بهارعشق

 يكسان بودن شرايطردر زمان تكميل
معايب پرسشنامه
 عدم قابليت استفاده براي بي سوادان
 درك نكردن مفهوم سوال
 امکان  ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود
 كاهش درصد پاسخ هاي رسيده در پرسشنامه پستی
 در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد  دقت نمود تا ابتدا از پرسش هاي زمينه اي استفاده گرد و سپس به پرسش هائي كه در زمينه موضوع طراحي شده اند ، رسيد.
خصوصيات يك پرسش
 اعتبار صوري : بدين مهنا كه صوال قادر به اندازه كيري موضوع مورد پرسش باشد.به تعبير ديگر مقياس اندازه گيري متغيرتحت مطالعه باشد.
انتظار دادن پاسخ : بايد سوال طوي طرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌جواب آنرا داند.
 روشن و صريح :سوال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اساره كند.
 بي آزار :به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آنها.
 منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصي ننماير و آزمدني را به موضع خاص نكشاند.
سنجش سوالات پرسشنامه از طريق طيف‎بندي
براي سنجش عيني و دقيق متغيرهاي كيفي بايد از ابزاري دقيق‎تر و حساس‎تر استفاده نمود پس براي سنجش كيفيت يكي از راههاي آن بصورت كمي آوردن آن مي‎باشد كه بصورت واحدهاي قابل شمارش در آيد پس براي سنجش پديده‎ها و مفاهيم كيفي اجتماعي مقياس‎ها يا طيف‎هاي (scales) متعددي وجود دارد.
مقايسه زوجي و مقايسه زوجي ناقص
در صورت زياد بودن تقسيم وابسته يكي از قديمي‎ترين شيوه‎هاي سنجش مي‎باشد.
دراين نوع سنجش كه اغلب براي قضاوت و نگرش در مورد افرادها به كار مي‎رود مثال قضاوت براي 3 استاد.
بدين ترتيب است كه موردها را دوبه دو با هم مقايسه نموده و بعد از هم ارجعيت قائل بشويم
مثلا A.B.C A.B A.C B.C
 
اين شيوه در آغاز اوائل قرن 19 بوسيله فشنر در آزمايشات فيزيك رواني درباره قدرت شنوائي افراد بكار رفته براي بررسي دو صداي متفاوت بعد لوئيز تورستن اين روش به طور گسترده در روانشناسي مورد استفاده دارد.
روش سنجش آن شمردن تعداد دفعات ارجحيت
A= B= C=
سنجش در مقياس اسمي خواهد بود ولي او امروز در سطح فاصله‎اي مي‎باشد.
 
طيف بوگاردوس:
هدف از طيف بوگاردوس سنجش ميزان فاصله اجتماعي گروهها مي باشد
و كاربرد اين طيف در مواقعي است كه مثلا دو گروه مختلف با دو فرهنگ و زبان متفاوت در كنار هم زندگي مي كنند و يا در مواقعي كه مردمي از مليتهاي گوناگون و با فاصله جغرافيائي در جريان روابطي متقابل قرار ميگيرند (مثلا در سنجش نگرش به شغل/طبقه اجتماعي /گروههاي مذهبي ) اين طيف بكار مي رود اين طيف در يك مقياس تر تيبي (تمايل كامل /تمايل متوسط/تا حدودي /عدم تمايل ) ميزان تمايل يك گروه را نسبت به ساير گروهها مي سنجد
بوگاردوس براي هر يك از هفت نقطه روي طيف يك جمله اظهاري يا گويه در نظر گرفت.فرض بر اين است كه اگر كسي با گويه اول موافق باشد با گويه هاي ديگر نيز موافق است بوگاردوس در تحقيق خود هفت گويه را در نظر گرفته بود(ازدواج-دوست صميمي-همسايه-همكار –هموطن-ميهمان –اخراج)
اين طيف گوششي بود كه كيفيت ها را دقيقتر سنجيده و در سطح تر تيبي مورد سنجش قرار داردو نيز براي ترتيب ارجحيت مي توان از مقايسه زوجي استفاده نمود
و از معايب اين طيف مي توان به قصور محقق در تدوين گويه ها –كم بودنگويه ها و فواصل نامتساوي گويه ها اشاره نمود
طيف ليكرت:
هدف اين طيف اندازه گيري گرايش به يك موضوع بر اساس ارزشهاي جامعه مي باشد و كاربرد اين طيف نيز در جهت بررسي گرايشها نسبت به مسئله سياسي –اجتماعي و اقتصادي مي باشد كه در سطح ترتيبي نيز مورد سنجش قرار دارد
گويه ها در اين طيف حداقل 15 تا 30گويه و بيشتر تدوين مي شود
در تدوين گويه ها بايد سعي شود از گويه هاي بي تفاوت ،بي ربط و ابهام اور جلو گيري شود تعداد گويه ها ئي كه گرايش مخالف و موافق دارند بايد تقريبا به يك اندازه باشدو نيز طيفي كه به پاسخگو داده مي شود معمولا از 5 قسمت تشكيل شده است (كاملا موافقم- موافقم –تاحدودي –مخالفم –كاملا مخالفم)كه براساس هدف و روش تحقيق مي توان كلمات گويه ها را عوض نمود
و تدوين گويه ها بايد دقت شود تا گويه هاي بي تفاوت و بي ربط و ابهام آور حذف گردند گويه مستقيما پس از تحقيقات مقدماتي پخش مي شوند. پس بهتر است بعد از تدوين پرسشنامه مقدماتي pretestحداقل با 30 نمونه گرفته شود تا بعد از بررسي كمي (روايي)و كيفي (اعتبار)آن گويه هاي ابهام انگيز حذف گرددپ
 
طيف تورستن
ابتدا گويه ها را انتخاب كرده و بعد از داوراني خواسته مي شود تا گويه ها را در 11 طيف تقسيم نمايند
و ارزش طيف از مجموعه قضاوتها ي داوران براي هر يك از گويه ها بدست مي آيد
هدف از اين طيف اندازه گيري گرايش به يك موضوع براساس ارزشهاي جامعه توسط داوران مي باشد
اين طيف نسبت به مقايسه زوجي از حجم كار كمتر و نسبت به بوكادوس از دقت بيشتري بر خوردار است
براي بررسي اعتبار گويه ها بايد به روش كمي و كيفي گويه هاي ابهام بر انگيز را حذف كرد بدين ترتيب كه نمودار تجمعي آنرا كشيد ه و 50درصد را ميانه (چارك سوم)و 25درصد را چارك اول و 75 درصد را به عنوان چارك سوم مشخص نمود و عددهاي آنها را مشخص كرد
كه براي پيدا كردن گويه هاي مبهم مي توان از فرمول ضريب ابهام استفاده نمود كه عبارت است از :
 
پس كمترين Qها را انتخاب گده و بقيه را حذف مي كنيم
طيف گاتمن :
هدف از اين طيف تنظيم گويه ها بنحو كاملا تراكمي و انباشتي مي باشد
و اين طيف به عنوان طيف ميزان نگار در سطح اسمي (بلي /خير –موافقم /مخالفم) مي تواند گرايش به يك موضوع را براساس ارزشهاي جامعه مبتني بر آراي پاسخگويان نمرات گويه هاي تعيين شده را بسنجد
اگر پاسخگو بتمام گويه ها مثبت پاسخ دهد بالاترين نمره را مي گيرد
پس براي مشخص كردن ضريب بازنمائي مي توان از يك منهاي تعداد خطاها تقسيم بر تعداد پاسخگو ضربدر تعداد گويه ها استفاده كرد
طيف آزگود (برش قطبين هفت گويه)
هدف از اين طيف شناخت و اندازه گيري تمايز معنائي براساس معنا شناسي تفاوتي مي باشدو كاربرد ايت طيف نيز در تداعي معاني يك يا دو محرك بر مبناي صفات متضاد و ترسيم رابطه تصويري بين محرك و صفات متضاد مي باشد
و سنجش اين طيف نيز در سطح يك مقياس تر تيبي (7 درجه اي ) روشي است كه مبتني بر تداعي معاني كه طي آن روابط تصويري دو موضوع بر اساس صفات متضاد در سطح مقياس اسمي تر سيم مي گردد و ميزان تشايه به دو موضوع برا اساس نمرات بدست آمده از طريق ضريب همبستگي پيرسون r محاسبه مي شود و شيوه هاي اين طيف مي توان به 1- صفات دو قطبي 2- مقايسه زوجي 3- تحليل عبارت 4- تحليل معنائي اشاره نمود
 
