تحقیق یه روش علمی		104
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:46 PM |
 روشهای تحقیق در علوم اجتماعی و امور فرهنگی
خلیلی شورینی , سیاوش   1381
نشر آن   تهران
شابک: 964-7211-67-8
8 خ 9 الف/ - 1381 Q - 180/55 -
General
فصل اول - کشف حقایق , دانش نو و حل مسایل		11
	- تعریف تحقیق		13
	- انواع تحقیق		27
	- تحقیقات بنیادی و کاربردی چگونه شکل می گیرند؟		31
	- نظریه یا تئوری		38

فصل دوم - انتخاب موضوع تحقیق		42

فصل سوم - روشهای تحقیق		49
	- روش تحقیق تاریخی		52
	- روش تحقیق توصیفی		56
	- روش تحقیق تداومی یا مقطعی		59
	- روش تحقیق تجربی حقیقی		64
	- انواع طرح های تحقیق تجربی حقیقی		72
	- طرح های تحقیق نیمه تجربی		75

فصل چهارم - نمونه گیری		80
	- چگونه نمونه گیری کنیم؟		82
	- حجم نمونه 		85

فصل پنجم - روشهای گردآوری اطلاعات		89

فصل ششم - طرز نوشتن کار تحقیق یه روش علمی		104
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:46 PM |
 روشهای تحقیق در علوم اجتماعی و امور فرهنگی
خلیلی شورینی , سیاوش   1381
نشر آن   تهران
شابک: 964-7211-67-8
8 خ 9 الف/ - 1381 Q - 180/55 -
General
فصل اول - کشف حقایق , دانش نو و حل مسایل		11
	- تعریف تحقیق		13
	- انواع تحقیق		27
	- تحقیقات بنیادی و کاربردی چگونه شکل می گیرند؟		31
	- نظریه یا تئوری		38

فصل دوم - انتخاب موضوع تحقیق		42

فصل سوم - روشهای تحقیق		49
	- روش تحقیق تاریخی		52
	- روش تحقیق توصیفی		56
	- روش تحقیق تداومی یا مقطعی		59
	- روش تحقیق تجربی حقیقی		64
	- انواع طرح های تحقیق تجربی حقیقی		72
	- طرح های تحقیق نیمه تجربی		75

فصل چهارم - نمونه گیری		80
	- چگونه نمونه گیری کنیم؟		82
	- حجم نمونه 		85

فصل پنجم - روشهای گردآوری اطلاعات		89

فصل ششم - طرز نوشتن کار تحقیق یه روش علمی		104
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:46 PM |

http://209.85.229.132/search?q=cache:7KB5LF-PZ5oJ:www.farhangeiran.com/social-sciences-book.htm+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A+%D8%AF%D8%B1+%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%22&cd=15&hl=fa&ct=clnk

روشهاي پژوهش در علوم اجتماعي

چاوا فرانكفورد- ديويد نچيماس

ترجمه: دكتر فاضل لاريجاني و رضا فاضلي

----------------------------------

روشهاي پژوهش در علوم اجتماعي

روشهاي پژوهش در علوم اجتماعي عنوان كتابي است از نويسندگان نامي اين عرصه چاوا فرانكفورد و ديويد نچمياس كه به همت آقايان دكار فاضل لاريجاني و رضا فاضلي به زبان پارسي برگردانده شده است. اين كتاب به عنوان كتاب مرجع در دانشگاههاي آمريكا تدريس مي شود. دكتر باقر ساروخاني مقدمه اي بر اين كتاب نگاشته است كه در بخشي از آن مي نويسد:

به زعم ما هيچ فرآورده علمي توليد نمي شود، مگر اينكه از روشي دقيق و درست برخوردار باشد. بنابراين، روش اساس دانش است. لازمه هر كار علمي است و به بيان درست تر، روش ذات علم است. از ديدگاه ديگر محقق در قبال داده ها ي حاصل شده در پژوهش مسئوليتي ندارد، اما در باب روشي كه بر مي گزيند مسئول است. سوم اينكه مبحثي نو در عرف دانش مطرح است. از آن با عناوين بسياري چون تحليل داده ها، ارزيابي داده ها و همچنين نقد و ارزشيابي داده ها ياد مي كنند. در اين مبحث، بيماريها و آفتها ي داده ها ي حاصل شده از هر تحقيق مورد سنجش قرار مي گيرد؛ از جمله آنكه پياده شدني بودن داده ها مورد شناسايي، نقد و سنجش قرار مي گيرد. مهمترين عنصر در اين مبحث (ارزشيابي داده ها)، بررسي ، نقد و تحليل روشهاي جمع آوري و پردازش داده هاست. بنابراين، اعتبار داده هاي پژوهش، منوط به اعتبار ابزار تحقيق است و هر داده به همان اندازه مورد وثوق و اجماع علم است كه از روش يا روشهاي دقيق، درست، مقبول و علمي استفاده نموده باشد.

اين كتاب در نوزده فصل (كه به طور منطقي از كوچكترين اجزا ساختار مفهومي و نظري فرآيند پژوهش آغاز و تا تحليل داده ها و كاربرد رايانه پيش رفته است) و هشت ضميمه در 815 صفحه توسط انتشارات سروش در سال 81 به زيور طبع آراسته شده است.

 

فصل اول: رهيافت علمي

فصل دوم: مفاهيم اساسي پژوهش

فصل سوم: عناصر پژوهش

فصل چهارم: اصول اخلاقي در پژوهش علوم اجتماعي

فصل پنجم: طرحهاي پژوهشي- آزمايشها

فصل ششم: طرحهاي پژوهشي-طرحهاي تداومي قطعي و شبه آزمايشي

فصل هفتم: اندازه گيري

فصل هشتم: نمونه گيري و طرحهاي نمونه اي

فصل نهم: روشهاي مشاهده اي

فصل دهم: پژوهش پيمايشي

فصل يازدهم: طرح و ساختار پژوهش

فصل دوازدهم: پژوهش كيفي

فصل سيزدهم: تحليل داده هاي ثانوي

فصل چهاردهم: آماده سازي و تحليل داده ها

فصل پانزدهم: توزيع يك متغيري

فصل شانزدهم: تحليل دو متغيري

فصل هفدهم: منترل، تبيين و تحليل چند متغيري

+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:46 PM |
http://209.85.229.132/search?q=cache:wXulwwjStbEJ:anthropology.ir/node/314+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A+%D8%AF%D8%B1+%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%22&cd=20&hl=fa&ct=clnk

روش کیفی در علوم اجتماعی و علوم رفتاری(مرتضی منادی)(متن کامل)

چکیده :
!--روش کیفی یا تفسیری یا توصیفی یا ژرف نگر، با وجود قدمت تاریخی اش پس از سالها خاموشی، در این دو دهه در علوم اجتماعی و علوم رفتاری از اقبال خوبی بر خوردار بوده است. این روش، با فرضیة ساختارمند آغاز نشده، یعنی فرضیه آزمایی از اصول آن نمی باشد. نیز آزمایش تستی را دنبال نمی کند. قصد اجرای نظریه ای را نداشته، بلکه بعد از جمع آوری اطلاعات در تحلیل ها از نظریه ها استفاده می کند. اعداد در آن جایگاه ویژه ای نداشته، در حالیکه تفسیر و تحلیل عمیق داده ها نقش مهمی را ایفا می کند. در صورت خوب انجام یافتن می تواند به تبیین نظریه ای منتهی شود. --!رشته های مختلفی چون : روان شناسی، روانکاوی، روان شناسی اجتماعی، جامعه شناسی و انسان شناسی (یا مردم شناسی)، جولانگاه روش کیفی می باشند. مردم نگاری، مشاهده، پژوهش در عمل, زندگی نامه, مصاحبه و بررسی اسناد از ابزارهای رایج جمع آوری اطلاعات در روش های کیفی می باشند. هدف این مقاله معرفی روش های قابل اجرا و رایج دیدگاه کیفی می باشد.

  واژگان کلیدی : روش پژوهش, روش کیفی, تفسیر, تحلیل محتوی, مردم نگاری.

مقدمه :
در حوزة پژوهش های علوم اجتماعی و علوم رفتاری (و البته در علوم انسانی دیگر)، با دو روش کمی و کیفی سر و کار داریم. روش کمی که به روش اکتشاف یا پوزیتیویستی معروف است, هدفش کشف حقیقت یا ماهیت انسان و جهان است. لذا, تلاش می کند تا راه حل مسائل را بر اساس تجربه و مشاهده بیاید. روش کیفی یا تحلیلی که معطوف به فهم رمز زبان بوده, در پی تحلیل مسائل می باشد. اخیرا روش سوم به نام روش انتقادی واقع گرائی در برخی از پژوهش های علوم انسانی نیز مرسوم شده است. (باقری, 1374)
اما, در اکثر پژوهش های علوم اجتماعی و علوم رفتاری, دو روش کمی و کیفی بیشتر رایج می باشند. هر یک از این دو روش به نظریه پردازی پرداخته و طرفدارانی داشته، در نتیجه سعی در بر حق شمردن روش خود را دارند. بعبارتی، بحث و گفتگو و جدل بین نظریه پردازان و طرفداران آنها بر قرار می باشد. از دلِ این چالش این سؤال بیرون می آید : کدامیک از این دو روش (کمی یا کیفی) بر هم مزیت و برتری دارد؟
نگارنده معتقد است که طرح این سؤال درست نبوده، چون نه می توان و نه درست است تا برتری یکی را بر دیگری مطرح و یا اثبات کرد. به نظر اینجانب هر دو روش دارای محسناتی بوده و یقینا ضعف هایی نیز دارند. ولی نکتة اساسی در این است که، اولا در مورد بعضی موضوعات یکی از این روشها بهتر پاسخگو می باشد و می تواند اطلاعات دقیقتر و بهتری را در مورد موضوع مورد مطالعه بیابد. ثانیا, در بعضی از جوامع یکی از روش ها بهتر و مفید تر می تواند عمل کند. ثالثا, مسئلة هزینة زمانی و مادی موضوع پژوهش، یکی از دو روش را بیشتر می طلبد. ولی در صورت وجود امکانات و توان پژوهشگر, در اکثر موضوعات این دو روش می توانند مکمل یکدیگر باشند.
هدف مقالة حاضر نقد روش کمی نبوده, بلکه تلاش می شود تا پس از معرفی مختصر ویژه گی های دیدگاه کیفی روش های رایج جمع آوری اطلاعات و پژوهش های انجام یافته در این دیدگاه مورد بررسی و معرفی قرار بگیرند.