منبع:
http://www.mkamali.com/research/index.htm
 

تحقيق چيست؟


تحقيق، از ريشه « حق » است. حق يعني آن‌چه كه درست و استوار و ثابت باشد. ريشه اصلي واژه حق، در تمام اشتقاق‌هايش مفهوم ثابت و مطابقت با واقع و استحكام را دارد.
احقاق و تحقيق يك امر، يعني چيزي را ثابت و استوار ساختن، درستي چيزي را به اثبات رساندن، «حق» بودن مطلبي را آشكار ساختن و به عبارتي: شناخت « هست » ها. تحقيق، يك تلاش فكري و علمي براي « يافتن » مطلب درست و حق، و « ارائه » و « اثبات » آن است.
طبيعي است كه در زمينه‌هاي مختلف نظري و فكري و تاريخي و ادبي و علمي و ... حق بودن مطالب، به معناي مطابق با واقع بودن آن‌ها در هر يك از زمينه‌هاست و تحقيق، طبق اين مفهوم، در ابعاد مختلف ياد شده، مفهوم پيدا مي‌كند.
جست و جوي منظم و تلاشي كه بر مبناي علم و استدلال و شواهد و منابع، انجام مي‌گيرد تا نظريه‌اي اثبات گردد و نكته‌اي كشف و بيان شود، « تحقيق » است. هر چيزي مي‌تواند براي انسان، موضوع تحقيق باشد، چه عقلي چه حسي، چه جزئي چه كلي، آن‌چه در حوزه‌هاي و دانشگاه‌ها به عنوان نگارش رساله تحقيقي و پايان نامه متداول است، نمونه روشني از يك تحقيق است و البته هر چه شيوه كار و معتبر بودن منابع و نوآوري‌هاي علمي و سليقه در تدوين بيشتر مراعات شده باشد، ارزش آن افزون‌تر خواهد بود.
تحقيق ميداني و كتابخانه‌اي
گاهي پژوهشي كه براي يافتن و اثبات چيزي انجام مي‌گيرد، در ميدان گسترده اجتماع و با كاوش نمونه‌هاي عيني است و با تفحص و استقراء در محيط بيرون و روي افراد و اشياء و پديده‌هاي خارجي انجام مي‌گيرد. نام آن « تحقيق ميداني » است و محقق بايد بگردد و با ديدن و شنيدن، مطالب را كشف كند. معمولاً تهيه گزارش پيرامون وقايع يا موضوعات اجتماعي و علمي و مسايل حسي و تجربي و كاربردي، از اين راه انجام مي‌گيرد.
گاهي پژوهش در كتاب‌ها، اسناد، منابع و آراء و نظريات و در فضاي محدود كتابخانه شكل و انجام مي‌گيرد. نام اين نوع، « تحقيقات كتابخانه‌اي » است و از منابع مكتوب استفاده مي‌شود. اما نتيجه هر يك از دو شيوه ياد شده، به صورت مقاله يا كتاب، عرضه مي‌گردد و اصول نگارش بر محصول كار تحقيقي حاكم است.
فرق تحقيق و تأليف
تأليف از ريشه « الفت » و به معناي پيوندزدن، به هم آميختن، گردآوري مطالب متناسب با هم در يك مجموعه است و معمولاً نياز به تتّبع و كاوش و دقت و حوصله دارد. گرچه در عرف رايج، معمولاً تأليف و تحقيق را و مؤلف و محقق را به جاي هم به كار مي‌برند، ولي ميان محقق و مؤلف تفاوت بسيار است.
مؤلف، صرف گردآورنده مطالبي از جاهاي مختلف و تنظيم كننده مطالبي است كه با تتبع و پژوهش به دست آورده است، اما محقق، از انديشه‌اي نقّاد و ديدگاهي عميق برخوردار است و « صاحب نظر » است و كارش تنها جمع آوري مطالب از منابع مختلف نيست ( كه اين كار از بسياري برمي‌آيد ) بلكه انديشمندي است كه نظريه‌اي را با برهان و دليل، اثبات يا رد مي‌كند، يا مطلبي جديد كشف مي‌نمايد، يا مطلب كشف شده‌اي را تكميل مي‌كند، يا چيزي را كه به صورت نظريه بوده است به اثبات مي‌رساند. « نظريه پردازي » و اثبات آن نيز ذهني قوي و شيوه‌اي محققانه مي‌طلبد.
البته تتبع و كاوش، مقدمه تحقيق مي‌تواند قرار بگيرد و محقق، بر مبناي « يافته‌ها » مي‌تواند نظر بدهد.
روش تحقيق
منظور از روش در تحقيق، ارائه مهارت‌ها و تجربه‌هايي است كه دست‌يابي به هدف را آسان‌تر و عملي‌تر مي‌سازد و با صرف وقت كمتر، نتايج بيشتري به دست مي‌آيد. اين نكته، در كلّيه روش‌ها مطرح است. يعني هر كاري بر مبناي «روش»هاي برگرفته از تجربه‌ها و موفقيت‌ها انجام پذيرد، تضمين بيشتري براي بهره دهي آن خواهد بود و افرادِ «‌داراي روش» موفق‌ترند و مبتدياني كه با روش افراد موفق آشنا مي‌شوند، زودتر به نتيجه مي‌رسند.
وقتي « روش تحقيق » گفته مي‌شود، دو نوع مطالب و نكات، قابل طرح است:
1. آن‌چه به « تحقيق » به شكلي عام و كلي مربوط است.
2. آن‌چه به « تحقيق اسلامي » مربوط مي‌شود.
در بخش اول نكاتي مورد نظر است كه در هر كار تحقيقي و پژوهشي، در هر موضوعي به كار مي‌آيد و رعايت آن‌ها لازم و مفيد است. چه ديني، چه غير ديني، چه اسلامي چه غير اسلامي، حتّي در تحقيقات جغرافيايي، آماري، اقتصادي، روان‌شناسي و تربيتي، طبيعي و باستان شناسي و ... كاربرد دارد. اين بخش نيز خود دو گونه است:
1. مطالبي مانند فيش برداري و ...
2. مطالبي كه اختصاص به هر يك از علوم دارد مانند روش تحقيق در رياضي يا جامعه شناسي يا ادبيات يا فقه كه هر كدام روش خاصّ به خود دارد. در اصطلاح به يكي روش و ديگري روش‌مندي گفته مي‌شود.
در بخش دوم، نكاتي مطرح است كه براي يك فرد محقق و پژوهش‌گر درباره مسائل اسلامي و معارف ديني و رهاوردهاي وحي، ضروري است.
تحقيق عام
نكات و مراحل مربوط به تحقيق در هر زمينه‌اي به صورت عام را مي‌توان چنين برشمرد:
1. موضوع و سوژه تحقيقاتي
ابتدايي‌ترين كار، تعيين موضوع است، محقق بايد قبل از شروع كار تحقيقي، بداند كه در جست وجوي چيست و موضوع پژوهش و محدوده آن كدام است؟ و چه ابعادي دارد؟ مناسب است كه پژوهش‌گر، در انتخاب موضوع به نكات زير توجه كند:
ـ علاقه و اشتياق به موضوع
ـ ميزان توانايي خود در زمينه موضوع تحقيق
ـ سودمندي آن براي جامعه، مثمر ثمر بودن و رفع نياز
ـ قابل تحقيق بودن موضوع و ميزان منابع موجود و لوازم پژوهش، تا تحقيق او نيمه تمام نماند
ـ محدود بودن دامنه موضوع، به خصوص اگر محقق تازه كار است، تا از عهده جمع و جور كردن و به پايان رساندن آن برآيد و در نيمه راه رها نكند.
2. ريزتر كردن عناوين موضوع
هر موضوع كلي،‌ قابل تقسيم به اجزا و محورهاي كوچك‌تر و مشخص‌تري است كه كار پژوهش را آسان‌تر مي‌كند. محوربندي يك موضوع، هم ذوق و ابتكار مي‌خواهد و هم معلومات عمومي و آگاهي‌هاي خاصّ آن موضوع. عناوين ريز يك موضوع، هرچه بيشتر افزايش يابد، به شناخته‌تر شدن ابعاد مختلف آن موضوع كمك مي‌كند.
3. طرح تحقيقاتي
منظور، داشتن برنامه و طرح، براي مرحله اجرايي يك تحقيق است؛ يعني هم مشخص ساختن كيفيت و سبك و محدوده كار و نقطه شروع و پايان، و هم منظور داشتن هدف و نتيجه. در ذهن بايد ترسيم شود كه مي‌خواهيم چه كنيم و با طي چه مراحلي به نتيجه گيري نزديك شويم.
4. آشنايي با كارهاي انجام شده
اين كار، هم جلوي دوباره كاري را مي‌گيرد، هم كار انسان را قوي‌تر و همه جانبه‌تر مي‌سازد و هم محقق را از تجارب گذشتگان بهره‌مند مي‌كند. البته در كارهاي تحقيقي ابتكاري كه سابقه نداشته،‌ آشنايي با كارهاي مشابه و انجام شده قبلي معني ندارد. پس درباره هر موضوعي كه تحقيق مي‌شود، بايد از نمونه‌هاي قبلي كار درباره آن با خبر بود؛ مثلاً آن‌كه درباره « قيام مختار » يا « نهضت مشروطيت » يا « ويژگي‌هاي زبان فارسي » و ... مي‌خواهد تحقيق كند، بايد كتب و مقالات و منابع مربوط به آن را كه ديگران نگاشته‌اند ببيند.
5. مأخذ شناسي
درباره هر موضوعي، منابع مهم و مأخذ دست اول و جامعي وجود دارد كه از اطلاعات معتبر و قابل استناد برخوردار است. محقق بايد منبع شناس باشد و با كتاب‌هاي مرجع آشنايي داشته باشد. چه منابع كهن و قديمي، و چه منابع جديد. بعضي از كتاب‌ها به عنوان منابع « رابط » و « هادي » مورد استفاده‌اند؛ يعني پژوهش‌گر را به منابع اصلي‌تر متصل مي‌كنند، مثل فهرست‌ها، نمايه‌ها، كتاب‌شناسي‌ها و مقاله نامه‌ها.
« كتاب مرجع » كتاب‌هايي است با ساختاري منظم و فصل بندي و تدوين حساب شده كه در زمينه‌هاي مختلف علمي، ادبي، تاريخي، اجتماعي و ... آگاهي‌هاي فوري و دقيق به ما مي‌دهد. كتاب‌هايي از نوع: اطلاعات عمومي، دايره المعارف‌ها، واژه نامه‌ها، زندگي‌نامه‌ها، سال‌نامه‌ها، فهرست‌ها، نمايه‌ها، راهنماها، منابع جغرافيايي، فهرست مقالات، كتاب‌نامه‌ها، كتاب‌شناسي‌ها و ... از كتاب‌هاي مرجع محسوب مي‌شود.
مأخذ، هم به صورت كتاب و نوشتجات مي‌تواند باشد، هم منابع زنده، يعني محققان و صاحب نظران و آگاهاني كه در موضوعات مختلف، معلومات دقيق و ارزنده‌اي دارند، اينان هم از مأخذ ما در امر تحقيق مي‌توانند به حساب آيند. « منابع غير كتابي » نيز مأخذ پژوهش به حساب مي‌آيد، همچون تصويرها، مواد ديداري و شنيداري، فيلم‌ها، نوار ويدئو و اسلايد، نوار ضبط صوت، ميكرو فيلم و ... انسان‌هاي محقق و صاحب نظر نيز به نوعي منبع غيركتابي محسوب مي‌شوند.
به علاوه، محقق بايد ارزش و اعتبار منابع مختلف را هم مورد توجه قرار دهد و از ده‌ها منبع مختلف پيرامون موضوع، بداند كه كدام‌يك معتبرتر و كدام يك فاقد ارزش و اعتبار است. نويسنده فلان كتاب، چه فكري و روشي داشته و امثال اين‌گونه آگاهي‌ها، كه به نتيجه گيري از مطالب يك كتاب منبع هم مربوط مي‌شود و روي آن تأثير مي‌گذارد.[1]
6. كشف مرتبطات
در مسائل تحقيق، اگر ذهن محقق بتواند موضوعات مختلفي را كه به هم مربوط مي‌شوند، بشناسد و رابطه آن‌ها را با هم مورد توجه قرار دهد، در بازدهي تحقيق موفق‌تر خواهد بود؛ مثلاً كسي كه مي‌خواهد درباره « تخت سليمان » تحقيق كند، برخوردش با موضوعاتي هم‌چون: انبيا و معجزه هم خواهد بود.