دیدگاه کیفی :
دیدگاه یا روش کیفی یا پارادیم کیفی (هس و سووا, 1993 : 53) ) قدمتی تاریخی دارد. ولی شاید بدون شک در رویکرد جدید علمی و در حوزة علوم اجتماعی بتوان کارهای مارسل موس بنیانگذار مردم شناسی (یا انسان شناسی) را آغازگرِ اینگونه تفکر و روش دانست. موس در ابتدای قرن گذشته با نگارش کتاب “راهنمای مردم نگاری” سنگ بنای روش  کیفی با شیوه های علمی امروز رایج را پایه ریزی کرد. (موس، 1992 : 14) وی در این کتاب به تفصیل روش های مشاهده، برای شناخت عناصری شامل : جمعیت شناسی، جغرافیای انسانی، فنون سازمان اجتماعی، همچنین شناخت ساختار فیزیکی جامعه شامل : تکنیک، زیبائی شناختی، اقتصاد، حقوق، مذهب، علم و پدیده های عمومی شامل : زبان، مقوله ها و پدیده های ملی، بین المللی و مطالعات آداب و هنجارهای جمعی را مورد بررسی قرار داد.
تا سالهای 1960 الی 1970، بیشترین تحقیقاتِ علوم اجتماعی و علوم رفتاری در کشور های غربی با روش کمی صورت می گرفت. برای مثال نزدیک به 90 در صد گزارشهای منتشر شده در مجلات جامعه شناسی آمریکا مبتنی بر تحقیق کمی و بررسی آماری بودند. (سیلورمن، 1379 : 1) اما, قریب به دو دهه است که روش کیفی در اکثر پژوهش ها در اروپا از استقبال بیشتری برخوردار شده است. این در حالی است که در این دو دهه, ما شاهد پیشرفت های بسیار زیادی درحوزة آمار و کامپیوتر نیز بوده ایم.
در مورد رویکرد کیفی سخن بسیار زیاد است، ولی تلاش می شود ابتدا نگاهی گذرا از منظر  معرفت شناختی به این رویکرد کرده، سپس به صورت خلاصه روشهای رایج جمع آوری اطلاعات در دیدگاه کیفی را مورد بررسی قرار دهیم.
از منظر ‘معرفت شناسی‘، روش کمی و کیفی  رویکرد متفاوتی ندارند. هر دو روش در بدنبال طرح سؤالی اساسی, در جستجوی شناخت جهان هستی و جهان واقعیت بوده و دیدگاه شناخت گرایانه و انسان گرایانه ای دارند. منتهی هر دو، اولا موضوع را به یک شکل نمی بینند، ثانیا آن را مشابه هم بررسی نمی کنند.
روش کمی سعی در علمی جلوه دادن این روش کرده و پا، جای پای روش های علوم طبیعی یا تجربی گذاشته و دیدگاه پوزیتیویستی، یا اثبات گرایانه، یا نورماتیو، یا قابل تجربه کردن را رونق داد. در این دیدگاه تلاش می شود تا به مثابه علوم طبیعی با شناخت و در نظر گرفتن متغیر ها و بعضا دستکاری آنها و یا تغییرات در بعضی از آنها و تاثیر متغیرها برهم, پاسخ های از قبل تعیین شده ای را بوجود بیاورند. طبیعتا فرضیه های ساختارمندی را نیز مطرح می کنند. به عبارتی، فرضیه آزمایی یکی از اهداف اصلی و عمدة روش کمی می باشد.
روش کیفی، یا ژرفنگر، یا ‘تحلیلی‘، یا توصیفی روشی است که بر یک دیدگاه فلسفی “تفسیرگرایانه” مبتنی است و توجه آن به چگونگی تفسیر، درک، تجربه و به وجود آمدن جهان اجتماعی معطوف است. در ضمن پژوهش کیفی بر آن گونه از روش های تحلیل و تبیین استوار است که در آنها به درک عمیق، پیچیده گی، جزئیات و بافت پدیده های مورد مطالعه تاکید می شود. (شریفی، 1380 : 270)  در واقع  از جهت مخالفت با روش های پوزیتیویستی روش کیفی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. هدف پژوهش کیفی این است تا رویدادی را شرح دهد. (مارشال, 1377 : 57). غالبا پژوهش های کیفی بر اساس تجربه و مشاهدات مستقیم پژوهشگر آغاز می شود. یعنی حتما پژوهشگر قبلا با موضوع خود در محیط طبیعی برخورد داشته است. و در مواقعی پژوهشگر موردهایی را بصورت هدفمند پیرامون خود یافته و مورد مطالعة دقیق و عمیق قرار داده است. (ین, 1381) از این دست نمونه ها می توان به تک نگاری های جامعه شناس فرانسوی لوپلی پیرامون خانواده ها در فرانسه یاد کرد. (لوپلی, 1989)
در مورد ‘فرضیه‘ می بایستی این نکته را یادآور شویم، در این روش با وجود اینکه پژوهشگر قصد آزمون فرضیه ای را ندارد ولی, این امر بدان معنی نیست که، اولا پژوهشگر قبل از پژوهش نداند در پی جستجوی چه چیزی هست؟ ثانیا پژوهشگر هیچ حدس و گمانی پیرامون موضوع مورد پژوهش خود از قبل در ذهن نداشته باشد؟  فقط پژوهشگر فرضیه ای ساختارمند و از قبل تعیین شده ای را به شکل مرسوم روش کمی در ذهن نمی پروراند. به عبارتی, در مورد فرضیه انعطاف پذیری وجود دارد. به همین دلیل اطلاعات بدست آمده, نتایج پژوهش را هدایت و فرضیه ها را شکل می دهند. لذا, فرضیه آزمایی هدفِ روش کیفی نمی باشد.
در اثبات گرایی، پس از جمع آوری اطلاعات به روش شمارش و ‘ارقام‘، و تحلیل متغیرها، هدف اصلی  آزمایش فرضیه ها و تعمیم و پیش بینی می باشد. در حالیکه در روش کیفی یا تفسیر گرایی پس از جمع آوری اطلاعات به روش هایی همچون مشاهده، پژوهشگر در صدد توصیف، روشن سازی و معرفی چگونگی وضع موجود بوده و بعضا به ایجاد فرضیه خواهد انجامید. (سیلورمن، 1379 : 193)
در ضمن, محدود نبودن در سطح یک یا دو متغییر, از دیگر ویژه گی های این روش می باشد. چون, غالبا در روش کمی به دنبال ‘رابطة همبستگی‘ بین چند متغیرِ محدود هستیم. در حالیکه, در رویکرد کیفی از سوئی تعداد متغیرها محدود نبوده, از سوی دیگر بدنبال رابطة همبستگی بین متغیرها نیز نمی باشیم. توصیف وضعیت موجود یک موضوع و دلایل وجودی آن از اهداف روش کیفی می باشد.
از نظر ‘انتخاب موضوع‘ نیز, قائدتا روش های کیفی بیشتر موضوع های قابل لمسِ ‘زندگی روزمره‘ را انتخاب کرده و در سطح خرد به صورت عمیق آن را مورد مطالعه قرار می دهند. از این جهت, روشهای کیفی در جامعه شناسی خرد و یا نظریه های کنش متقابل نمادی (مید, 1963) یا جامعه شناسی بالینی (لورو, 1981) کاربرد زیادی دارند. بنابراین, “اینجا و این لحظه”  در زمان مورد مطالعه, پیرامون موضوع مورد بررسی از اهمیت ویژه ای در این روش بر خوردار می باشد. (هس و سوا, 1993) در نتیجه, از نکات مهم در روش کیفی توجه به ‘محیط موضوع‘ مورد تحقیق, بسیار اهمیت دارد. (مارشال, 1377).
همچنین, بدنبال اهمیت محیط, ‘درک معنی‘ استفاده شده توسط افراد در زمینه به اعتقاد گارفینکل (سیلورمن, 1379) یا تعریف موقعیت (مید, 1363) بر اساس تعریف شرکت کنندگان در آن موقعیت خاص, ملاک می باشد. به اعتقاد برجه و لوکمان (1986) دو جامعه شناس پدیدار شناخت, از سوئی واقعیت ها به صورت اجتماعی ساخته شده, و از سوی دیگر معنی آنها منحصر به شرکت کنندگان یک موقعیت می باشد. لذا, توجه دقیق به موقعیت های اجتماعی در این روش مد نظر می باشد. چون یک اندیشه یا گفتگو فقط در موقعیت طبیعی خود معنی پیدا می کند. (دو لوز، 1997 : 5) در این رابطه دو لوز می افزاید : در هر گروه اجتماعی کلمات، اصطلاحات، و رفتارهای مخصوصی وجود دارد که فقط اعضاء آن گروه آنها را می شناسند و انجام میدهند. فقط آن معنی ای درست است که خود مجریان می گویند و نه آنچه که ناظران می بینند و مطرح می کنند. لذا جهت شناخت افکار و رفتار یک گروه شناخت نظریات آن گروه ضروری و لازم است. روش شناسان مردم نگر معتقدند که رفتار آدمی مانند زبان در گفتگو شرکت می کند. در نتیجه هر دو عنصر همزمان می بایستی مورد مطالعه قرار بگیرد. (همان منبع : 23) بنابراین, جهت شناسایی این رفتارها و گفتگوها روش عمیق کیفی لازم و ضروری می باشد.
بدنبال نکتة مطرح شده, در روش کیفی توجه به معنی و مفاهیم و محیط های طبیعی (و نه مصنوعی ساخته شده توسط پژوهشگر) و تاکید بر اینکه واقعیت در بیرون از فرد وجود ندارد, بلکه در ذهن فرد وجود دارد. در نتیجه, از سوئی معنی و مفهوم افراد جامعه, از سوی دیگر این معانی در موقعیت های طبیعی که فرد در آن قرار دارد, برای پژوهشگر کیفی دارای اهمیت می باشد.
با توجه به اینکه در پژوهش کیفی، پژوهشگر قصد شناخت واقعیتی را دارد تا به توضیح، توصیف و تفسیر آن بپردازد. در نتیجه, قصد ‘اجرای نظریه‘ ای را در ذهن نمی پروراند. ولی بعد از جمع آوری اطلاعات، در تحلیل ها می توان از نظریه های موجود کمک گرفته و نتایج را تحلیل و تبیین کرد. در واقع, در روش کیفی از عمل یا واقعیت موجود موضوع, به سمت نظریه می روند. (لاپاساد، 1991 : 47) در نتیجه، پژوهش های کیفی در صورت خوب انجام یافتن، نسبت به روش کمی بیشتر می توانند به تبیین نظریه ای بیانجامد.
در صورتیکه پژوهشی کیفی به صورت دقیق در مقیاسی کوچک اطلاعاتی را یافته و سپس بتوان در مکان و زمان دیگری همان روش را تکرار کرد و در صورت یافتن پاسخ مشابه, امکان ‘تعمیم‘ نتایج میسر می شود. بدین ترتیب انتقاد تعمیم ناپذبری روش کیفی حل می شود. البته چون فنون جمع آوری اطلاعات و تحلیل های استنباطی کاری است شدنی ولی استعداد اندیشیدن پیرامون این داده ها نیاز به شناخت علمی، اطلاعات کافی پیرامون موضوع را طلب می کند. (کیوی و وان کامپنهود،1370 : 36) بنابراین, پژوهشگر روش کیفی می بایستی اولا شناخت نسبتا خوبی نسبت به موضوع داشته، ثانیا تسلط خوبی بر نظریه های موجود پیرامون آن موضوع داشته باشد.
در مورد ‘نمونه گیری‘، اگر نمونه های پژوهشی به صورت حتی هدفمند انتخاب بشوند, بطوری که معرِف واقعیت جامعة پژوهشی باشند و نمونه های منحصر به فرد نباشند، مسئلة تعمیم ناپذیری نتایج پژوهش کیفی نیز از این جهت منتفی خواهد شد.
نکتة دیگر در پژوهش های کیفی نقش ‘ارقام و اعداد‘ می باشد. بر خلاف وجود اعداد که در پژوهش های کمی از جایگاه خاصی برخوردار است و توضیح و تفسیر, از جایگاه ضعیف تری بر خوردار می باشد، در پژوهش های کیفی، اولا اعداد جایگاه مهمی را نداشته بر عکس توضیح و تفسیر و کلا نوشتن نقش بسیار مهمی را ایفا می کند. (بومارد،1990 : 23 و وانکراینت, 1990: 45) البته اینکه اعداد جایگاه خوبی ندارند، به این معنی نیست که اعداد هیچ نقشی ایفا نمی کنند، بلکه اصلِ اینگونه روش ها، بر اعداد متکی نمی باشد.
‘تحلیل محتوی‘   یکی دیگر از ویژه گی های مهم در روش کیفی می باشد. تحلیل محتوی، یعنی بررسی عمیق داده های جمع آوری شده که در تمامی علوم انسانی حتی در ادبیات نیز کاربرد داشته، می تواند رابطة متغیر ها و شبکة ارتباطات را نه در سطح بلکه در عمق مشاهده و بررسی بکند. (باردن، 1983 : 26) در این حالت، نکات مهمی را می بایستی در نظر گرفت یا مراحل مختلفی را می باید پیمود. اولا در نظرگرفتن تمامی ابعاد فضایی که اطلاعات در آن فضا جمع آوری شده است، در ثانی روشن کردن واژه ها و مفاهیم کاربردی توسط بازیگران آن موقعیت، و سپس رتبه بندی کردن آنها، ثالثا آشکار کردن بخش های پنهانی یک رابطه یا شبکة روابط موجود بین بازیگران و یا بخش های مختلف رفتارها و گفتارها، و در نهایت روشن کردن ناخودآگاه فردی یا جمعی در پی الفاظ و رفتارها. مجموعة انجام این مراحل در مورد داده های جمع آوری شده، تحلیل محتوی را بدنبال خواهد داشت. (هس, 1989) در این رابطه می توان برای مثال به تحلیل روانکاوی آثار هدایت توسط محمد صنعتی اشاره کرد. (صنعتی,1380)
بطور خلاصه می توان گفت که دیدگاه کیفی در صورت خوب انجام دادن علاوه بر مکمل بودن روش کمی می تواند یا قبل از روش کمی و یا بعد از آن در مورد موضوعی انجام پذیرد. تا بدین ترتیب هم صحت مطالب جمع آوری شده تایید شود و هم تحلیل عمیق دید کیفی کمک به شناسایی دقیق علل بوجودآمدن پدیده های اجتماعی یا رفتار های خاصی می کند. و در نهایت می تواند مانند پژوهش های ژان پیاژه در مورد کودکان به تبیین نظریه ای و نتایج جهان شمول بیانجامد.
لذا شناخت و آموزش دیدگاه کیفی به پژوهشگران و وجود پژوهشگران کیفی در کنار خیل عظیم پژوهشگران کمی در جامعة علمی ما می تواند منشاء اثر خوبی در امر پژوهشهای علوم اجتماعی و رفتاری بخصوص در امر آموزش و پرورش باشد.
اما در کنار نکات مثبت این روش, یکی از مشکلات و نکات منفی این روش دخالت احساس, اندیشه و عقاید پژوهشگر در موضوع مورد پژوهش می باشد. در مواقعی این عناصر مانع خوب دیدن, درست دیدن و درست تحلیل کردن می باشد. (لورو, 1988) حتی در مواقعی, پژوهشگر می تواند تحت تاثیر محیط قرار بگیرد. برای مثال, خانم ژان فاوره سادا در پی پژوهشی پیرامون سحر و جادو در یکی از کشورهای آفریقائی تحت تاثیر این اعمال به گفتة خود وی, نگاه خنثی یا ابژکتیو خود را در طول پژوهش از دست داد. (1985)

روش های جمع آوری اطلاعات :
برای درک بیشتر روش کیفی، بهتر است جایگاه آن را در عمل، یعنی هنگام انجام پژوهش, یا روش های جمع آوری اطلاعات مورد بررسی قرار داده و مشاهده کنیم. به زبان دیگر, نمادهای اجرایی روش های کیفی را در گذر از عمل می توان شناسایی و معرفی کرد.
از مزیت های مهم دیدگاه کیفی، در جمع آوری اطلاعات بسیار دقیق و نزدیک به واقعیت موضوع مورد مطالعه می باشد. در بعضی از موضوع ها مانند : نگرش ها، تفکرات، نظرات افراد پیرامون مسائل مختلف اجتماعی و رفتارهای انجام پذیر مانند روش تدریس، توسط پرسشنامه امکان دست یابی به واقعیت ها خیلی ضعیف است، چه اکثر افراد اولا، ممکن است واقعیت ها را کتمان کنند، ثانیا کلیشه ای جواب بدهند, ثالثا آرمان گرایانه پاسخ بدهند. در حالیکه در مصاحبه های عمیق و مشاهدات از نزدیک، امکان مشاهدة رفتار و شنیدن افکار در مواقع عادی و روزمره، یعنی جمع آوری اطلاعات دقیق بسیار زیاد می باشد. ابزارها و روش های جمع آوری اطلاعات که در روش های کیفی رایج است عبارتند از : مردم نگاری، مشاهده کردن، پژوهش در عمل, زندگی نامه, مصاحبه و بررسی اسناد.

مردم نگاری  : لازم به ذکر است که  مردم نگاری، هم به عنوان تکنیک جمع آوری اطلاعات (انواع مشاهده)، و هم به عنوان یک روش تحقیق (مجموعة نگرشی کیفی و تحلیلی نسبت به یک موضوع تحقیق خاص)، و هم به عنوان یک نظریه  (مجموعة نظام خاصی که یک موضوع را در چهارچوب آن بتوان تحقیق کرد) مطرح می باشد. (موس, 1992 , وودز, 1990, و لاپلا نتین, 2000)
از نظر لغوی روش مردم نگاری یعنی توضیح و معرفی یک قبیله یا قوم، ولی از نظر روشی, یعنی روش تحقیق عملی و مطالعة زمینه ای, و مجموعة روش های گردآوری اطلاعات جهت توصیف یک فعالیت خاص اجتماعی و یا نوع زندگی دسته ای از افراد جامعه. (لاپلانتین, 2000) مردم نگاری با این اصل شروع می شود که هر گروه اجتماعی واقعیت خاص به خود را می سازد. برای شناخت آن می بایستی از درون مشاهده کرد, مطالعه نمود و شناخت. روش مردم نگاری، مشاهده گر شرکت کننده  را ایجاب می کند که پژوهش گر در ضمن زندگی در محیط مورد مطالعه علاوه بر شنیده ها اعمال افراد و وسائل پیرامون آنها را نیز مورد مطالعة دقیق قرار بدهد. برای مثال, کاری که خانم مارتین سگالین در مطالعة پیرامون خانواده های کارگران انجام داد. در این پژوهش وسائل روزمرة زندگیشان مانند مبلمان به عنوان ارزش های خانواده گی مورد مطالعه قرار گرفته شد. (سگالین، 1987) ضمنا, مردم نگار در حین مطالعة رفتار و افکار به آثار مختلف مکتوب، وسائل زندگی، کار و فعالیت اجتماعی نیز توجه خاص دارد. هدف مردم نگار, شناخت و معرفی یک فعالیت یا نوع زندگی اجتماعی در موقعیت طبیعی و واقعی بدون دستکاری و تغییر می باشد. در واقع, مردم نگار مصاحبه هایی را انجام می دهد که از انعطاف زیادی برخوردار بوده, به مانند یک گفتگوی دوستانه می باشد. (لاپاساد، 1991 : 7) مردم نگار هیچ پیش فرض ساختارمند شده ای را در ذهن نداشته و در پی پاسخ به نظریه ای خاص نمی باشد. پیتر وودز مطالعه پیرامون روش تدریس معلمین و رفتار دانش آموزان را در نظام آموزشی انگلیس به صورت مردم نگاری انجام داده است. وی در پاسخ به دو سؤال اساسی : در نظام آموزش و پرورش انگلیس چه می گذرد؟ چرا این اعمال صورت می گیرد؟ نظام آموزش و پرورش انگلیس را مورد مطالعه قرار داده است. (وودز، 1990)
از کارهای خیلی خوب و در حوزة دیگر, می توان به زندگی چند سالة خانم ژان فاوره سادا که در میان قبیله ای آفریقایی زندگی کرد, تا جایگاه و روش های سِحر و جادو را از نزدیک در بین مردم این قبایل مورد مطالعه قرار دهد، یاد کرد. (ژان فاوره سادا، 1985)
گاهی پژوهشگر بر اساس علاقة شخصی خود گروهی را که در جامعه زندگی می کنند و جدای از جامعه نمی باشند, ولی بر اساس فعالیت خاص خود متمایز از بقیة افراد جامعه بوده, مورد مطالعه قرار می دهد. یکی از شاهکارهای معاصر این اندیشه و روش را می توان به پژوهش زمینه ای (مردم نگاری) هوارد بکر جامعه شناس برجسته و معاصر آمریکایی که در کتاب معروف وی بنام “حاشیه روها” به مراحل معتاد شدن گروهی از نوازندگان گروه های جاز می پردازد, اشاره کرد. وی حتی مدت کوتاهی به استفاده از ماری جووانا مشغول شد تا هم بهتر در گروه راه یافته و هم به تفکر آنها در ارتباط با مواد مخدر, بیشتر پی ببرد. (بکر، 1995)
استفاده از روش مردم نگاری در کارهای کلاسیک مانند : بوآس, مارگاریت مید, مالینوفسکی, لوپلی و غیره وجود دارد. (لاپلا نتین, 1991)

مشاهده  : مشاهده به دو صورت شرکت کردن یا شرکت نکردن در گروهی یا در مکانی جهت شناخت فعالیت ها، آراء و افکار انسانها قابل استفاده در روش های کیفی می باشد. (پلتو, 1375)
زمانی که محقق بدون شرکت در فعالیتی، آن فعالیت را از نزدیک مشاهده می کند، مشاهده گر کامل می باشد. برای مثال برای شناخت تماشاچیان فیلم خاصی در سینما، مشاهده گر در مقابل درب های ورودی یا خروجی سینما قرار گرفته و بر اساس سیاهة مشاهده از قبل تعیین شده, در پی جمع آوری اطلاعات مورد نیاز خود می پردازد. بوردیو جامعه شناس معاصر فرانسوی بدینگونه بازدید کنندگان موزه ها را مورد مطالعه قرار داد. (بوردیو، 1966)
در صورتیکه مشاهده گر در فعالیتی مجبور باشد شرکت کند تا به تمام جزییات آن فعالیت و افکار حاکم بر آن فعالیت پی ببرد, مشاهده گر شرکت کننده می باشد. در این حالت فرد مجبور است مدتی در بین آن افراد مانند مردم نگار زندگی کند. بومارد در مورد چگونگی تصمیم گیری معلمین جهت راهنمایی تحصیلی دانش اموزان دبیرستانی، بر اساسِ پرونده های تحصیلی آنها مدتی را به صورت معلم در استخدام دبیرستانی در آمد تا از نزدیک چگونگی تصمیم گیری معلمین و تاثیر آن بر آیندة دانش آموزان را مشاهده بکند. (بومارد، 1982)
لاپاساد این دو نوع مشاهده گر را به سه نوع مشاهده گر تقسیم می کند. مشاهده گر فعال (پژوهشگر نقشی را در گروه داشته و فعالیتی دارد), مشاهده گر حاشیه ای (پژوهشگر کاملا در فعالیت جاری دخالت نمی کند و در جمع حضور دارد), مشاهده گر کامل (پژوهشگر فقط به تماشای فعالیتی مشغول می باشد بدون اینکه فعالیتی داشته باشد). (1991)

پژوهش درعمل  : اولین کارهای پژوهش در عمل توسط کورت لووین جهت تغییر در نگرش ها و رفتار های افراد در بعضی کارها و فعالیت های گروهی اجتماعی صورت گرفت. طبق نظر لووین، پژوهشگر ابتدا می بایستی وضعیت موجود را دقیقا بشناسد و سپس در مرحلة دوم مشغول به اجرای طرح های پیشنهادی خود جهت تغییرات مورد نظر بکند.
پژوهش در عمل به دو صورت امکان پذیر می شود. پژوهش در عمل خارجی، یعنی زمانیکه پژوهشگری یا بنا به دعوت گروهی و یا از روی علاقه, وارد گروهی می شود و شروع به مطالعة وضعیت موجود و سپس تغییرات در آن گروه می کند. رمی هس به کمک یک گروه چند نفره از متخصصین رشته های مختلف : جامعه شناس, روانشناس, اقتصاددان, و به سرپرستی خود وی, به دعوت یکی از سازمانهای مربوطه به سازمان ملل متحد وارد این سازمان می شود. در این سازمان سعی در شناخت علل عدم موفقیت سازمان بر اساس برنامه های از قبل تعیین شده, می پردازد. (هس, 1978) مطالعة دقیق پیرامون دانشگاه مونترآل کانادا به دعوت این دانشگاه توسط ژرژ لاپاساد (به همراهی یک اکیپ هفت نفره) در مدت شش ماه (لاپاساد، 1971) و نیز مطالعة مشترک لاپاساد و لورو، پیرامون حوزه های علمیة کلیسای فرانسه، از کارهای بنام در این روش می باشند. (لاپاساد و لورو، 1996)
پژوهش در عمل داخلی، زمانیکه یکی از اعضاء درون گروه یا خود مایل باشد یا توسط مدیر و یا مسؤلان گروه مامور به مطالعه پیرامون فعالیت گروه بشود, می باشد. (لاپاساد، 1989 : 15 و 17) بعد از جمع آوری اطلاعات و شناخت وضعیت موجود فعالیت هایی جهت تغییر در گروه را آغاز می کند. مطالعه پاتریک ویل در مورد مشکلات درون سازمانی وزارت نیرو در فرانسه از این روش پیروی کرده است. (ویل, 1990)
نکتة قابل تعمق در این سه روش یا ابزار جمع آوری اطلاعات، (مردم نگاری, مشاهده و پژوهش در عمل) رابطة مستقیم و تنگاتنگ و مدت دار پژوهشگر با موضوع تحقیق خویش می باشد. در این صورت امکان جمع آوری اطلاعات دقیق میسر می شود. این نکته از ویژه گی های مهم روش کیفی نیز می باشد. (هس و سووآ،  : 1993 : 61)

زندگی نامه یا تاریخچة زندگی  :  یکی از روش های جمع آوری اطلاعات در رویکرد کیفی زندگی نامه یا تاریخچة زندگی می باشد، (دلوری مومبرجه،2000) که اخیرا در تحقیقات مختلف علوم اجتماعی و علوم رفتاری مورد استقبال زیادی قرار گرفته است.
در این روش پژوهشگر با شنیدن بخش های مختلف زندگی فردی، می تواند علاوه بر شناخت افکار، اندیشه، آراء، آرزوهای وی، هم متوجه وضعیت موجود وی و هم وضعیت فکری فرهنگی گذشتة وی شده، هم مسیر فرهنگی زندگی وی را در طول زندگی بیابد. پس از جمع آوری تعداد زیادی از تاریخچة زندگی های افراد متفاوت می توان هم وضعیت فرهنگی فعلی جامعه ای را شناسایی کرده, هم گذشتة فرهنگی آن جامعه را شناخته و هم تغییرات فرهنگی جامعه را در طول زمانی خاص متوجه بشوند. این روش در حوزة روانکاوی استفادة زیادی داشته ولی امروزه در علوم اجتماعی و علوم رفتاری نیز جای خود را یافته است. (لاپاساد, 2000)
روانکاوی اعم از فرویدیسم یا پست فرویدیسم نیز به اتکاء مطالعات بالینی فردی در مدت طولانی و مراجعه به متغیرهای گوناگون و یا ابعاد مختلف وجود انسان بصورت کیفی و عمیق از طریق شنیدن زندگی نامه, سعی در شناختِ چگونگی ساختنِ ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه انسان در طول زندگی کرده و با این روش انسان را بصورت عمیق مورد مطالعه قرار داده است. (فروید،1997)

مصاحبه : در تعداد زیادی از کتابهای روش تحقیق، از مصاحبه نیز به عنوان یک ابزار مستقل در جمع آوری اطلاعات در دیدگاه کیفی نام برده می شود. ( سرمد ودیگران,1376 و کرلینجر,1374) ماهیت مصاحبه بدین صورت است که پژوهشگر گفتگوی شفاهی و رو در رو با فرد یا افراد مورد مطالعة خود نیز دارد. مصاحبه کننده مصاحبه های خود را یا در حین گفتگو ضبط می کند یا همزمان یادداشت بر می دارد و یا پس از انجام مصاحبه، مطالب اصلی را یادداشت می کند.
 از ویژه گی های مصاحبه نسبت به پرسشنامه انعطاف پذیری پرسش های پژوهشگر و تغییر پرسش ها جهت کسب اطلاعات بیشتر در حین مصاحبه می باشد.

بررسی اسناد : اسناد موجود در مورد یک موضوع خاص چه تاریخی و چه زمان معاصر, از روش های جمع آوری اطلاعات در روش کیفی می باشد. اسناد را ابتدا می بایستی طبقه بندی کرده و سپس به مطالعه و بررسی آنها پرداخت. اسناد براساس اهمیت و گستردگیشان به درجات 1 و 2 و 3 و غیره تقسیم می شوند. هر چقدر پژوهشی به اسناد درجه یک, بیشتر دسترسی داشته باشد, کیفیت تحلیل ها دقیق تر و بهتر خواهد بود.
پلزانس در پژوهشی پیرامون روند حرکت مهد کودک و پیش دبستانی در فرانسه و تاثیر آنها در آموزش دانش آموزان انجام داده است. بدین منظور, وی به مطالعه و بررسی آئین نامه ها, بخشنامه ها و نامه های ارسالی به این مراکز و برنامه ریزی های آنها در طی سالهای 1945 الی 1980 توجه داشته است. (پلزانس, 1986)
روشهای کیفی غالبا در رشته ها و نظریه هایی کاربرد داشته است که هدف، شناخت عمیق و دقیق تر موضوع، مقوله یا پدیده های اجتماعی یا رفتاری اجتماعی بوده است. در واقع, در گذر از کاربرد روش کیفی می توان پی به ویژه گی ها و اهمیت آن نیز برد.
کلا می توان گفت که روش کیفی دیدی خرد و عمیق  ولی قابل استفاده و تعمیم در سطح کلان دارد. روش کیفی هم در رشته های روانشناسی، روانکاوی، روانشناسی اجتماعی، جامعه شناسی و انسان شناسی اجرا شده است، هم در تعدادی از نظریه های خرد : مانند کنش متقابل نمادی، پدیدار شناسی، روش شناسی مردم نگر اجرا شده، که علیرغم دیدی خرد ولی عمیق قابل استفاده و تعمیم در سطح کلان نیز می باشد.

نتیجه گیری :
به عنوان نتیجة بحث و مشخص کردن ویژه گی های روش کیفی، اشاره ای به دستاوردهای روشهای پژوهش های موجود در ایران می کنیم. نگاهی گذرا به تعدادی از پژوهش های انجام شده در ایران اعم از رساله های فوق لیسانس، دکتری و پژوهش های دیگر، چند نکته قابل طرح می باشد.
اولا اکثرا یا قصد اجرای نظریه ای را داشته و یا تستی را آزمایش می کنند و فرضیه آزمایی را در پیش می گیرند.
ثانیا غالبا موضوعات و مسائل قابل لمس و کاربردی را کمتر در نظر داشته، و موضوعات انتزاعی را با دیدی کلان در سطح تاثیر متغیرها در نظر می گیرند.
ثالثا اکثرا به صورت کمی، اطلاعات نسبتا خوبی را جمع آوری کرده اند, ولی تحلیلی عمیق در مورد اطلاعات بدست آمده صورت نگرفته است، چون تفکر کیفی بر پژوهش ها وجود ندارد. هدف پژوهش فقط جمع آوری اطلاعات نیست، بلکه تحلیل اطلاعات جمع آوری شده ملاک اصلی می باشد. کاری که در اکثر پژوهش های کمی صورت نمی گیرد. غالبا مواد خام بسیار زیادی با توضیح مختصر معرفی می شوند. در حالیکه اگر این مواد خام عرضه شده مورد تحلیل عمیق و کیفی قرار بگیرند اولا، شناخت بیشتر و بهتری نسبت به موضوع را نشان می دهد. در ثانی علت های بروز آن معلول ها بهتر شناسایی می شوند. در پایان امکان معرفی پیشنهادهای عملی و واقعی و قابل اجرا جهت دست اندرکاران و مسؤلین مربوطه بهتر میسر خواهد شد. البته این امر, کمتر ضعف روش کمی را می رساند و بیشتر کاربرد نا مطلوب و یا بعضا ناقص این روش را مطرح می کند. ولی کلا ساختار روش های کمی تحلیل های عمیق را زیاد طلب نمی کند, بلکه دادن آمارها و رابطه های معنی دار بین متغیرها ملاک می باشد.
در پژوهش های کیفی اکثرا پژوهشگران موضوعات قابل لمس بخصوص در زندگی روزمره را انتخاب می کنند. همچنین نگاه ژرف آنها به شناخت موضوع اجازه می دهد که اولا علت های اصلی وجود پدیده ها، واقعه ها و رفتارهای اجتماعی را شناسایی کرده، ثانیا در پیشنهادها بصورت تحلیل های کمی دست به نسخه نویسی نزده بلکه در صورت داشتن راه حل و پیشنهاد، راه های منطقی, توجه به جزییاتِ موضوع و قابل اجرا بودن با در نظر گرفتن امکانات اجراکنندگان و جامعه داده می شود. نگاهی گذرا به تمام پژوهش های کمی بیانگر این مطلب است که بدون استثناء بصورت نسخه نویسی پیشنهادهای سطحی و بسیار زیادی را در ارتباط با موضوع پژوهش به جامعة پژوهشی و افراد مورد پژوهش و مسئولین مربوطه ارائه می کنند که به لحاظ سطحی بودن بیشتر حالت شعارگونه را دارد تا امکان عملی بودن آنها. بنابراین, نتایج پژوهش های کمی کمتر توانسته است گره گشای مشکلات جامعة ما باشند و بیشتر در سطح طرح مسئله باقی مانده اند.
دیدگاه کیفی قادر است در کنار روش های کمی به ما کمک کند تا جامعه را بهتر شناخته, دلایل وجودی ویژه گی های مختلف جامعه (اعم از مثبت و یا منفی) را بهتر شناسائی کرده, و در حل مشکلات موجود موفق تر بوده و ارائة راه حل های قابل اجرا جهت پیشرفت جامعه قدم های مستحکم تری را بر داریم.