[1] . در زمينه شناخت منبع پيرامون موضوعات مختلف از جمله ر.ك: « راهنماي پژوهش »، جواد محدثي، كه كتاب شناسي منابع، معجم‌ها، دايره المعارف‌ها و كتاب‌هاي راهنماست، ناشر: دفتر تبليغات اسلامي، قم.

 

 

روش تحقيق-2

و آن‌كه بخواهد در شرح حال سيد جمال اسدآبادي تحقيق كند، با نهضت‌هاي اسلامي قرن اخير، ايران عصر قاجار، نهضت سلفيه، اسدآباد، محمد عبده، ناصرالدين شاه، ميرزا رضا كرماني و ... به نحوي ارتباط پيدا مي‌كند. كشف اين رابطه‌ها در هر موضوعي، دريچه‌هاي جديدي براي تحقيق و منبع‌يابي به روي پژوهش‌گر باز مي‌كند.
براي اين امر، محقق نياز دارد به:
1. اطلاعات عمومي
2. درك نيازها و خلأها
3. سرعت انتقال ذهن و جولان ذهني
4. قدرت جمع بندي و نتيجه‌گيري ذهني و ... .
7. تفكر و انديشيدن
از منابع مهم انسان، استفاده از ذخاير فكر و انديشه و حافظه است. تنها نبايد در تحقيق روي مطالعات تكيه داشت، بلكه انديشمندي را هم بايد سهمي در اين امر تعيين كرد. انديشه انسان، گنجينه سرشار و دست نخورداه‌اي است كه درباره مسائل مختلف، مي‌تواند منبع باشد و هر چه بيشتر از آن كار بكشند و به كار و فعاليت وادارند، بازدهي افزون‌تري داشته باشد؛ مثل چاه آب كه هر چه بيشتر از آن آب استخراج كنند، جوشش بيشتري خواهد داشت و اگر راكد بماند، چه بسا بخشكد. « حافظه » نيز از منابع فراموش شده است. چه بسا مطالبي را قبلاً خوانده يا شنيده باشيم و در حافظه بايگاني شده باشد، كه نياز به « يادآوري » دارد و استفاده از آرشيو حافظه ... . گاهي شنيدن و خواندن چيزي حافظه را فعال ساخته، نكات بسياري در ذهن تداعي مي‌شود.
8. فيش برداري و يادداشت
در خلال پژوهش در اسناد و منابع يا كاوش از نمونه‌هاي اجتماعي و ملموس يا تهيه گزارش و آمار، يا ثبت وقايع و مشاهدات و ... مطالبي را كه متناسب با « موضوعِ » مورد تحقيق است، بايد يادداشت كرد. برگه‌هاي يادداشت، به نام فيش معروف است. روي هر برگه و فيش تحقيقاتي، بايد اطلاعات لازم را هم در كنار مطلب يا بالاي صفحه ثبت كرد؛ مانند: موضوع كلي، موضوع جزئي، نام و مشخصات دقيق منبع، شماره و تاريخ يادداشت و ... مي‌توان از كد و علايم رمزي هم براي موضوعات استفاده كرد.
محقق ممكن است صدها هزار يا ميليون‌ها برگه يادداشت و فيش‌هاي تحقيق داشته باشد كه هر كدام براي موضوعي و هدفي تهيه شده باشد. اطلاعاتي براي كار تحقيق، به كار مي‌آيد كه اين اوصاف را داشته باشد:
ـ عميق
ـ گسترده
ـ مطمئن
ـ كافي.
اطلاعات ما در فيش‌ها بايد « سازمان يافته » باشد، و برخوردار از: نظم ظاهري ـ نظم باطني و معنوي.
ايجاد سيستم ارتباطات و بايگاني دقيق يافته‌ها و كشف شده‌ها و شماره و كد و علامت و ... به امر بهره‌گيري از يادداشت‌ها كمك مي‌كند.[1]
9. تنظيم
به مجموعه يادداشت‌هاي تحقيقي، در نهايت كار، بايد شكل و صورت مطلوب و قابل عرضه داد، كه نام آن را «تنظيم» مي‌گذاريم.
شرايط يك تنظيم خوب عبارت است از:
الف. دسته بندي اطلاعات
ب. جايگزيني آن‌ها در بخش‌هاي مناسب
ج. پرهيز از فضل نمايي در دادن اطلاعات غير لازم، يا غير مربوط.
مطالب بدون دسته بندي و به هم ريخته، خود محقق و هم خوانندگان يادداشت‌ها را گيج و خسته مي‌كند.
نامناسب بودن جاي هر مطلب، از ارزش و بهره دهي آن مي‌كاهد.
فضل فروشي در بيان و نقل مطالب غير لازم و غير مربوط هم، جز افزودن بر حجم نوشته و جز كاستن از جاذبه، ثمر ديگري ندارد.
بايد يادآور شد كه در مرحله تنظيم، مسأله « نگارش » هم به ميان مي‌آيد، كه روش و اصول خاص خودش را دارد و بحثي مستقل و مبسوط است،‌ كه در پايان اين مبحث، نكاتي مربوط به آن خواهيم آورد؛ ولي در همين جا يادآوري مي‌كنيم كه پيكره نوشته تنظيم يافته ما بايد سه بخش: ( مقدمه ـ متن ـ نتيجه ) را باشد و توانسته باشد حقيقت‌هاي دريافت شده در تحقيق را به صورتي بليغ و رسا به ديگران انتقال دهد.
تحقيق در متون
در موضوعات مختلف، گاهي بايد متون خاص آن‌ها را بررسي و مطالعه كرد تا مطلب مورد نظر را كشف نمود.
در اين‌جا با دو روش مي‌توان كار كرد:
1. برخورد همراه با سؤال قبلي
2. برخورد آزاد.
منظور از روش نخست، اين است كه محقق، سؤال يا سؤال‌هاي خاصي را در ذهن خود داشته باشد و براي كشف جواب آن‌ها متني را پژوهش و مطالعه كند.
منظور از روش آزاد، آن است كه محقق بدون سؤال خاص، متني را مطالعه كند، هرچه كه توجهش را جلب كرد و برايش جاذبه داشت آن‌ها را يادداشت كند.