فهرست منابع

منابع فارسی :

- باقری خسرو, (1375), دیدگاه های جدید در فلسفه تعلیم و تربیت. انتخاب و ترجمه. انتشارات نقش هستی.
- پلتو پرتی ژ., (1375) روش تحقیق در انسان شناسی. ترجمه : محست ثلاثی. انتشارات علمی.
- سرمد زهره, عباس بازرگان و الهه حجازی, (1376) روش های تحقیق در علوم رفتاری. انتشارات آگاه. 
- سیلورمن دیوید، (1379) روش تحقیق کیفی در جامعه شناسی. ترجمه: محسن ثلاثی. مؤسسة فرهنگی انتشاراتی تبیان.
- شریفی حسن پاشا و نسترن شریفی، (1380) روش های تحقیق در علوم رفتاری، انتشارات سخن.
- صنعتی محمد, (1380) صادق هدایت و هراس از مرگ, ساخت شکنی روان تحلیلگرانه بوف کور. نشر مرکز
- کرلینجر فرد آن, (1374) مبانی پژوهش در علوم رفتاری. مترجمان : دکتر حسن پاشا شریفی و دکتر جعفر نجفی زند. موسسه انتشارات آوای نور.
- کیوی ریمون و وان کامپنهود لوک، (1370) روش تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمة عبدالحسین نیک گهر، فرهنگ معاصر.
- مارشال کاترین و گرچن ب. راس من, (1377) روش تحقیق کیفی. مترجمان : دکتر علی پارسائیان و دکتر سید محمد اعرابی. دفتر پژوهش های فرهنگی. تهران.
- ین رابرت ک., (1381) تحقیق موردی. ترجمه : دکتر علی پارسائیان و دکتر سید محمد اعرابی. دفتر پژوهش های فرهنگی. تهران.

+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:44 PM |
http://docs.google.com/gview?a=v&q=cache:-Q2BrRSveVMJ:kosarut.ir/uploaded_files/6443/1/43.Pajohesh%2520Olom%2520Ejtemaei.pdf+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A+%D8%AF%D8%B1+%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85+%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%22&hl=fa&pid=bl&srcid=ADGEESh2jcjqb5NYET81sJrJoFtgBAo2LN14g8LDldRul_8WxslWbvxYSgeUzJfQhKQnxSKFbbdfSd3w5mOHWW3TmdTOUVllvKUXIoqPnO7MOk4VYd95t8TOakq9d4Ln9BUXZFiA7QIt&sig=AFQjCNEV5VgLzWoO8asLUKmmuB3qAJB6Cw

مجتمع علمي فرهنگي كوثر

www.kosarut.ir

سرفصل ها و ليست منابع كارشناسي ارشد پژوهش علوم اجتماعي بسيج دانشجويي

ر

www.kosarut.ir

 

+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:41 PM |
http://daryayeazad.parsiblog.com/
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:30 PM |
http://daryayeazad.parsiblog.com/
+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:30 PM |

اندازه نسبی پراکندگی

یکی دیگر از شاخص های پراکندگی صفت در جامعه، اندازه نسبت پراکندگی است. معمولا این شاخص را ، با مطالعه ضریب تغییر cv مطالعه می کنند. این شاخص یا ضریب تغییر،  زمانی کاربرد دارد که بخواهیم 2 متغیر را با 2 واحد متفاوت با هم مقایسه کنیم.

به عنوان مثال:می خواهیم پراکندگی درآمد و ساعات کار، کارگران یک کارخانه را با هم مقایسه کنیم. همانطور که می دانیم، واحد درآمد، ریال یا تومان است و واحد زمان کار، ساعت است.

برای مقایسه و اینکه بدانیم در کدام یک از این صفات پراکندگی کمتر یا بیشتر است از ضریب تغییر یا cv استفاده می کنیم. برای این کار انحراف معیار را برای هر کدام از صفات محاسبه و بر میانگین همان صفت تقسیم می کنیم و سپس این نسبت را در عدد 100 ضرب می کنیم. هر چه عدد به دست آمده به صفر نزدیک تر شود، نشان دهنده پراکندگی کمتر آن صفت در جامعه است.

واریانس به ما می گوید که حجم نمونه باید چند نفر باشد.

منحنی نرمال

بحث نرمال بودن، توزیع داده ها از کارخانه نوشابه سازی پیدا شد. آماردانی به نام "کارپیرسون" به این نکته توجه کرد که نوشابه ها در حد استاندارد (نرمال) پر می شوند. اما در برخی از موارد نوشابه ها، کمتر از حد معمول و گاه بیشتر از حدمعمول پرمی شوند.

اگر بخواهیم شکل هندسی توزیع داده ها را نمایش دهیم به شکل         که به آن منحنی به هنجار یا فانوس پیکر می گویند، در می آید.

در صورتی که منحنی شکل نرمال داشته باشد. مشخص کننده های مرکزی، یعنی میانگین ، میانه و نما(مد) با هم برابر می شوند و مقدار آنها برابر صفر است و واریانس برابر یک است.

همانطور که می دانیم، در عالم واقع، توزیع داده ها، معمولا شکل نرمال پیدا نمی کند، اما می توان از خواص نرمال بودن توزیع برای مطالعه داده ها استفاده کرد.

حداقل در 2زمینه می توان از خواص منحنی نرمال استفاده کرد:

1-     آزمون فرضیه

2-    نمونه گیری

در بحث آزمون فرضیه همیشه این سوال مطرح است که آیا 2متغیر یکسان هستند یا با هم تفاوت دارند؟ اگر تفاوت یا رابطه دارند این تفاوت معنی دار است یا نه؟

در بحث نمونه گیری نیز وقتی بخواهیم از جامعه ای تعدادی را به عنوان نمونه انتخاب کنیم می توان از خواص نرمال بودن توزیع نیز استفاده کرد.

سه سطح از احتمال در اینجا معنا دارد:

در صورتی که بخواهیم با 90 درصد اطمینان نمونه ها را انتخاب نماییم مقدار z برابر با 64/1 و مقدار خطا 10/. خواهد بود.

در صورتی که بخواهیم با 95 درصد اطمینان نمونه ها را انتخاب نماییم مقدار z برابر با 96/1 و مقدار خطا 05/. خواهد بود.

در صورتی که بخواهیم با 99 درصد اطمینان نمونه ها را انتخاب نماییم مقدار z برابر با 58/2 و مقدار خطا 01/. خواهد بود.

نکته قابل توجه اینکه:

در علوم انسانی معمولا توزیع داده ها، شکل نرمال پیدا نمی کند. یعنی منحنی از شکل نرمال فاصله می گیرد. در صورتی که منحنی به سمت راست متمایل شود، چون شکاف یا حفره ایجاد شده در سمت چپ می گیرد، لذا میانگین از میانه و میانه از نما کوچکتر است و مقدار منحنی منفی است. به این حالت می گوییم: چولگی به چپ است.

در صورتی که منحنی به سمت راست تمایل داشت؛ میانگین از میانه و میانه از نما بزرگتر است، پس می گوییم چولگی به سمت راست است.


نمونه گیری

برخی از مفاهیم:

استنباط آماری: مطالعه کل از طریق جز

کسر نمونه ای: نسبت جامعه به نمونه است. به عنوان مثال اگر بخواهیم از بین 1000 نفر، 200 نفر را به عنوان نمونه انتخاب کنیم، کسر نمونه ای 5 خواهد بود. یعنی از هر 5 نفر یک نفر انتخاب می شوند.

شیوه برآورد حجم نمونه

فرمول                  زمانی کاربرد دارد که حجم جامعه آماری مشخص نباشد.

فرمول                  زمانی کاربرد دارد که حجم جامعه آماری مشخص باشد.

آمار استنباطی:

آمار استنباطی، روابط بین متغیرها را مورد بحث قرار می دهد. (یعنی به وسیله آن ، روابط را استنباط می کنیم).

اینکه بین متغیرها رابطه ای وجود دارد یا خیر؟ این چه رابطه ای است و میزانش چقدر است؟

همبستگی

زمانی که با تغییر یک متغیر، متغیر دیگر هم تغییر کند، می گوییم بین دو متغیر همبستگی وجود دارند. توجه داشته باشیم: همبستگی با وابستگی تفاوت دارد.


انواع همبستگی

حالت اول

X افزایش y  افزایش

آهنگ افزایش (تغییر) یک سان

رابطه خطی است و نیم ساز تشکیل می دهد.

مقدار ضریب همبستگی برابر یک است.     1= r

حالت دوم

X و y  افزایش

آهنگ تغییر نابرابر

مقدار ضریب همبستگی بین صفر و یک است.      1>  0< r

همبستگی مستقیم و ناقص

حالت سوم

X افزایش y  کاهش

آهنگ تغییر برابر

رابطه معکوس و کامل است

مقدار ضریب همبستگی برابر منفی یک است.     1- = r

حالت چهارم

X افزایش y  افزایش

آهنگ تغییر نابرابر

رابطه معکوس ناقص

مقدار ضریب همبستگی برابر یک است.        0>  < r1-

مقدار ضریب همبستگی بر اساس سطح اندازه گیری متغیرهای ما فرق می کند.

سطوح سنجش عبارتند از

اسمی

فاصله ای

ترتیبی

نسبی

ضرایب همبستگی

*پیرسون . فاصله ای و نسبی

*اسپیرمن. رتبه ای

دامنه تغییر ضریب همبستگی اسپرمن 1- تا 1+ است.

روش های نمونه گیری

به طور کلی دو روش نمونه گیری داریم: احتمالی و غیر احتمالی

در روش های نمونه گیری احتمالی، احتمال انتخاب همه افراد جامعه آماری وجود دارد و هیچکس احتمال انتخابش صفر نیست.

در روش های نمونه گیری غیر احتمالی، احتمال انتخاب همه افراد وجود ندارد.

الف) نمونه گیری احتمالی

1.     تصادفی ساده

اگر ما امکان دسترسی به همه افراد جامعه آماری و شماره های آنان را داشته باشیم، روش تصادفی ساده بهترین روش است.

2.     سیستماتیک

وقتی امکان به دست آوردن اطلاعات زیادی از افراد، وجود نداشته باشد و برای جوامع آماری ناپایدار، بهترین روش، نمونه گیری سیستماتیک است.

3.     طبقه بندی (مطبق)   4. خوشه ای

از روش طبقه بندی، زمانی استفاده می شود که جامعه آماری ما از تعدادی گروه، لایه یا طبقه تشکیل شده باشد. مانند جامعه دانشگاه که گروه های سال اول، سال دوم و سال سوم را شاهد هستیم و یا جامعه کارگری که می توان به طبقات ماهر و نیمه ماهر و مبتدی تقسیم شوند. اگر این طبقه بندی ها، مهم باشند از یکی از روش های طبقه بندی یا خوشه ای استفاده می کنیم.

زمانی که پراکندی یا واریانس بین گروه ها در مورد صفت مورد مطالعه زیاد باشد و پراکندی بین گروه ها بیشتر از واریانس هر طبقه بود روش طبقه ای مناسب است و اگر واریانس گروه ها، شبیه هم بود و در درون هر طبقه، پراکندگی زیادی مشاهده شد، روش خوشه ای را بر می گزینیم.

به عبارتی دیگر، زمانی که جامعه آماری از تعدادی طبقه، لایه یا گروه تشکیل شده بود، مهمترین شاخص در این بحث، برآورد واریانس به عنوان یکی از مهمترین شاخص های مطالعه پراکندگی صفت در جامعه است. در صورتی که واریانس بین گروه ها یا طبقات، بزرگتر و بیشتر از واریانس درون طبقات باشد، از نمونه گیری طبقه ای استفاده می کنیم. در واقع از همه طبقات، نمونه هایی را انتخاب می کنیم. در صورتی که واریانس بین گروه ها، کمتر از واریانس درون گروه ها باشد، از نمونه گیری خوشه ای استفاده می کنیم. در این حالت می توان یکی از خوشه ها را مورد مطالعه قرار داد.

ب) روش های نمونه گیری غیر احتمالی

1. قضاوتی

در این روش، قضاوت برای انتخاب نمونه ها بر عهده یک فرد آگاه، مطلع و یا با تجربه است و یا اینکه پژوهشگر تصمیم می گیرد که کدام نمونه ها را انتخاب نماید.

2. سهمیه ای

در روش نمونه گیری سهمیه ای، سعی می شود، ترکیب نمونه ها، شبیه ترکیب جامعه آماری باشد. به عنوان مثال اگر 40 درصد از افراد جامعه آماری ما را زنان و 60 درصد را مردان تشکیل می دهند، در این روش، نمونه ها با این ترکیب و نسبت برگزیده می شوند.

4.     اتفاقی

در روش نمونه گیری اتفاقی، پژوهشگر با توجه به توان دسترسی خود به افراد یا عناصر جامعه آماری، نمونه هایش را انتخاب می کند. او به صورت اتفاقی به هر کدام از افراد جامعه که در دسترس بود، رجوع می کند. (مانند گزارشگران صداوسیما در سطح شهر)

5.     گلوله برفی

در روش گلوله برفی، ابتدا چند نفر از افراد جامعه را به عنوان نمونه انتخاب می کنیم. سپس از هر کدام از آنها می خواهیم خود، تعدادی از افراد را به ما معرفی کنند.

ملاحظات مربوط به حجم نمونه

حجم نمونه را در عدد 2/1 ضرب کنیم ( یعنی 20 درصد افزایش پیدا می کند) دلیل این کار، خصوصا در تحقیقات پیمایشی این است که میزان ناپاسخ گیری می تواند زیاد باشد.

از این رو پژوهشگران غالبا سعی می کنند تا حداکثر 20 درصد حجم نمونه افزایش یاید.

2- در تحقیقات میدانی که غالبا از ابزار مشاهده برای گردآوری اطلاعات استفاده می شود، بهترین است حجم نمونه افزایش یابد.

در صورتی که جامعه آماری مورد مطالعه، ناپایدار باشد. (مانند روستاهایی که در حال تغییرات جمعیتی هستند) برای چنین جوامعی، معمولا از روش نمونه گیری سیستماتیک استفاده می شود.

در تحقیقات توصیفی زمینه یاب نیز غالبا برآورد واریانس جهت برآورد حجم نمونه به سختی صورت می گیرد. پس لازم است پژوهشگر اصلی ترین صفت یا متغیر مورد مطالعه را به عنوان صفتی که برآورد واریانس نسبت به آن معنا می یابد، انتخاب کند.

در غیر این صورت پژوهشگر می تواند، چندین صفت یا متغیر را که به موضوع تحقیق نزدیک ترند جهت برآورد واریانس انتخاب کند. (مربوط به آزمون کوکران).

آزمون خی2

این آزمون برای فرضیه هایی که به آزمون تفاوت غیرمتغیرها می پردازند تعلق دارد. از طرفی این آزمون برای متغیرهای در سطح اسمی مورد توجه قرار می گیرد. به عنوان مثال می خواهیم بدانیم آیا بین جنسیت افراد مورد بررسی و علاقه آنها به مطالعه، تفاوت معناداری وجود دارد یا خیر؟

برای سنجش و آزمودن این فرضیه از خی2 استفاده می کنیم.

پایه و اساس در آزمون خی2 مقایسه فراوانی های مشاهده شده با فراوانی های مورد انتظار است.

در صورتی که کااسکوئر محاسبه شده با درجه آزادی مشخص از مقدار خی2 جدول بزرگتر باشد، فرض صفر رد می شود و فرض یک پذیرفته می شود.

فرض یک یعنی؛ بین .... و .... رابطه معناداری (مثبت یا معکوس)وجود دارد.

فرض صفر یعنی؛ بین .....و ..... رابطه معناداری وجود ندارد

 


+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:28 PM |
زمانی که نه از واریانس جامعه و نه از احتمال موفقیت یا ناموفقیت متغیر اطلاع ندارید و نمی شود از فرمولهای آماری برای براورد خجم نمونه استفاده کرد از جدول نمونه گیری مورگان استفاده می کنیم

حجم نمونه

جامعه آماری

حجم نمونه

جامعه آماری

حجم نمونه

جامعه آماری

291

1200

140

220

10

10

297

1300

144

230

14

15

302

1400

148

240

19

20

306

1500

152

25

24

25

310

1600

155

260

28

30

313

1700

159

270

32

35

317

1800

162

280

36

40

320

1900

165

290

40

45

322

2000

169

300

44

50

327

2200

175

320

48

55

331

2400

181

340

52

60

335

2600

186

360

56

65

338

2800

191

380

59

70

341

3000

196

400

63

75

346

3500

201

420

66

80

351

4000

205

440

70

85

354

4500

210

460

73

90

357

5000

214

480

76

95

361

6000

217

500

80

100

364

7000

226

550

86

110

367

8000

234

600

92

120

368

9000

242

650

97

130

370

10000

248

700

103

140

375

15000

254

750

108

150

377

20000

260

800

113

160

379

30000

265

850

118

170

380

40000

269

900

123

180

381

50000

274

950

127

190

382

75000

278

1000

132

200

384

100000

285

1100

136

210

 

 

Kerjcie and Morgan Determining Sample Size for research activities. Educational and psychological Measurement: 1970.30.607-610.


+ نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:19 PM |
http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%d9%86%d9%85%d9%88%d9%86%d9%87%20%da%af%db%8c%d8%b1%db%8c&SSOReturnPage=Check&Rand=0

نمونه ‌گیری از تکنیک های بسیار رایجی است که در مواردی که جامعه مورد مطالعه بسیار وسیع باشد بکار می‌رود, بدین ترتیب که بدلیل وسعت جامعه مورد مطالعه ,هزینه سنگین تحقیق, نیاز به پرسنل فراوان و صرف وقت زیاد , نمونه‌های درحجم ده یا 5 درصد یا هر آنچه که آمارشناس توصیه می‌کند انتخاب نموده , آنرا مورد مطالعه قرار داده و سپس نتایج آنرا به کل جامعه تعمیم می‌دهیم.

یکی از مسائلی که در نمونه‌گیری حائز اهمیت فراوان است تطابق جامعه نمونه یا جامعه کل است بشکلی که ویژگیهای نمونه مشابه جامعه کل باشد. این تطابق و تناسب نه تنها از لحاظ حجم دو جامعه بایستی مراعات شود بلکه در مورد صفات و متغیرهای موجود نیز بایستی وجود داشته باشد. بعنوان مثال چنانچه جامعه اصلی ما دانشجویان دانشگاه تهران باشد و ما نمونه‌ای به حجم ده درصد از این جامعه را بخواهیم انتخاب کنیم, نمونه نیز بایستی به همان نسبت وجود داشته باشد تا بتوانیم نتایج آنرا به جامعه اصلی تعمیم دهیم .

نمونه گیری انواعی دارد که رایج ترین آنها عبارتند از :

  • نمونه گیری تصادفی ساده
  • نمونه گیری سیستماتیک خطی
  • نمونه گیری تصادفی ناحیه‌ای
  • + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 12:17 PM |
    پس از انتخاب موضوع تحقیق و بیان مسئله ٬ یکی از تصمیمیات مهمی که در پیش روی هر پژوهشگری قرار دارد انتخاب نمونه است٬ نمونه ای که باید نماینده جامعه ای باشد که پژوهشگر قصد تعمیم یافته های تحقیق خود به آن جامعه را دارد.

    اگر محقق پژوهش خود را بر تمامی افراد جامعه اجرا کند روش او سرشماری خواهد بود یعنی محقق باید تمامی افراد جامعه را تک تک مورد برسی و آزمون قرار دهد.

    اما چون اکثر پژوهشگران توان و زمان اجرای پژوهش بر کل جامعه را ندارند به همین دلیل پژوهش خود را محدود به نمونه کوچکی می سازند.

    تعریف نمونه گیری :

    نمونه گیری فرآیند انتخاب مشاهده ها و تعمیم نتایج مشاهده به کل جمعیت است.

    دلایل نمونه گیری :

     -صرفه جویی در وقت، انرژی و هزینه.

     -جلوگیری از افزایش احتمال اشتباهات از قبیل اشتباهات پرسشگر و نیافتن پاسخگویان.

    - نتیجه نمونه گیری به شرط رعایت اصول و ضوابط آن ، با نتایج همه پرسی ( سرشماری) یکی است.

    4.1 تعیین حجم نمونه

    هر چه حجم یا اندازه نمونه بزرگتر باشد میزان اشتباهات در نتیجه گیری کم می شود و بر عکس هر چه تعداد نمونه محدود باشد مقدار اشتباهات زیادتر است٬ بنابراین زمانی که محقق سطح بالاتری از اطمینان یا معنی دار بودن آماری را ملاک ارزیابی اطلاعات تحقیق خود قرار می دهد لازم است حجم نمونه او بزرگتر انتخاب شود.

    لذا اگر هر عضو در جامعه مادر دقیقاً مشابه عضو دیگر باشد آنگاه انتخاب نمونه ای با حجم یک عضو هم کافی است. حجم نمونه باید به اندازه ای باشد که نتایج حاصل عیناً با نتایج همان مطالعه در جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده است برابر باشد.

    5.1  اصطلاحات نمونه گیری :

    عنصر : واحدی که درباره اش اطلاعات جمع آوری می شود و مبنای تحلیل را فراهم می سازد.  

    جمعیت : مجموعه افراد، اشیاء یا نمودهایی که یک یا چند صفت مشترک داشته باشند و یکجا در نظر گرفته شوند.  

    چارچوب : فهرست اصلی واحدهای نمونه گیری است که نمونه یا مرحله ای از نمونه، از آن انتخاب می شود.

    متغیر : صفات منحصر به فرد عنصرهای یک جمعیت را توصیف می کند.

    نمونه : زیرمجموعه ای از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل جمعیت انتخاب می شود.

    6.1  تعیین حجم نمونه :

    تعیین حجم نمونه بستگی به میزان دقت و اطمینان مورد نظر دارد که با فرمول هایی قابل محاسبه است.

    دو عامل خطای نمونه گیری را کاهش می دهد :

     - افزایش حجم نمونه.

     - افزایش همگونی عنصرهای مورد انتخاب.

    انواع نمونه گیری

    شیوه های نمونه گیری مرسوم و متداول در اصل به دو بخش تقسیم میشوند:

    ۱- نمونه گیری سهمیه ای

    ۲- نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی

    1 نمونه گیری سهمیه ای : اگر اعضای طبقه یک گروه بیشتر باشد پس در نمونه نیز تعدادشان بیشتر خواهد بود. از این شیوه وقتی استفاده می شود که : اولاً هدف تحقیق کمتر جنبه علمی داشته باشد ٬ ثانیاً ساخت جامعه مورد مطالعه مشخص باشد. نمونه گیری سهمیه ای شرط قابلیت تعمیم را به اندازه لازم دارا نیست .

    2 نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی: در این نوع نمونه گیری که گاه نمونه گیری تصادفی نیز خوانده می شود انتخاب افراد بر اساس ضابطه کنترل شده ای نیست و متکی به اصل " مشت نمونه خروار است " می باشد.

    نمونه گیری اتفاقی خود دارای انواع گوناگون می باشد که محققین در شرایط خاص تحقیق خود آنها را ابداع کرده و به کار بسته اند که به شرح ذیل می باشند :

    1.2  نمونه گیری تصادفی ساده

    در این نوع نمونه گیری هر یک از اعضا ی جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در نمونه دارند ٬ منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری ندارد. در این روش ابتدا فهرست اسامی تمامی اعضا را به دست آورده ٬ سپس به هر یک از آنها نمره ای اختصاص می دهیم و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعداد مورد نیاز را انتخاب می کنیم.

    اگر جامعه مورد مطالعه کوچک باشد از روش قرعه کشی استفاده می شود ٬ یعنی اسامی افراد را بر روی یک تکه کاغذ نوشته و در داخل کیسه قرار می دهیم ٬ سپس کاغذ ها را به طو ر تک تک خارج می کنیم تا زمانیکه حجم نمونه مورد نظر کامل شود.

    نمونه گیری به روش تصادفی شانس نماینده بودن نمونه را افزایش می دهد.

    2.2  نمونه گیری منظم یا سیستماتیک 

    همانند نمونه گیری تصادفی ساده ٬ نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود.

    از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلاً به صورت تصادفی فهرست شده باشند.

    این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامی که اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند.

    اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده بکاربرد . اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگی هایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.

    3.2  نمونه گیری طبقه ای

    در این روش محقق مایل است نمونه تحقیقی را به گونه ای انتخاب کند که مطمئن شود زیر گرو ه ها با همان نسبتی که در جامعه وجود دارند به عنوان نماینده جامعه ٬ در نمونه نیز حضور داشته باشند. و این نوع نمونه گیری وقتی بکار می رود که جامعه دارای ساخت همگن و متجانس نیست.یعنی در این روش درصد آزمودنی هایی که به صورت تصادفی از هر گروه انتخاب می شوند با درصد همان گروه در جامعه مورد نظر برابر است. بنابر این اگر یک گروه به طور مثال ۸ درصد از جامعه را تشکیل می دهند همین گروه ۸ درصد از نمونه را نیز تشکیل خواهند داد.

    این روش در مطالعه هایی که محقق قصد مقایسه زیر گروه های مختلفی را داشته باشد مناسب است ٬ اگر در چنین شرایطی از این روش استفاده نشود هر گونه تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از نمونه ٬ نامناسب و موجب نتیجه گیری غلط خواهد بود.

     به طور خلاصه در این روش محقق مطمئن است که نمونه انتخاب شده بر اساس ویژگی ها و عواملی که اساس آن طبقه بندی بوده اند ٬ نماینده واقعی جامعه مورد نظر است.

    4.2   نمونه گیری خوشه ای

    در نمونه گیری خوشه ای واحد اندازه گیری فرد نیست ٬ بلکه گروهی از افراد هستند که به صورت طبیعی شکل گرفته و گروه خود را تشکیل داده اند.این روش وقتی به کار می رود که فهرست کامل افراد جامعه در دسترس نباشد. به این منظور افراد را در دسته هایی خوشه بندی می کنند سپس از میان خوشه ها نمونه گیری به عمل می آورند و زمانی به کار می رود که انتخاب گروهی از افراد امکانپذیر و آسانتر از انتخاب افراد در یک جامعه تعریف شده باشد.

    به عنوان مثال فرض می کنیم جامعه مورد نظر و تعریف شده ما عبارت است از کلیه افراد یک شهر که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند.در این جامعه نمونه گیری تصادفی ساده و نمونمه گیری منظم زمانی میسر است که فهرست کامل تمام افراد یک شهر را با سن آنها در دست داشته باشیم ٬ در غیر اینصورت به جای انتخاب فرد به عنوان واحد نمونه گیری ٬ منطقه را واحد نمونه گیری قرار می دهیم و سپس به روش نمونه گیری تصادفی ساده از بین مناطق ٬ منطقه یا مناطق مورد نظر را انتخاب می کنیم.

    5.2  نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای

    این روش نوع دیگری از نمونه گیری خوشه ای است. زمانی که منطقه به صورت تصادفی انتخاب شد ٬ می توان نمونه گیری را در داخل منطقه نیز ادامه داد به عنوان مثال ٬ مطالعه کننده ممکن است آدرس کلیه افرادی را که در یک منطقه زندگی می کنند داشته باشد بنابراین از بین این افراد ٬ ۱۰ نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کند. در روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای فهرست نمونه گیری دوبار و در بعضی مواقع بیش از دوبار تهیه می شود.

    نمونه گیری خوشه ای برخی از مواقع در تحقیقات آموزشی به کار می رود در این نوع تحقیقات از کلاس به عنوان واحد نمونه گیری استفاده می شود.

    « از مزیت های عمده نمونه گیری خوشه ای جلوگیری از اتلاف وقت و صرفه جویی در منابع مالی است.»

    از معایب آن هم اینکه :

     ۱ - دقت آن از نمونه گیری تصادفی ساده کمتر است زیرا در نمونه گیری تصادفی ساده فقط یک اشتباه وجود دارد در صورتیکه در نمونه گیری خوشه ای در هر مرحله یک اشتباه نمونه گیری وجود خواهد داشت یعنی به تعداد مراحل خطای نمونه گیری وجود دارد.

    ۲-برای داده های جمع آوری شده از این نوع نمونه گیری فرمول آسانی را نمی توان به کار برد زیرا بکاربردن یک نوع ابزار آماری در جامعه های مختلف دقت آن را کاهش میدهد.

    در پایان شایان ذکر است در برخی مواقع در صورتی که ایجاب کند انواع مختلف نمونه گیری کم و بیش در هم آمیخته شده و مورد استفاده قرار می گیرد .