البته هر كدام از دو روش، محاسن و معايبي دارد. در روش اول گرچه سراغ يك متن و كتاب خاصّ رفتن، همراه با سؤال ذهني و گم‌شده خاص، بسياري از فرازها و مطالب را براي ما معني دارتر مي‌كند و موضوعات، به شكل خاصي براي محقق چشمك مي‌زند، ولي چون از زاويه خاصي به منبع نگاه مي‌كند، از بسياري چيزها غافل مي‌ماند، گرچه آن‌ها جالب باشد؛ مثل توريستي كه وقتي همراه دفترچه راهنما از يك شهر بازديد مي‌كند، موارد بسياري غير از آن‌چه در دفتر و كتابش هست، از نظرش دور مي‌ماند. در روش دوم، نكات بسياري ممكن است به نظر بررسي كننده بيايد، ولي چون گم‌شده خاصّي را تعقيب نمي‌كند، دستاورد تحقيقش كمتر باشد؛ مثل همان توريست كه همين طور در شهري باستاني به گردش بپردازد و مثل تاجري كه گاهي براي خريد جنس خاصّي به كشوري مي‌رود، يا همين طوري مي‌رود و مي‌گردد تا هر چه كه جالب بود بخرد.
ولي در مجموع، برخورد سؤالي با منابع مورد تحقيق، سازنده‌تر و ثمر بخش‌تر است.
در صورت امكان، اگر يك متن چندبار، و هر بار به قصد موضوعي خاص مطالعه شود، بهتر از آن است كه در يك مرور، چند موضوع را همزمان در نظر داشت؛ زيرا در اين شيوه هم موضوعات به يكديگر مخلوط و متداخل مي‌شود، هم گاهي بعضي از آن‌ها از ذهن فرد، محو و فراموش مي‌گردد و هم كاوش و استقراي كاملي نخواهد بود؛ مثلاً اگر كسي در « ديوان حافظ » تحقيق كند، يك بار بخواند، به قصد يافتن قطعه‌هاي تاريخي نسبت به عصر حافظ، يك بار براي كشف ديدگاه‌هاي اعتقادي او، يك بار به نيت گردآوري تشبيه‌ها و استعاره‌هاي زيباي شعري، يك بار به قصد موضوعاتي كه در شعر حافظ مطرح است، يك بار با هدف يافتن اصطلاحات خاصي كه در زبان شعري حافظ به كار رفته، بار ديگر به قصد شناخت عرفان حافظ و ... . اين يك شيوه است ( كه البته موفق‌تر است، ولي وقت و حوصله بيشتري مي‌طلبد ) گاهي هم در يك مرور و مطالعه، همه اين محورها و ابعاد را همزمان و با هم بخواهد بررسي و استخراج كند. طبيعي است كه گاهي از بعضي غفلت خواهد شد و يا بعضي تحت الشعاع ديگري قرار خواهد گرفت.
به هر حال، در كار تحقيقي روي متون و منابع خاص درباره هر بحث و جمله و تعبير و فراز، هرچه بيشتر دقت و انديشه شود تا بيشترين مفاهيم و نكات جديد كشف شود، كار تحقيق، مفيدتر و جامع‌تر خواهد بود.
شرايط يك محقق
يك محقق، در كار تحقيقي نياز به مسائل زير دارد تا هم در كارش موفق باشد و به نتيجه مطلوب برسد، و هم نتيجه كارش براي ديگران داراي ارزش و اعتبار باشد:
1. حوصله و صبر
2. تتبع و كاوش در منابع
3. دقت، هم در فهم هم در نقل
4. امانت در نقل‌ها و برداشت‌ها
5. علم و اطلاع، نه فكر و ذوق. ( يعني: ملاك، ذوقيات نيست)
6. آشنايي به موضوع مورد نظر و مورد تحقيق
7. گم نكردن سرخط اصلي، هنگام سند يابي و پژوهش
8. ارتباط « يافته » ها با مطلوب‌ها و « نياز » ها
9. برخورداري كار، از بررسي و استدلال و دقت، تا « تحقيق » شود و گرنه در مرحله تتبع خواهد بود. البته تتبع مقدمه تحقيق است.
10. برخورداري از زبان ساده و بيان رسا
11. دوري از تعصّب و غرض ورزي و انتقام‌جويي
12. پرهيز از پيش‌داوري و تحميل عقيده ( اين در بحث تحقيق در معارف اسلامي هم خواهد آمد.)
13. برخورداري از شهامت و صراحت در بيانِ يافته‌ها.
تلاش محقق براي كسب اطلاع و جمع آوري آگاهي‌هاي لازم براي موضوع مورد نظر، و پيگيري و حوصله او در كار و پشت‌كار وي، نقشي عمده در اين زمينه دارد.
تحقيق در مسائل اسلامي
براي تحقيق در مسائل اسلامي، شرايط و ضرورت‌هايي لازم است، به قرار زير:
1. آشنايي با زبان عربي
از آن‌جا كه مهم‌ترين منابع ديني ما، همچون قرآن و حديث و تفسير و تاريخ و ... به عربي است، آشنايي با اين زبان، در حد قدرت بر فهم و برداشت مطلب از منابع، كليد راه‌گشاي اين وادي است و بدون آن، كار تحقيق ديني اعتبار كمتري خواهد داشت. گاهي محققان خارجي و مستشرقان براي تحقيقات اسلامي خود زبان عربي را فرا مي‌گيرند.
2. آگاهي كافي از معارف اسلامي
البته مراد، آگاهي كلي و آشنايي عمومي است؛ و بيگانه نبودن از كليات دين. همچنان كه اگر بخواهد در يك موضوع تاريخي يا فلسفي يا پزشكي تحقيق كند، لازم است تا حدي با اين مباحث آشنا باشد، تحقيقات ديني هم به چنين معلوماتي درباره اسلام نياز دارد.
3. اطلاع از تاريخ اسلام
حتي در موضوعات غير تاريخي هم، آگاهي يك محقق از تاريخ اسلام و مسلمين لازم است؛ زيرا در بسياري از موضوعات، برخورد با حوادث تاريخي پيدا مي‌كنيم و جهل به تاريخ اسلام،‌كار تحقيق را خام و كم اعتبار مي‌سازد. علاوه بر اين در متون تاريخي،‌ مباحث غير تاريخي فراواني مطرح است كه ناديده گرفتن آن‌ها روا نيست.
4. اطلاع از كتب و تفسير و نظر مفسّران
چون بسياري از مباحث ديني، ريشه در قرآن دارد، طبعاً مفسران هم در آن زمينه‌ها بحث كرده‌اند.