    منابع : www.raveshtahqiq.blogsky.com و www.karimalipoor.blogfa.com/

     
    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 11:4 AM |
    نظریه نمونه گیری که در نیم قرن اخیر بسط و گسترش یافته، نه تنها موجب اعتلای رشته های مختلف آمار شده، بلکه در تعالی سایر رشته های علوم نیز موثر بوده است ، چرا که با استفاده از آن، امکان بررسی و تحلیل جوامع مختلف، با سهولت و دقت بیشتری فراهم آمده ، دستیابی به یافته های جدید در مورد این جوامع میسر می شود.
    همانند نمونه گیری تصادفی ساده ٬ نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود.
    از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلاً به صورت تصادفی فهرست شده باشند.

    نمونه گیری سیستماتیک در عمل استفاده گسترده ای دارد زیرا کاربرد آن آسان است و می تواند به آسانی به افرادی که آشنایی چندانی با روش شناسی نمونه گیری ندارند آموزش داده می شود. در واقع، نمونه گیری سیستماتیک چه به تنهایی و چه در ترکیب با برخی روش های دیگر می تواند متداول ترین روش نمونه گیری باشد. نمونه گیری سیتماتیک برخلاف بیشتر شیوه های نمونه گیری، مستلزم دانستن کل تعداد واحدهای نمونه گیری جامعه نیست و به همین دلیل نمونه گیری را می توان همزمان با ایجاد چارچوب نمونه گیری اجرا کرد .

    این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامی که اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند.

    اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده بکار برد. اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگی هایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.


    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 11:2 AM |
     

    مشت نمونه خروار است Ü به­خوبی، جامعه و ضرورت استفاده از نمونه را نشان می­دهد.

    با یک گل بهار نمی­شود Ü قابل تعمیم بودن نتیجه­ی نمونه­گیری اشتباه به جامعه

    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:58 AM |

     http://sepideh_statistic.persianblog.ir/tag/%d9%86%d9%85%d9%88%d9%86%d9%87_%da%af%db%8c%d8%b1%db%8c

    پژوهشکده‌ی آمار با توجه به رسالت خود در زمینه‌ی ارتقای دانش آماری جامعه، ترجمه و نشر منابع معتبر خارجی را به‌عنوان شیوه‌ای مناسب برای همگام شدن با دانش روز برگزیده و در ابتدای این راه، در اسفندماه 1381 اقدام به انتشار کتاب «نمونه‌گیری: روش‌ها و کاربردها» نوشته‌ی پل اس. له‌وی و استنلی لمی‌شو، با ترجمه‌ی خانم گیتی مختاری امیرمجدی و ویرایش دکتر علی عمیدی کرده است.

    ویژگی خاص این کتاب، تمرکز آن بر اصول و روش‌های پایه‌ای نمونه‌گیری است و علاوه بر این که به‌عنوان کتاب درسی روش‌های نمونه‌گیری، برای دانشجویان رشته‌ی آمار قابل استفاده است، می‌تواند در حل مسایل کاربردی نیز مورد استفاده‌ی آمارشناسان و متخصصان علوم دیگر قرار گیرد.

    فهرست مطالب این کتاب به صورت زیر است:

    بر روی لینک های زیر کلیک کنید تا فایل پی دی اف کتاب را دانلود کنید

    1

    موارد استفاده از آمارگیری‌های نمونه‌ای

    2

    جامعه و نمونه

    3

    نمونه‌گیری تصادفی ساده

    4

    نمونه‌گیری سیستماتیک

    5

    طبقه‌بندی و نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی شده

    6

    مطالبی بیشتر درباره‌ی نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی شده

    7

    برآورد نسبتی

    8

    نمونه‌گیری خوشه‌ای: مقدمه و بررسی اجمالی

    9

    نمونه‌گیری خوشه‌ای یک‌مرحله‌ای ساده

    10

    نمونه‌گیری خوشه‌ای دو مرحله‌ای: خوشه‌های نمونه‌گیری با احتمال برابر

    11

    نمونه‌گیری خوشه‌ای که در آن خوشه‌ها با احتمال نابرابر نمونه‌گیری می‌شوند: نمونه‌گیری با احتمال متناسب با اندازه

    12

    برآورد کردن واریانس در آمارگیری‌های نمونه‌ای

    13

    بی‌پاسخی و داده‌های گم شده در آمارگیری‌های نمونه‌ای

    14

    موضوع‌های منتخب در طرح نمونه‌ای و روش‌شناسی برآورد کردن

    15

    نمونه‌گیری تلفنی

    16

    راهبردهایی برای تحلیل مبتنی بر طرح داده‌های آمارگیری نمونه‌ای

    برای تهیه‌ی این کتاب که در قطع وزیری و 585 صفحه با جلد گالینگور و به بهای 35000 ریال منتشر شده است، می‌توانید به محل پژوهشکده‌ی آمار مراجعه فرمایید.

    پژوهشکده‌ی آمار

    تهران، خیابان دکتر فاطمی، خیابان باباطاهر، خیابان شهید فکوری، شماره‌ی 52
    کد پستی: 1413717911      تلفن: 3-88630442 (021)      دورنگار: 88007989 (021) 

    ------

     منبع: http://www.srtc.ac.ir/sampling_of_populations.html


    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:57 AM |

      جامعه مورد مطالعه

      جامعه مورد مطالعه ، جمعيتي است كه مطالعه بر روي آن انجام مي شود . لزوما“ اين جامعه انسانها نيستند بلكه مي تواند پديده ها ، اشيا و موجودات زنده باشند.

    جامعه مورد مطالعه(نمونه گيري)

    مناسب ترین جامعه برای بررسی آن است که کل جامعه تحت مطالعه قرار گیرند. به عبارتی سرشماری انجام شود. در این حال جمعيت آماري برابر با جمعیت کل جامعه خواهد بود. اما معمولا محدوديت ها ي زماني و اعتباري (هزينه ها) ، دقت در گردآوري داده ها و كنترل آن، نیروی انسانی  و تجهیزات و امکانات سبب استفاده از نمونه گيري براي سرشماري است. در نمونه گیری اصل بر این قرار داده می شود که چنانچه از مناسبات آماری صحیح استفاده شود امکان تعمیم نتایج و اطلاعات بدست آمده از مطالعه بر روی نمونه به جامعه اصلی وجود دارد.  متداول ترين روش هاي نمونه گيري عبارتند از:

    • نمونه گيري احتمالي و غير احتمالي

     نمونه گيري احتمالي

    در نمونه گیری احتمالی  از قوانین احتمالات برای نمونه گیری استفاده می شود. بدین صورت که به هریک از اعضای جامعه شانس معین برای حضور در نمونه داده می شود. برای انجام نمونه گیری ابتدا از فرمول تعیین حجم نمونه استفاده می گردد و پس از تعیین حجم نمونه و چارچوب نمونه گیری ( فهرست اسامی اعضای جامعه ) با یکی از روش های زیر اقدام به نمونه گیری می شود.

    • نمونه گيري ساده تصادفي  

    • نمونه گيري منظم  

    • نمونه گيري طبقه اي  

    • نمونه گيري خوشه اي  

    • نمونه گيري چند مرحله اي

     

    نمونه گيري غير احتمالي

    در این روش اصولا بحث تعمیم نتایج به جامعه مورد مطالعه مطرح نیست. با توجه به محدودیت در جمع آوری اطلاعات و بويژه در تحقیقات شبه تجربی که نمونه بارز آن کارآزمائی بالینی می باشد جهت افزایش دقت  و اعتبار اقدام به نمونه گیری از جمعیت در دسترس می شود. موارد زیر از جمله متداول ترین روش های نمونه گیری غیر احتمالی هستند:

    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:51 AM |

    تعريف نمونه گيري :

    نمونه گيري فرآيند انتخاب مشاهده ها و تعميم نتايج مشاهده به كل جمعيت است.

    دلايل نمونه گيري :

    1. صرفه جويي در وقت، انرژي و هزينه.

    2. جلوگيري از افزايش احتمال اشتباهات از قبيل اشتباهات پرسشگر و نيافتن پاسخگويان.

    3. نتيجه نمونه گيري به شرط رعايت اصول و ضوابط آن ، با نتايج همه پرسي يكي است.

    تاريخچه نمونه گيري :

    نمونه گيري در علوم اجتماعي همگام با نظرسنجي سياسي، توسعه يافته است.

    مجله آمريكايي ليترري دايجست در سال 1920 اسامي افرادي را از دفترچه هاي راهنماي تلفن و فهرست اسامي دارندگان خودرو انتخاب و اقدام به ارسال كارت پستالهايي براي آنان نمود. سردبيران اين مجله در اين كارت پستالها اين سؤال را مطرح كرده بودند كه از بين دو نامزد انتخابات رياست جمهوري به كدام يك رأي خواهيد داد. ليترري دايجست پس از دريافت پاسخها به درستي پيش بيني كرد كه چه كسي برندة انتخابات رياست جمهوري خواهد بود. اين مجله در دوره هاي بعدي انتخابات رياست جمهوري حجم نظرسنجي خود را گسترش داد و پيش بينيهاي آن در انتخابات رياست جمهوري سالهاي 1924، 1928 و 1932 درست از آب در آمد.

    در سال 1936، اين مجله براي ده ميليون نفر برگه هاي نظرسنجي فرستاد و دو ميليون پاسخ دريافت كرد. در اين نظرسنجي 57 درصد شركت كنندگان به آلف لندون و 43 درصد به روزولت رأي داده بودند. اما پس از برگزاري انتخابات رياست جمهوري، نتايج كاملاً بر عكس بود و روزولت با 61 درصد آرا پيروز شده بود. اشتباه سردبيران ليترري دايجست در چهارچوب نمونه گيري آنها نهفته بود: دارندگان تلفن و مالكان خودروي شخصي. آنها نمونه اي از افراد ثروتمند را انتخاب كرده بودند.

    اصطلاحات نمونه گيري :

    1. عنصر : واحدي كه درباره اش اطلاعات جمع آوري مي شود و مبناي تحليل را فراهم مي سازد.

    2. جمعيت : مجموعه افراد، اشياء يا نمودهايي كه يك يا چند صفت مشترك داشته باشند و يكجا در نظر گرفته شوند.

    3. چهارچوب : فهرست اصلي واحدهاي نمونه گيري است كه نمونه يا مرحله اي از نمونه، از آن انتخاب مي شود.

    4. متغير : صفات منحصر به فرد عنصرهاي يك جمعيت را توصيف مي كند.

    5. نمونه : زيرمجموعه اي از يك جمعيت است كه براي استنباط ماهيت كل جمعيت انتخاب مي شود.

    6. معرف بودن نمونه : همة اعضاي جمعيت بخت يكسان براي انتخاب شدن داشته باشند.

    تعيين حجم نمونه :

    تعيين حجم نمونه بستگي به ميزان دقت و اطمينان مورد نظر دارد كه با فرمولهايي قابل محاسبه است.

    دو عامل خطاي نمونه گيري را كاهش مي دهد :

    1. افزايش حجم نمونه.

    2. افزايش همگوني عنصرهاي مورد انتخاب.

    شيوه هاي نمونه گيري :

    شيوه هاي نمونه گيري نسبت به مسائل مورد بررسي، متفاوت و تابع شرايط تحقيق است.

    نمونه گيري غير احتمالي :

    1. سهميه اي : بايد ساختار جامعه مورد مطالعه مشخص باشد و نياز به اطلاعات روزآمد دارد.

      بايد همان نسبتهايي كه در جمعيت مورد مطالعه وجود دارد در نمونه انتخابي رعايت شود. مثال : افراد شاغل.

    2. گلوله برفي : براي جمعيتهاي نادر كه محل استقرار آنها مشخص نيست مناسب است. عناصري از يك جمعيت، محقق را به عناصر ديگر اين جمعيت راهنمايي مي كنند. مثال : افراد بي خانمان، مهاجران غير قانوني.

    3. هدفمند يا قضاوتي : نمونه بر اساس قضاوت شخصي يا اهداف مطالعه انتخاب مي شود.

    نمونه گيري احتمالي (اتفاقي يا تصادفي) :

    بايد فهرستي از افراد يا عناصر جمعيت مورد مطالعه در اختيار داشته باشيم.

    1. ساده : از طريق قرعه كشي، استفاده از جداول اعداد تصادفي يا برنامه هاي رايانه اي.

    2. سيستماتيك يا منظم : ابتدا حجم جمعيت را بر حجم نمونه تقسيم مي كنيم تا فاصله نمونه گيري بدست آيد. سپس يك عدد اتفاقي را مبناي شروع قرار مي دهيم و به اندازه فاصله نمونه گيري، افراد يا عناصر بعدي را انتخاب مي كنيم تا نمونه مورد نظر كامل شود.

    3. خوشه اي : براي مناطق وسيع جغرافيايي كه بدست آوردن فهرست كاملي از اجزاي آن غير ممكن است بكار مي رود. در اين روش نقشه مورد مطالعه را به بخشهايي تقسيم مي كنيم سپس به روش اتفاقي ساده يا منظم از آن نمونه گيري مي كنيم.

      دستور العمل براي انتخاب بهترين نمونه : به حداكثر رساندن تعداد خوشه ها و كاهش تعداد عناصر هر خوشه.

      نمونه گيري خوشه اي با احتمال متناسب با حجم : در اين روش متناسب با حجم هر خوشه از آن نمونه گيري مي كنيم.

    4. طبقه اي : براي جامعه آماري كه ساخت همگن و متجانس ندارد استفاده مي شود. اين روش خطاي نمونه گيري را كاهش مي دهد. در اين روش جمعيت مورد مطالعه را به زيرمجموعه هاي همگن تقسيم مي كنيم. مثال : اعضاي يك دانشگاه.

    مزيتهاي نمونه گيري احتمالي :

    الف- حذف سوگيري آگاهانه يا ناآگاهانه.

    ب- امكان محاسبه درجه خطا.http://raveshtahqiq.blogfa.com/post-2.aspx

    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:49 AM |

    اهمیت و ضرورت نمونه گیریhttp://epidemiology.blogfa.com/cat-27.aspx

    پس از انتخاب موضوع تحقیق و بیان مسئله ٬یکی از تصمیمیات مهمی که در پیش روی هر پژوهشگری قرار دارد انتخاب نمونه است٬ نمونه ای که باید نماینده جامعه ای باشد که پژوهشگر قصد تعمیم یافته های تحقیق خود به آن جامعه را دارد.

    اگر محقق پژوهش خود را بر تمامی افراد جامعه اجرا کند روش او سرشماری خواهد بود یعنی محقق باید تمامی افراد جامعه را تک تک مورد برسی و آزمون قرار دهد.

    اما چون اکثر پژوهشگران توان و زمان اجرای پژوهش بر کل جامعه را ندارند به همین دلیل پژوهش خود را محدود به نمونه کوچکی می سازند.

    تعریف جامعه

    "جامعه عبارت است از مجموعه ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشد و تعریف جامعه آماری باید جامع و مانع باشد"

    تعریف نمونه گیری

    "انتخاب تعدادی از افراد ٬ حوادث ٬ و اشیا ء از یک جامعه تعریف شده به عنوان نماینده آن جامعه "

    اولین قدم در نمونه گیری تعریف جامعه مورد نظر است و هدف نوعی نمونه گیری است که تمام افراد جامعه جهت انتخاب شدن شانس برابر داشته باشند.