[1] . به بخش « روش يادداشت برداري »‌ در همين كتاب مراجعه شود.

 

 

روش تحقيق-3

از همين جا آگاهي به تفاسير و مسائل قرآني نيز ضرورت پيدا مي‌كند.
5. آشنايي با احاديث
به همان دلايل گذشته، جديث و آشنايي با آن از نيازهاي محقق اسلامي است، چون حديث، از مهم‌ترين منابع پژوهش‌هاي ديني محسوب مي‌شود و محتواي احاديث نيز از تنوع خيره كننده‌اي برخوردار است. منابع حديثي درياي ژرف و وسيعي است كه همه گونه گوهر در آن يافت مي‌شود.
6. آشنايي با منابع اسلامي
همچنان‌كه در بحثِ « تحقيق عام » گفته شد، « مأخذ شناسي » از شرايط اوليه كار يك محقق است؛ يعني اين‌كه بداند براي يافتن فلان مطلب، به چه كتب و منابعي بايد رجوع كند. اين نياز به كتاب‌شناسي موضوعي دارد. مباحث اسلامي نيز اين‌گونه است و محقق بايد به عمده‌ترين منابع ديني آگاهي داشته باشد؛ به ويژه آگاهي از اين‌كه كدام موضوع در چه مأخذي است، كارسازتر است. در شناخت منابع و مراجعه به آن‌ها، نبايد از ديوان‌هاي شاعران مسلمان، به ويژه علما و انديشمندان مسلمان و متفكران غفلت داشت مثلاً مولانا، اقبال و ... .
7. پرهيز از پيش رأي و آزادي از قيد عقايد شخصي
گاهي انسان در مسأله‌اي نظر خاصّي يا علاقه خاصي دارد و دلش مي‌خواهد نتيجه تحقيق و بررسي هم همان از كار درآيد كه دوست دارد. اين‌جاست كه در بررسي متون و تحقيق منابع ارزيابي مدارك، اِعمال نظر مي‌كند و پيش‌داوري‌ها در نتيجه كارش تأثير مي‌گذارد.
« اصل بي طرفي » در تحقيق، شرط اعتبار نتيجه پژوهش‌هاست و تحميل عقيده خود بر منابع در كار تحقيقي، هم به گمراهي مي‌كشد و هم از اعتبار مي‌اندازد. نتيجه چنين كاري، يا التقاط است، يا انحراف يا مسخ حقايق يا تحريف تاريخ و ... . بايد ديد منابع ديني چه مي‌گويد، نه آن‌كه نظرهاي از پيش تعيين شده خود را به نحوي از دل آيات و روايات و مدارك، بيرون كشيد. اين نوعي از التقاط است. درباره قرآن و نحوه برخورد ما با آن، از رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ نقل است كه:
« مَنْ جَعلهُ اَمامَهُ قادَه اِلي الجَنّه وَ مَنْ جَعله خَلفَه ساقَه الي النّار »[1]
كسي كه قرآن را « پيشوا » ي خود قرار دهد، قرآن او را به بهشت رهبري مي‌كند و هر كس آن را پشت سر قرا ر دهد ( قرآن را به دنبال حرف‌ها و نظرات خود يدك بكشد ) قرآن او را به آتش، سوق مي‌دهد.
( دقت در تعبير قاده و ساقه )
8. آشنايي با لغت و منابع لغوي
بدون لغت شناسي عميق، گاهي فهم و برداشت پژوهش‌گر از متون، غلط و انحرافي مي‌شود. در تحقيق، نبايد به محفوظات ذهني و ارتكازات، اعتماد كامل كرد. منابع لغوي، گاهي غير از توضيح مفهوم واژه‌ها نكات ارزش‌مندي دارد كه دريغ است از نظر محقق دور بماند. تتبع و دقت لغوي محقق، بر غناي كار او مي‌افزايد.
منابع اسلامي
منابع اسلامي بسيار است. برخي پيرامون موضوعاتي خاصّ است، برخي مجموعه‌اي كه درباره مسائل اعتقادي، اخلاقي، تاريخي، تفسيري، شرح حال و ... حاوي مطالب است.
مهم‌ترين منابعي را كه مي‌توان براي « معارف اسلامي » به مفهوم عام آن بر شمرد، از اين قرار است:
1. قرآن، با تفسيرهاي متعدد و گوناگون آن از قديم و جديد، عربي و فارسي، شيعه و عامه، با مذاق‌ها و شيوه‌هاي گوناگون روايي، ادبي، عرفاني، كلامي، علمي و فلسفي.
2. نهج البلاغه، با شروح مختلف آن.
3. سنّت و حديث، ( احاديث قدسي، احاديث نبوي، احاديث ائمه )
4. كتب اربعه شيعه، كه از معتبرترين منابع شيعه و قديمي‌ترين آن‌هاست كه عبارتند از:
الف. كافي (كليني) اصول كافي، فروع كافي و روضه كافي
ب. تهذيب (شيخ طوسي)
ج. استبصار (شيخ طوسي)
د. من لا يحضره الفقيه (صدوق)
و نيز شرح‌هاي متععدي كه بر هر يك از اين كتب، در طول قرن‌ها نوشته شده است (كه فعلاً جاي بيان آن‌ها نيست).
5. وسائل الشيعه (20 جلد يا 30 جلد با تصحيح) (شيخ حر عاملي)
6. مستدرك الوسائل (چاپ جديد با تصحيح 18 جلد) (شيخ نوري)
7. بحار الأنوار (110 جلد) (علامه مجلسي)
8. سفينه البحار (2 جلد، چاپ جديد با تصحيح، 8 جلد) از محدث قمي ( كليدي براي مطالب بحار الأنوار.)
9. مستدرك سفينه البحار (10 جلد) نمازي شاهرودي
10. وافي (14 جلد، چاپ جديد با تصحيح تاكنون 21 جلد) (فيض كاشاني)
11. غررالحكم (2 جلد يا 7 جلد چاپ دانشگاه) (آمِدي)
12. محجّه البيضاء (8 جلد) (فيض كاشاني)
13. محاسن برقي (2 جلد) (ابو خالد برقي)
14. علل الشرايع (2 جلد) (صدوق)
15. تحف العقول (ابن شعبه حّراني)
16. احتجاج طبرسي (مرحوم طبرسي)
17. مكارم الأخلاق (طبرسي)
18. جامع احاديث الشيعه (21 جلد) (معزّي)
19. الحيه (6 جلد) (محمد رضا الحكيمي)
20. ميزان الحكمه (10 جلد) (محمدي ري شهري)
اين‌ها بعضي از مهم‌ترين كتب حديثي علماي شيعه است. كتب حديثي اهل سنت نيز فراوان است، ازجمله:
21. صحاح ستّه (يعني 6 كتاب معتبر و صحيح نزد اهل سنت كه عبارت است از:
صحيح بخاري؛ سنن تِرمذي؛ صحيح مسلم؛ سنن نسائي؛ سنن ابوداود؛ الموَطّأ.
22. كنز العمال (16 جلدي) مجموعه حديثي كه از منابع مختلف اهل سنت گردآوري شده است.
23. جامع الأصول من احاديث الرسول (11 جلد) ابن اثير
24. مجمع الزّوائد و منبع الفوائد (10 جلد) (هيثمي).
آن‌چه ذكر شد، به طور عمده در زمينه روايات است.
در هر يك از مباحثِ عقايد، فقه، اخلاق، شرح حال، تاريخ، فلسفه، عرفان، علوم قرآني، اصطلاحات علوم و ... نيز منابع عمده و معتبري وجود دارد كه مجال طرح و بيان بيشتري مي‌طلبد ( ‘ « راهنماي پژوهش » از مؤلف).
و از منابع مهم ديگر:
25. ادعيه اسلامي، چه صحيفه سجاديه و چه كتب دعاي ديگر، كه حاوي مطالب بسياري درباره معارف اسلامي است.
26. زيارات، متن زيارت نامه‌هاي وارده از ائمه نيز منبعي براي معارف دين است.
شيوه استفاده از كتابخانه
اگر در تحقيقاتِ ميداني، حوزه فعاليت محيط بيرون است، در تحقيقاتِ كتابخانه‌اي سر و كار با آثار و منابع دركتابخانه است. از اين رو محقق بايد بداند كه در يك كتابخانه چه منابعي هست و چگونه به موضوع مورد نظر دست رسي پيدا كند. در اين زمينه مي‌توان از اطلاعات كتابداران هم بهره گرفت.

نمونه گيري
براي مطالعه يك جامعه لازم نيست كه همه آن مشاهده شود بلكه در اغلب موارد مشاهدة جزيي از آن كافي است به تعبير ديگر در بيشتر تحقيقات، مشاهده نمونه اي محقق را به مقصود مي رساند. هدف اصلي از نمونه گيري بدست آوردن نمونه اي است كه معرف و نماينده مناسبي براي جامعه باشد. محقق آشنا با نمونه گيري و طرحهاي نمونه اي قادر است نمونه را چنان برگزيند كه معرف جامعه باشد از اين رو مي توان گفت نمونه گيري به روش هايي اطلاق مي شود كه در تحقيقات اجتماعي براي انتخاب افراد يا واحدهاي تحليل بكار مي رود و در تحقيقات پيمايشي، نمونه گيري عبارتست از روشي كه از طريق آن پاسخگويان براي تحليل انتخاب مي شوند.
مزاياي نمونه گيري
1ـ كاهش هزينه: چون حجم داده هاي نمونه اي نسبت به حجم جامعه كوچك است به طور حتم هزينه تهيه آنها به مراتب كمتر از هزينه سرشماري است. 2ـ افزايش سرعت كار: چون حجم نمونه بسيار كمتر از حجم جامعه در سرشماري است گرد آوري و تلخيص داده ها با سرعت بيشتر، يعني با صرف وقت كمتر انجام مي شود. اين مزيت خصوصاً وقتي كه كسب نتايج و تهيه اطلاعات جنبه فوريت دارند مزيتي مهم است. 3ـ بالا بودن ميزان درستي كار: چون براي انجام نمونه گيري به دليل كم بودن حجم كار نسبت به سرشماري، امكان آموزش افراد براي انجام مصاحبه ها و يا اندازه گيريها وجود دارد، ميزان درستي نتيجه كار اين افراد در مقايسه با سرشماري بيشتر است.
مفاهيم پايه
جامعه آماري: منظور مجموعه افراد يا واحدهايي است كه در نهايت مي خواهيم نتايج را به آن تعميم دهيم. در مسأله نمونه گيري معمولاً جامعه متناهي است و تعداد عنصرهاي آن را حجم جامعه مي نامند. كار مهم محقق اين است كه با دقت و به صورتي كامل جامعه را تعريف كند.
نمونه
بخشي از جامعة تحت بررسي است كه با روشي از پيش معين شده انتخاب مي گردد به قسمي كه به كمك آن با توجه به روش انتخاب، مي توان استنباطهايي درباره كل جامعه انجام داد. فرايند انتخاب نمونه، استخراج نتايج و استنباطهاي حاصل را بررسي نمونه اي گويند. بررسيهاي نمونه اي را به دو نوع رده بندي مي كنند. توصيفي و تحليلي، در بررسي توصيفي، هدف صرفاً كسب اطلاعاتي درباره گروههاي بزرگ است مثلاً درصد زنان و مرداني كه يك برنامه تلويزيوني خاص را مي بينند. در بررسي تحليلي، بين زير گروههاي متفاوت جامعه، براي كشف تفاوتهاي آنها مقايسه هايي صورت مي گيرد. يا فرضهايي را دربارة تفاوتهاي موجود بيان كرده و درستي يا نادرستي آنها را آزمون مي كنند.
واحد نمونه گيري
واحدهاي نمونه گيري مجموعه عنصرهايي از جامعه هستند كه اجتماع آنها كل جامعه را تشكيل مي دهند. مثلاً در نمونه گيري از افراد يك شهر، هر فرد شهر را مي توان يك واحد تلقي كرد در صورت لزوم هر خانوار را مي توان يك واحد در نظر گرفت .
مراحل اصلي در يك بررسي نمونه اي
1ـ مشخص كردن هدف : هميشه بايد دربارة هدفهاي بررسي حكمي روشن و گويا در دست باشد.
2ـ مشخص كردن جامعة مورد نمونه گيري: جامعه اي را كه مي خواهيم از آن نمونه بگيريم با يد دقيقاً تعريف كنيم با اين تعريف متغير تحت بررسي مشخص مي شود البته تعريف دقيق جامعه هميشه امكان پذير نيست.
3ـ مشخص كردن درجة دقت مطلوب: نتايج يك بررسي نمونه اي هميشه با عدم حتميت همراه است زيرا اولاً بخشي از جامعه مورد اندازه گيري قرار گرفته است، ثانياً اندازه گيريها با خطا همراه اند. ميزان عدم دقت را مي توان با افزايش حجم نمونه و با استفاده از وسايل دقيقتر اندازه گيري و گماردن افراد خبره براي انجام كار، تقليل داد. مسلماً اين كار با افزايش هزينه و با صرف دقت بيشتر انجام مي شود و اين افزايش هزنيه و صرف دقت بيشتر، نسبت مستقيم با ميزان دقتي دارد كه مايليم برآوردهاي مورد نظر داشته باشند بنابراين مشخص كردن درجه دقت مطلوب برآوردها گامي مهم در اجراي نمونه گيري است اين تشخيص ميزان دقت، وظيفه استفاده كنندگان از داده ها و برآوردهاست.
4ـ انتخاب روش نمونه گيري: با انجام مراحل بالا، به مرحله اي مي رسيم كه بايد واحدهاي نمونه را از بين واحدهاي جامعه انتخاب كنيم براي انتخاب نمونه، طرحها، روشهاي متعددي وجود دارند. با توجه به هدف مورد نظر، اندازه واحدها و ميزان تغيير آنها روش خاصي مناسب مي باشد.
5ـ روشهاي اندازه گيري: در هر بررسي نمونه اي، براي اندازه گيري واحدهاي نمونه تهيه ابزار اندازه گيري و مشخص كردن روشهاي اندازه گيري از اهميتي خاص برخوردار است. ممكن است بررسي نمونه اي صرفاً به وسيله پرسشنامه و يا به وسيله مصاحبه با طرح سئوالاتي انجام شود كه از پيش تعيين شده اند. مصاحبه ممكن است حضوري، يا با تلفن و يا تركيبي از هر دو صورت گيرد در هر حال پرسشنامه يا مصاحبه هم وسيله اي براي اندازه گيري هستند.
6ـ آموزش آمارگيران: در بررسيهاي نمونه اي، اغلب با مسائل خاص حرفه اي رو به رو هستيم لذا آمارگيران بايد قبلاً دربارة هدف نمونه گيري، واحد نمونه گيري، روشهاي اندازه گيري و ساير مسائل آموزش ببينند.
7ـ پيش آزمون: لازم است كه قبل از انجام نمونه گيري، براي بررسي كارايي پرسشنامه و روش كار و مشكلات اجرايي، عمل نمونه گيري را در مقياس كوچك انجام دهيم اين نمونه گيري با حجم كوچك مقدماتي، نتايجي به دست مي دهد كه بر اساس آنها مي توان پرسشنامه ها را اصلاح كرد، به آمارگيران آموزش تكميلي داد، در مورد زمان لازم براي نمونه گيري اصلي برآوردي به دست آورد، هزينه عملي نمونه گيري را بازبيني نمود و در نتيجه از بروز اشكالات عمده در نمونه گيري اصلي كه حجمي زياد دارد جلوگيري كرد اين فرآيند را پيش آزمون مي نامند. 8ـ گرد آوري داده ها: براي گرد آوري داده ها معمولاً از پرسشنامه استفاده مي كنند تهيه متن پرسشها از نظر تطبيق با اهداف، ايجاد انگيزه براي پاسخ و جلوگيري از ايجاد انحراف در پاسخ كاري فني است و بايد پرسشنامه به وسيله افراد خبره تهيه شود.
9ـ پردازش داده ها: اولين گام در اين مقطع آماده كردن پرسشنامه هاي تكميل شده و يا هر نوع دادة ديگر براي
+ نوشته شده توسط پریا در 88/08/04 و ساعت 10:59 AM |