    دلایل استفاده از نمونه گیری

    ۱- جلوگیری از اتلاف وقت محقق

    ۲- صرفه جویی در منابع مالی و هزینه

    تعیین حجم نمونه

    هر چه حجم یا اندازه نمونه بزرگترباشد میزان اشتباهات در نتیجه گیری کم میشود و بر عکس هر چه تعداد نمونه محدود باشد مقدار اشتباهات زیادتر است٬ بنابر این زمانی که محقق سطح بالاتری از اطمینان یا معنی دار بودن آماری را ملاک ارزیابی اطلاعات تحقیق خود قرار میدهد لازم است حجم نمونه او بزرگتر انتخاب شود.

    لذا اگر هر عضو در جامعه مادر دقیقا مشابه عضو دیگر باشد آنگاه انتخاب نمونه ای با حجم یک عضو هم کافی است. حجم نمونه باید به اندازه ای باشد که نتایج حاصل عینا با نتایج همان مطالعه در جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده است برابر باشد.

    در شرایط ذیل انتخاب نمونه با اندازه بزرگ ضروری است :

    ۱- زمانی که در تحقیق متغیرهای کنترل نشده زیادی وجود دارند

    ۲- هنگامیکه پیش بینی تفاوت یا همبستگی پایین است . در تحقیقاتی که انتظار داریم برای گروههای مختلف تفاوت اندکی در متغیر وابسته بدست آوریم ٬ یا در مطالعاتی که به منظور تعیین ارتباط صورت می گیرند و همبستگی پایین مورد انتظار است.

    ۳- زمانی که گروههای انتخاب شده باید به زیر گروههای دیگری تقسیم شوند.

    ۴- زمانی که جامعه مورد نظر بر اساس متغیر های مورد مطالعه نامتجانس است.اگر کاملا شبیه هم باشند انتخاب نمونه ای با حجم یک نفر کافی است.

    ۵- زمانی که وسیله پایایی برای اندازه گیری متغیر وابسته وجود ندارد.پایایی ابزار اندازه گیری بدان معنا است که هر گاه این ابزار در شرایط و زمانهای مختلف بکار رود ٬ آزمودنیهای یکسان دارای نمره های مشابهی گردند.

    اشتباهات نمونه گیری :

    اشتباهات نمونه گیری از جمله عواملی هستند که ممکن است هر پژوهشگری در روند تحقیق خود مرتکب آن شود و به دو دسته زیر تقسیم میشوند: 

    ۱- اشتباهات نمونه گیری

    ۲- اشتباهات غیر نمونه گیری

      اشتباهات نمونه گیری:

    ۱- اشتباه ناشی از در دست نبودن فهرست کامل افراد جامعه

    ۲- اشتباه ناشی از انتخاب معدودی از افراد جامعه

    ۳- اشتباه ناشب از تحلیل آماری نامناسب

    اشتباهات غیر نمونه گیری :

    ۱- اشتباه ناشی از عدم مشاهده افراد مورد مطالعه که به دو دسته تقسیم میشوند:عدم پوشش و عدم پاسخ.

    ۲- اشتباه ناشی از مشاهده نا دقیق که به سه دسته تقسیم میشوند:ابزار نادقیق ٬ ثبت نادقیق داده هاو استخراج نامناسب.

    ارتباط حجم نمونه با فرضیه پوچ (صفر یا آماری):

    همانطوریکه گفته شد حجم نمونه را باید تا حد امکان بزرگ انتخاب کرد زیرا حجم نمونه ارتباط بسیار نزدیکی با آزمون فرضیه پوچ در تحقیق دارد٬ بدین ترتیب که هر چه اندازه گروه نمونه بزرگتر انتخاب شود محقق با قاطعیت بیشتری فرض پوچ را که واقعا نادرست است رد میکند.

    فرضیه پوچ ٬ صفر یا آماری هدفی جزء رد تحقیق ندارد این فرض صریحا منکر وجود تفاوت یا رابطه و یا اثر بین دو یا چند متغیر است. به سخن دیگر این فرض گویای آن است که هر نوع تفاوت ٬ رابطه یا اثر صرفا نتیجه وقایع اتفاقی یا خطاها و اشتباهات آماری و نمونه گیری است ٬ به همین جهت محقق به آزمایش و آزمون این فرض می پردازد.

    خطای نمونه گیری

    بین ویژگیهای یک نمونه و ویژگیهای جامعه ای که نمونه از آن انتخاب میشود تفاوت وجود دارد.این تفاوت برای نمونه تصادفی قابل بر آورداست و به آن خطای نمونه گیری گفته میشود.

    خطای نمونه گیری تابع اندازه حجم نمونه است هر چه اندازه نمونه کوچکتر باشد خطای نمونه گیری زیاد است.

    انواع نمونه گیری:

    شیوه های نمونه گیری مرسوم و متداول در اصل به دو بخش تقسیم میشوند:

    ۱- نمونه گیری سهمیه ای

    ۲- نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی

    نمونه گیری سهمیه ای : اگر اعضای طبقه یک گروه بیشتر باشد پس در نمونه نیز تعدادشان بیشتر خواهد بود. از این شیوه وقتی استفاده می شود که : اولا هدف تحقیق کمتر جنبه علمی داشته باشد ٬ ثانیا ساخت جامعه مورد مطالعه مشخص باشد. نمونه گیری سهمیه ای شرط قابلیت تعمیم را به اندازه لازم دارا نیست .

    نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی:در این نوع نمونه گیری که گاه نمونه گیری تصادفی نیز خوانده میشود انتخاب افراد بر اساس ضابطه کنترل شده ای نیست و متکی به اصل " مشت نمونه خروار است " میباشد

    نمونه گیری اتفاقی خود دارای انواع گوناگون می باشد که محققین در شرایط خاص تحقیق خود آنها را ابداع کرده و به کار بسته اند که به شرح ذیل می باشند :

    ۱- نمونه گیری تصادفی ساده

    در این نوع نمونه گیری هر یک از اعضا ی جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در نمونه دارند ٬ منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری ندارد. در این روش ابتدا فهرست اسامی تمامی اعضا را به دست آورده ٬ سپس به هر یک از آنها نمره ای اختصاص می دهیم و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعداد مورد نیاز را انتخاب می کنیم.

    اگر جامعه مورد مطالعه کوچک باشد از روش قرعه کشی استفاده می شود ٬ یعنی اسامی افرا را بر روی یک تکه کاغذ نوشته و در داخل کیسه قرار می دهیم ٬ سپس کاغذ ها را به طو ر تک تک خارج می کنیم تا زمانیکه حجم نمونه مورد نظر کامل شود.

    نمونه گیری به روش تصادفی شانس نماینده بودن نمونه را افزایش می دهد.

    ۲- نمونه گیری منظم یا سیستماتیک 

    همانند نمونه گیری تصادفی ساده ٬ نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود.

    از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلا به صورت تصادفی فهرست شده باشند. به عنوان مثال صد نفر  دانش آموز از یک جامعه هزار نفری که قبلا فهرست شده اند انتخاب می کنیم ٬ برای این منظور ابتدا تعداد اعضای جامعه را به تعداد اعضای نمونه مورد نیاز تقسیم می کنیم.۱۰=۱۰۰/۱۰۰۰ سپس یک عدد تصادفی چنان انتخاب می کنیم که کوچکتر یا مساوی فاصله نمونه گیری باشد. به عنوان مثال ما عدد ۶ را انتخاب می کنیم ٬ بدین ترتیب افرادی را که در فهرست جامعه شماره های آنها به ترتیب شماره های ۶و۱۶و۲۶و۳۶و۴۶و... است انتخاب میکنیم و این را تا انتخاب ۱۰۰ نفر ادامه می دهیم.

    این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامیکه اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند.

    اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده به کار برد . اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگیهایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.

    ۳- نمونه گیری طبقه ای

    در این روش محقق مایل است نمونه تحقیقی را به گونه ای انتخاب کند که مطمئن شود زیر گرو هها با همان نسبتی که در جامعه وجود دارند به عنوان نماینده جامعه ٬ در نمونه نیز حضور داشته باشند. و این نوع نمونه گیری وقتی بکار میرود که جامعه دارای ساخت همگن و متجانس نیست.یعنی در این روش درصد آزمودنیهایی که به صورت تصادفی از هر گروه انتخاب می شوند با درصد همان گروه در جامعه مورد نظر برابر است . بنابر این اگر یک گروه به طور مثال ۸ درصد از جامعه را تشکیل می دهند همین گروه ۸ درصد از نمونه را نیز تشکیل خواهند داد.

    این روش در مطالعه هایی که محقق قصد مقایسه زیر گروه های مختلفی را داشته باشد مناسب است ٬ اگر در چنین شرایطی از این روش استفاده نشود هر گونه تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از نمونه ٬ نامناسب و موجب نتیجه گیری غلط خواهد بود.مثال  : دانش آموزان (عالی ـ متوسط ـ ضعیف) یا اعضای یک دانشگاه ( استاد ـ دانش جو ـ کارمند ـ کارگر ) .

    به طور خلاصه در این روش محقق مطمئن است که نمونه انتخاب شده بر اساس ویژگیها و عواملی که اساس آن طبقه بندی بوده اند ٬ نماینده واقعی جامعه مورد نظر است.

    ۴-  نمونه گیری خوشه ای

    در نمونه گیری خوشه ای واحد اندازه گیری فرد نیست ٬ بلکه گروهی از افراد هستند که به صورت طبیعی شکل گرفته و گروه خود را تشکیل داده اند.این روش وقتی به کار می رود که فهرست کامل افراد جامعه در دسترس نباشد. به این منظور افراد را در دسته هایی خوشه بندی می کنند سپس از میان خوشه ها نمونه گیری به عمل می آورند و زمانی به کار میرود که انتخاب گروهی از افراد امکانپذیر و آسانتر از انتخاب افراد در یک جامعه تعریف شده باشد.

    به عنوان مثال فرض می کنیم جامعه مورد نظر و تعریف شده ما عبارت است از کلیه افراد یک شهر که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند.در این جامعه نمونه گیری تصادفی ساده و نمونمه گیری منظم زمانی میسر است که فهرست کامل تمام افراد یک شهر را با سن آنها در دست داشته باشیم ٬ ذر غیر اینصورت به جای انتخاب فرد به عنوان واحد نمونه گیری ٬ منطقه را واحد نمونه گیری قرار می دهیم و سپس به روش نمونه گیری تصادفی ساده از بین مناطق ٬ منطقه یا مناطق مورد نظر را انتخاب می کنیم.

    ۵- نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای

    این روش نوع دیگری از نمونه گیری خوشه ای است. زمانی که منطقه به صورت تصادفی انتخاب شد ٬ می توان نمونه گیری را در داخل منطقه نیز ادامه داد به عنوان مثال ٬ مطالعه کننده ممکن است آدرس کلیه افرادی را که در یک منطقه زندگی می کنند داشته باشد بنابر این از بین این افراد ٬ ۱۰ نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کند. در روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای فهرست نمونه گیری دو بار و در بعضی مواقع بیش از دو با تهیه میشود.

    نمونه گیری خوشه ای برخی از مواقع در تحقیقات آموزشی به کار میرود در این نوع تحقیقات از کلاس به عنوان واحد نمونه گیری استفاده می شود.

    از مزیتهای عمده نمونه گیری خوشه ای جلوگیری از اتلاف وقت و صرفه جویی در منابع مالی است.

    از معایب آن هم اینکه :

     ۱ - دقت آن از نمونه گیری تصادفی ساده کمتر است زیرا در نمونه گیری تصادفی ساده فقط یک اشتباه وجود دارد در صورتیکه در نمونه گیری خوشه ای در هر مرحله یک اشتباه نمونه گیری وجود خواهد داشت یعنی به تعداد مراحل خطای نمونه گیری وجود دارد.

    ۲-برای داده های جمع آوری شده از این نوع نمونه گیری فرمول آسانی را نمی توان به کار برد زیرا بکاربردن یک نوع ابزار آماری در جامعه های مختلف دقت آن را کاهش میدهد.

    ذر پایان شایان ذکر است در برخی مواقع در صورتی که ایجاب کند انواع مختلف نمونه گیری کم و بیش در هم آمیخته شده و مورد استفاده قرار می گیرد .

     

    فهرست منابع :

    ۱- روشهای تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی ٬ تالیف :دکتر عزت ا... نادری و دکتر مریم سیف نراقی.

    ۲- مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی ٬ تالیف : دکتر علی دلاور.

    ۳- کندو کاوها و پنداشته ها ٬ تالیف : دکتر فرامرز رفیع پور.

    ۴- روشهای تحقیق در علوم رفتاری ٬ تالیف : جمعی از نویسندگان ( دکتر زهره سرمد ٬ دکتر عباس بازرگان ٬ دکتر الهه حجازی).

    ۵- تستهای کارشناسی ارشد علوم اجتماعی.

    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:46 AM |

    روش انجام مطالعه:

    جامعه آماری:

    1- کلیه خانوارهای ساکن در نقاط شهری و روستایی استان

    2- کلیه افراد 64-15 ساله این خانوارها

    تعریف خانوار: عبارت است از تعداد افرادی که با هم در یک اقامتگاه زندگی نموده و با یکدیگر هم خرج هستند

    واحد آماری:

    واحد آماری در جامعه آماری اول خانوار ایرانی و در جامعه آماری دوم هر یک از اعضای خانوار است که سن آنها بین 15 تا 64 سال باشد.

     روش نمونه گيري: روش نمونه گيري در اين طرح نمونه گيري خوشه اي يك مرحله اي " One stage cluster sampling "بود.

    حجم نمونه(sample size) :                           

       باتوجه به نمونه گيري خوشه اي، بايد تعداد خانوار انتخابي درهرخوشه طوري باشد كه ضريب همبستگي داخل خوشه به حداقل ممكن برسد. همچنين طبق توصيه سازمان جهاني بهداشت، حداقل تعداد نمونه در هرخانه(   Cell  ) سني – جنسي بايد 250 نفر درنظر گرفته شده تا بتوانيم تغييرات عوامل خطر را در طي دوره هاي زماني مختلف مشخص نماييم.  4

    با توجه به مراتب مذكور، درهر گروه سني حداقل تعداد 500 نفر ( 250 زن و 250 مرد ) انتخاب و ضريب همبستگي داخلي خوشه (cluster correlation coefficient intra-(p  به حداقل ممكن مي رسد، درنهايت با توجه به بررسي در پنج گروه سني، حجم نمونه درهرخوشه 20 نفر خواهد بود كه به منظور حفظ تعادل بين هزينه و دقت، حجم كل نمونه دركشور 87580 برآورد شد كه از اين تعداد 3760 تفر حجم نمونه استان آذربايجان‌شرقي تعيين گرديد.