يكسان بودن شرايطردر زمان تكميل
· معايب پرسشنامه
· عدم قابليت استفاده براي بي سوادان
· درك نكردن مفهوم سوال
· امکان ارائه تصوير كاذب توسط فرد از خود
· كاهش درصد پاسخ هاي رسيده در پرسشنامه پستی
· در هنگام نوشتن پرسشنامه بايد دقت نمود تا ابتدا از پرسش هاي زمينه اي استفاده گردد و سپس به پرسش هائي كه در زمينه موضوع طراحي شده اند ، رسيد.

· خصوصيات يك پرسش
· اعتبار صوري : بدين مهنا كه صوال قادر به اندازه كيري موضوع مورد پرسش باشد.به تعبير ديگر مقياس اندازه گيري متغيرتحت مطالعه باشد.
· انتظار دانستن پاسخ : بايد سوال طوي طرح شود كه انتظار داشته باشيم پاسخگو ،‌جواب آنرا داند.
· روشن و صريح : سوال بايد بدون ابهام باشد و تنها به يك مطلب اشاره كند.
· بي آزار : به مسائل خصوصي افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلي خود آنها.
· منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصي ننماير و آزمدني را به موضع خاص نكشاند.
روائی و پایائی
ابزاری که برای جمع آوری داده ها مورد استفاده قرار میگیرد درمرحله نخست باید از روايي (اعتبار) برخوردار باشند و درمرحله دوم باید پايايي ( اعتماد ) داشته باشند .
· روائی بدین معناست که روش يا ابزار به كار رفته تا چه حدي قادر است خصوصيت مورد نظر را درست اندازه گيري كند .
· مثال: اگر بخواهيم شيوع كم وزني هنگام تولد را در نوزادان يك زايشگاه بدانيم ، بايد همه نوزادان تولد يافته را وزن كنيم . براي اين كار مي بايست از ترازوي مخصوص توزين نوزاد و آنهم ترازوي استاندارد استفاده شود
· پايايي قابليت تكرار روش يا ابزار اندازه گيري است . اگر روشي از پايايي برخوردار نباشد ، داده هاي گردآوري شده روايي ( اعتبار ) نيز نخواهند داشت .
· مثال :در مثال بالا باید دید با چند بار وزن کردن آیا وزن یک کودک را در هر مرحله مشابه وزن قبلی نمایش میدهدhttp://209.85.229.132/search?q=cache:yWsPKECmpI4J:pnu-club.com/pnu.thread14426.html+%22%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%22&cd=62&hl=fa&ct=clnk

این نمونه گیری ها درپژوهش های کلینیکال به 4 نوع می تواند انجام شود:

نمونه گیری Simple random sampling:
این نمونه گیری استاندارد طلایی برای تعمیم نتایج پژوهش های Descriptiveاست. شرط این نمونه گیری این است که ما تمام اعضای جامعه را بتوانیم شماره گزاری کرده و لیست آنها را تهیه کنیم. درمرحله بعدی با استفاده از جدول اعداد تصادفی table of random numbers ازروی لیست مورد نظر اقدام به انتخاب سابجکت ها می کنیم.

نمونه گیری Systematic sampling:
این نمونه گیری درمرحله اول که شرط تهیه لیست یاشماره گزاری جمعیت است مشابه نمونه گیری تصادفی ساده است که قبلا ذکر کردیم. منتهی درمرحله بعد مثلا تصمیم میگیریم که یک فرایند پریودیک را بکار ببریم ( مثلا Farmingham approach در انتخاب نفرات شماره زوج از لیست ساکنین یک شهر).