    واحد نمونه گيري :

    واحد نمونه گيري در اين طرح يك خوشه 20 نفري افراد واجد شرايط بود

     انتخاب نمونه :

         از اولين خانوارخوشه (‌سرخوشه) بررسي آغاز مي شد و گروه بررسي از سمت راست حركت نموده و ازاعضاي واجد شرايط خانوارها در پنج گروه سني 15 تا24، 25 تا 34، 35 تا 44، 45 تا 54 و 55 تا 64 سال (متولدين 1319 تا 1368) پرسشگري انجام مي‌دادند تا در هر گروه سني 4 نفر (‌2 نفر زن و 2 نفرمرد ) مورد پرسش و معاينه قرار گيرند. بررسي هاي آزمايشگاهي فقط در چهارگروه سني بين 25 تا 64 سال انجام شد. لازم به توضيح است كه بمحض اينكه افراد واجد شرايط درهرگروه سني به 4 نفر رسيد در خانوارهاي بعدي از افراد آن گروه سني، پرسشگري انجام نمي گرديد، بلكه فقط اعضاي ساير گروههاي سني كه به حد نصاب نرسيده بودند، بررسي مي‌شدند. اگر چنانچه در خانواري از يك گروه سني– جنسي بيش از حد مورد نياز، فرد  واجد شرايط  وجود داشت، در اين صورت به تعداد مورد نياز از بين آنها، فرد يا افرادي انتخاب مي‌شد كه به ميانگين سني گروه ده ساله خود نزديكتر بودند. (‌يعني 20، 30، 40، 50 و 60 سال)

    روش جمع آوري اطلاعات :( جمع آوري اطلاعات به سه طريق زير انجام گرفت).

    1-  تكميل پرسشنامه با مصاحبه  حضوري

    2- معاينات باليني با اندازه گيري  قد، وزن، دور شكم و فشارخون

    3-  بررسي آزمايشگاهي ميزان قند ناشتا و كلسترول خون

    روش کار :

    نظام مراقبت عوامل خطر بیماری های غیر واگیر در جمهوری اسلامی ایران، با بهره گیری از مستندات رویکرد مراقبت گام به گام  عوامل خطر بیماری های غیر واگیر طراحی شده توسط سازمان جهانی بهداشت برای حصول به داده های معتبر و قابل مقایسه در سطوح کشوری و بین المللی در خصوص عوامل خطر این بیماری‌ها استفاده گرديد .در این نظام، داده ها توسط پیمایش مقطعي با استفاده از پرسشنامه و سنجش‌های جسمانی و آزمایشگاهی انجام گرفت. در این بررسی ها، داده‌ها در مناطق شهري و روستايي استان به شكل زير جمع‌آوري گرديد

    در مناطق شهري داده‌ها از طریق مصاحبه حضوري و سنجش‌های جسمانی و نمونه گیری آزمایشگاهی در مراكز بهداشتي يا آزمایشگاههای مورد تایید گردآوري شدند در مناطق روستايي داده‌ها از طریق مصاحبه حضوري و سنجش‌های جسمانی و نمونه گیری آزمایشگاهی در مراجعه حضوري و يا خانه‌هاي بهداشت جمع‌آوري شدند. خوشه‌ها و سرخوشه‌ها برای اولین بار در کشور با استفاده از اطلاعات موجود در پايگاه اطلاعاتي اداره كل جغرافيايي و كدگذاري پستي شرکت پست جمهوری اسلامی ایران ، با رويكرد سيستماتيك و با شيوه نمونه گيري خوشه اي چند مرحله ای از كل استانها  انتخاب شده بودند. تناسب پراكنش  سرخوشه هاي انتخاب شده با پراكندگي تعداد خانوار در نواحي مختلف پستي استان و نسبت جمعيتي شهر و روستا از مشخصات شيوه نمونه گيري بكار رفته، مي باشد.

    در این نمونه گیری در پنج گروه سنی 24-15 ، 34-25 ، 44-35 ، 54-45 و 64-55 سال ، به تعداد مساوی زن و مرد برای شرکت در بررسی انتخاب شدند. مصاحبه ها و سنجش های جسمانی از مورخ 1/10/83 تا 15/11/83 توسط مصاحبه كنندگان دوره ديده از كاركنان دانشگاه علوم پزشكي انجام گرفته است. پرسشنامه اين نظام ترجمه و اقتباس شده از پرسشنامه اصلي و تکمیلی رويكرد گام به گام سازمان جهاني بهداشت بود كه با برخی سوالات انتخابی کامل و در يك بررسی پايلوت آزمون شده بود. داده‌ها با استفاده از نرم افزار EpiInfo  ویرایش ششم وارد رایانه شد. داده های نهایی در استان و در سطح کشوری پالایش گردید و توسط برنامه نرم افزاری SPSS ، پس اعمال وزن جمعیتی  و برآورد استانی و کشوری وضعیت متغیرهای مورد بررسی، داده ها تحلیل و آماده گزارش دهی شد.

    با توجه به اينكه در گروههاي جمعيتي 10 ساله تعداد نمونه تقريباً يكساني انتخاب شده بود براي برآورد نسبتاً دقيق ميانگين استاني وزن جمعيتي هرگروه در استان مورد استفاده قرار گرفت و ميانگين استاني براساس اين برآورد مورد محاسبه قرار گرفت.

    ميزان همكاري مردم در حد مطلوبي قرار داشت و با توجه به حضور فعال همكاران جهت تكميل پرسشنامه و دعوت از افراد جهت انجام معاينات و اخذ نمونه، در اغلب موارد با توجيه آنان و همكاري مردم مشكل خاصي وجود نداشت و همكاري در حد مناسب بود.

     http://ict.tbzmed.ac.ir/national%20surveys/diseases/2.htm

    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:44 AM |
    http://www.raveshtahqiq.blogsky.com/

    یادداشتهای کنفرانس نمونه گیری

    تاریخ کنفرانس 22/3/85 

    تعریف نمونه گیری :

     

    نمونه گیری فرآیند انتخاب مشاهده ها و تعمیم نتایج مشاهده به کل جمعیت است.

     

    دلایل نمونه گیری :

    1. صرفه جویی در وقت، انرژی و هزینه.
    2. جلوگیری از افزایش احتمال اشتباهات از قبیل اشتباهات پرسشگر و نیافتن پاسخگویان.
    3. نتیجه نمونه گیری به شرط رعایت اصول و ضوابط آن ، با نتایج همه پرسی یکی است.

     

    تاریخچه نمونه گیری : 

    نمونه گیری در علوم اجتماعی همگام با نظرسنجی سیاسی، توسعه یافته است.

    مجله آمریکایی لیترری دایجست در سال 1920 اسامی افرادی را از دفترچه های راهنمای تلفن و فهرست اسامی دارندگان خودرو انتخاب و اقدام به ارسال کارت پستالهایی برای آنان نمود. سردبیران این مجله در این کارت پستالها این سؤال را مطرح کرده بودند که از بین دو نامزد انتخابات ریاست جمهوری به کدام یک رأی خواهید داد. لیترری دایجست پس از دریافت پاسخها به درستی پیش بینی کرد که چه کسی برندة انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود. این مجله در دوره های بعدی انتخابات ریاست جمهوری حجم نظرسنجی خود را گسترش داد و پیش بینیهای آن در انتخابات ریاست جمهوری سالهای 1924، 1928 و 1932 درست از آب در آمد.

    در سال 1936، این مجله برای ده میلیون نفر برگه های نظرسنجی فرستاد و دو میلیون پاسخ دریافت کرد. در این نظرسنجی 57 درصد شرکت کنندگان به آلف لندون و 43 درصد به روزولت رأی داده بودند. اما پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، نتایج کاملاً بر عکس بود و روزولت با 61 درصد آرا پیروز شده بود. اشتباه سردبیران لیترری دایجست در چهارچوب نمونه گیری آنها نهفته بود: دارندگان تلفن و مالکان خودروی شخصی. آنها نمونه ای از افراد ثروتمند را انتخاب کرده بودند.

     

     

    اصطلاحات نمونه گیری :

    1. عنصر : واحدی که درباره اش اطلاعات جمع آوری می شود و مبنای تحلیل را فراهم می سازد.

    2. جمعیت : مجموعه افراد، اشیاء یا نمودهایی که یک یا چند صفت مشترک داشته باشند و یکجا در نظر گرفته شوند.

    3. چهارچوب : فهرست اصلی واحدهای نمونه گیری است که نمونه یا مرحله ای از نمونه، از آن انتخاب می شود.

    4. متغیر : صفات منحصر به فرد عنصرهای یک جمعیت را توصیف می کند.

    5. نمونه : زیرمجموعه ای از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل جمعیت انتخاب می شود.

    6. معرف بودن نمونه : همة اعضای جمعیت بخت یکسان برای انتخاب شدن داشته باشند.

     

    تعیین حجم نمونه :

     

    تعیین حجم نمونه بستگی به میزان دقت و اطمینان مورد نظر دارد که با فرمولهایی قابل محاسبه است.

     

    دو عامل خطای نمونه گیری را کاهش می دهد :

    1. افزایش حجم نمونه.

    2. افزایش همگونی عنصرهای مورد انتخاب.

     

    شیوه های نمونه گیری :

     

    شیوه های نمونه گیری نسبت به مسائل مورد بررسی، متفاوت و تابع شرایط تحقیق است.

    نمونه گیری غیر احتمالی :

    1. سهمیه ای : باید ساختار جامعه مورد مطالعه مشخص باشد و نیاز به اطلاعات روزآمد دارد. باید همان نسبتهایی که در جمعیت مورد مطالعه وجود دارد در نمونه انتخابی رعایت شود. مثال : افراد شاغل.

    2. گلوله برفی : برای جمعیتهای نادر که محل استقرار آنها مشخص نیست مناسب است. عناصری از یک جمعیت، محقق را به عناصر دیگر این جمعیت راهنمایی می کنند. مثال : افراد بی خانمان، مهاجران غیر قانونی.

    3. هدفمند یا قضاوتی : نمونه بر اساس قضاوت شخصی یا اهداف مطالعه انتخاب می شود.

     

    نمونه گیری احتمالی (اتفاقی یا تصادفی) :

     

    باید فهرستی از افراد یا عناصر جمعیت مورد مطالعه در اختیار داشته باشیم.

    1. ساده : از طریق قرعه کشی، استفاده از جداول اعداد تصادفی یا برنامه های رایانه ای.

    2. سیستماتیک یا منظم : ابتدا حجم جمعیت را بر حجم نمونه تقسیم می کنیم تا فاصله نمونه گیری بدست آید. سپس یک عدد اتفاقی را مبنای شروع قرار می دهیم و به اندازه فاصله نمونه گیری، افراد یا عناصر بعدی را انتخاب می کنیم تا نمونه مورد نظر کامل شود.

    3. خوشه ای : برای مناطق وسیع جغرافیایی که بدست آوردن فهرست کاملی از اجزای آن غیر ممکن است بکار می رود. در این روش نقشه مورد مطالعه را به بخشهایی تقسیم می کنیم سپس به روش اتفاقی ساده یا منظم از آن نمونه گیری می کنیم.

      دستور العمل برای انتخاب بهترین نمونه : به حداکثر رساندن تعداد خوشه ها و کاهش تعداد عناصر هر خوشه.

      نمونه گیری خوشه ای با احتمال متناسب با حجم : در این روش متناسب با حجم هر خوشه از آن نمونه گیری می کنیم.

    4. طبقه ای : برای جامعه آماری که ساخت همگن و متجانس ندارد استفاده می شود. این روش خطای نمونه گیری را کاهش می دهد. در این روش جمعیت مورد مطالعه را به زیرمجموعه های همگن تقسیم می کنیم. مثال : اعضای یک دانشگاه.

     

    مزیتهای نمونه گیری احتمالی :

     

    الف- حذف سوگیری آگاهانه یا ناآگاهانه.

    ب- امکان محاسبه درجه خطا.

    ح مسئله :

      

          یکی از علل پایین بودن میزان مطالعه کتب غیر درسی در بین مردم ، وجود معضل مدرک گرایی در جامعه و در پی آن بها ندادن به سواد و دانسته های افراد است. وجود پدیده مدرک گرایی و شدت یافتن آن در جامعه باعث می شود افراد برای بدست آوردن مدارک تحصیلی ارزش زیادی قائل شوند و در عوض دانش اندوزی و افزایش سواد و دانسته های فردی روز به روز ارزش خود را نزد مردم از دست بدهد. با تشدید پدیده مدرک گرایی، دانش آموزان و دانشجویان تنها به مطالعه کتب درسی اکتفا نموده و تنها نگرانی آنها قبولی در امتحانات و هدف اصلی آنها گرفتن مدرک خواهد بود و در نتیجه هیچ رغبتی به مطالعه کتب غیر درسی بجز در موارد بسیار کم نخواهند داشت. از دیگر پیامدهای مدرک گرایی، تلاش داوطلبان صرفاً برای قبولی در دانشگاه بدون توجه به رشته تحصیلی، بی علاقگی آنان به رشته تحصیلی پس از قبولی در دانشگاه و بالاخره درس نخواندن، غیبت از کلاس درس، تقلب در امتحانات و تلاش آنان برای تعطیلی کلاس درس است. البته نباید فراموش کرد که عوامل دیگری نیز در پایین بودن میزان مطالعه کتب غیر درسی مؤثر است که از جمله آنها عوامل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است.

     

     

    سؤالات تحقیق :

     

    الف - آیا پدیده مدرک گرایی تاثیری بر میزان مطالعه کتب غیر درسی توسط مردم تهران در سال 85 دارد؟

    ب – مردم تهران چند ساعت در روز را به مطالعه کتب غیر درسی اختصاص می دهند؟

     

     

    فرضیه :

     

    وجود پدیده مدرگ گرایی در جامعه یکی از علل پایین بودن میزان مطالعه کتب غیر درسی توسط مردم تهران در سال 85 است.

     

     

    پرسشنامه :

    1. چند ساعت در روز را صرف مطالعه کتابهای غیر درسی می کنید؟

      الف- کمتر از نیم ساعت          ب- نیم تا یک ساعت

      ج- یک تا دو ساعت               د- بیش از دو ساعت 

    2.  به نظر شما داشتن سواد بالا چقدر اهمیت دارد؟

    الف- خیلی زیاد     ب- خیلی     ج- تا حدودی    د- کم   ه- خیلی کم

     

    روش تحقیق : پیمایشی  

    روش گردآوری اطلاعات : مصاحبه  

    روش نمونه گیری : خوشه ای چند مرحله ای

    + نوشته شده توسط پریا در 88/07/30 و ساعت 10:43 AM |

    java blog

    Shiavi's Search for / in javascript
    Search for : Search in : Altavista Excite Infoseek Lycos Webcrawler Yahoo