نمونه گیری Stratified sampling:
نمونه گیری Stratified sampling  را نمونه گیری طبقاتی نیز میگویند و به هر طبقه یک Strata گفته می شود.
روش کار درنمونه گیری طبقاتی این است که ابتدا جمعیت را به زیر گروه هایی بر اساس کاراکتریستیک هایی نظیر جنسیت یا نژاد تقسیم می کنیم. سپس عملیات نمونه گیری تصادفی ساده را برروی هر طبقه انجام می دهیم.

نمونه گیری Cluster sampling:
یک خوشه به نمونه ای از گروه ها یا کلنی های طبیعی اشخاص درون جامعه گفته می شود.  هنگامی که جمعیت مورد مطالعه ازپراکنده گی گسترده ای برخوردار است ( the population is widely dispersed) ( توضیح: بعلت اینکه علم ریسرچ متد و آمار را بزبان انگلیسی آموخته ام اغلب موارد احساس میکنم نمی توانم معادل فارسی برای واژه یا عبارتی که یک معنای ساینتیفیک داشته و درذهنم دارم پیدا کنم ، دراین موارد عبارت یا کلمه یا جمله ای را که درذهن دارم به انگلیسی می آورم که بدین وسیله ازدوستانی که بدنبال معادل سازی فارسی هستند پوزش می طلبم)، و لیست کردن جامعه و تهیه نمونه براساس تمام المنتهایش مقدور نمی باشد، دراینجاست که نمونه گیری خوشه ای بسیار مفید و عصای دست پژوهشگر است.
بعنوان مثال فرض کنیم که می خواهیم برروی مدارک پزشکی بیمارانی که از بیمارستان مرخص شده اند و تشخیص پزشکی آنها کانسر ریه بوده است پژوهش کنیم. دراین مورد، خیلی سخت است که همه بیمارستانها و همه بیماران مورد نظر را لیست کرده و نمونه گیری کنیم. دراینجا ابتدا تعدادی از بیمارستانها را به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب می کنیم. سپس درهرکدام ازاین بیمارستانها اقدام به انتخاب case های مطالعه مان می کنیم.
درپژوهش های توصیفی اجتماعی نیز اغلب اتفاق می افتد که نمونه گیری خوشه ای دو مرحله ای two-stage cluster sampling را مشابه مطالعات کلینیکال که دربالا ذکر کردیم بکاربندیم. دراین حالت بلاک های مختلف شهر را بر روی نقشه شهر شماره گزاری کرده و بصورت راندوم تعدادی بلوک را انتخاب می کنیم. درمرحله دوم، تیم های نمونه گیری را به بلاک های انتخاب شده اعزام کرده و شماره تمام منازل درون هربلاک را لیست کرده و مجددا با استفاده از نمونه گیری تصادفی ساده اقدام به انتخاب منازل مورد نظر از درون هر بلاک می کنیم. http://209.85.229.132/search?q=cache:6MX72ZcZKakJ:www.drmehrdad.com/index.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dview%26id%3D97%26Itemid%3D12+%22%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%22&cd=2&hl=fa&ct=clnk

http://www.drmehrdad.com/index.php?option=com_content&task=view&id=97&Itemid=12

روش پیمایش (قسمت دوم)

وجه دوم) شکل پاسخها:

 وجه ديگر ساخت پرسشنامه تعيين شكل پاسخهاست . آيا شكل باز مورد نظر است يا شكل بسته ؟

الف: پرسش بسته :پرسشي است كه در آن به چند گزينه ارائه شده و پاسخگو بايد يك يا چند تا از آنها را برگزيند مساله عمده پرسش بسته اين است كه با ارائه گزينه هاي نا كافي يا ترغيب پاسخگو به ارائه پاسخ هاي مقبول در مورد پاره اي از موضوعات باعث ايجاد عقيده هاي كاذب مي گردد . علاوه بر اين اين شيوه براي به حساب آوردن واجد شرايط بودن پاسخگو در مورد گزينه اي كه انتخاب كرده چندان مناسب نيست .

      پرسشنامه اي كه خوب طراحي شده باشد چندين مزيت دارد آنجا كه پرسشنامه طولاني است يا مردم انگيزه زيادي براي پاسخ دادن ندارند پرسشهاي بسته مناسب اند مخصوصاً وقتي كه پاسخگو نخواهد جواب پرسشنامه را دهد . براي تحقيق كد گذاري سوالات بسته ساده تر است ،‌تبعيضي نسبت به پاسخ گويان كم حرف و فاقد قدرت بيان روا نمي دارد ، ذكر مجموعه اي از شقوق  مختلف پاسخ ياد آورنده مقيدي براي پاسخگوست .( دواس 1995 : 94 )

ب: پرسش باز :پرسشي است كه پاسخ گو هر طور كه بخواهد به آن پاسخ مي دهد . اطلاعات زيادي را در اختيار محقق قرار مي دهد كدگذاري پرسشهاي باز دشوار تر است .

 

 

9-نمونه گیری

9-1- طراحي نمونه :

      تقريباً هر پيمايشي از نوعي نمونه گيري استفاده مي كند . نمونه گيري يعني مشاركت تعدادي از جامعه آماري براي نشان دادن كل جامعه آماري . صرفه جويي دليل اصلي نمونه گيري است پيمايش كردن تك تك افراد در يك جامعه آماري با استفاده از شمارش معمولا از جهت زمان ، پول ، و كاركنان فوق الاده پر هزينه است . با آن كه نمونه گيري فوق العاده عملي و اقتصادي است بايد آن را به طرز درستي انجام داد وگر نه انحراف يا سوگيري در نتايج بوجود خواهد آورد . نمونه را بايد به طور صحيح انتخاب كرد و گرنه آن كل را نشان نخواهد داد . نمونه بايد آنقدر بزرگ باشد كه نيازها را از لحاظ قابل اطمينان بودن برآورده سازد .( الرك وستل 1995 : 110 )

      تعيين عملي طرح نمونه گيري با مشخص كردن جامعه آماري پيمايش آغاز مي شود . براي تشخيص جامعه هاي آماري :

1-      بايد مطمئن شويد كه آن جامعه آماري متشكل از كساني است كه واقعاً اطلاعاتي دارند كه پيمايش در جستجوي آن است .

2-   همه عوامل ممكن را كه از جهات ديگر پاسخ دهندگان را واجد شرايط و پاسخ هاي آنان را براي حامي مالي معني دار خواهد كرد مشخص كنيد .

3-      ملاكهايي براي گنجاندن و حذف پاسخ دهندگان همراه با قوائد تصميم كه بايد به كار روند فهرست كنيد . ( الرك وستل 1995 : 110 )

 

9-2- تعيين واحد نمونه : واحد نمونه كوچكترين واحد مستقلي است كه يك پاسخ فراهم مي آورد براي تعيين كردن واحد هاي نمونه بايد :

1-   واحد نمونه گيري را بايد تعيين كرد بنابراين واحد نمونه گيري كوچكترين واحد مستقل يا يگانه است كه مي توان داده ها را از آن بدست آورد .

2-   اگر اين واحد شامل چندين نفر است كه ممكن است داده هاي مختلف را در اختيار گذارند تعيين اين واحد بيش از حد گسترده است و بايد محدود شود .

3-   اگر داده هاي پيمايش قرار است با داده هاي موجود يا ثانوي پيمايش مقايسه شود از همان واحد هاي نمونه براي پيمايش بايد استفاده كرد اگر نه داده ها مقايسه پذير نخواهند بود .

تعيين واحد نمونه نبايد نه بيش از حد گسترده  ونه بيش از حد محدود باشد . اگر بيش از حد گسترده باشد كوچكترين واحد يگانه نخواهد بود و اگر تعيين واحد نمونه گيري بيش از حد محدود باشد ايجاد زيادگي ميكند يا گمراه كننده خواهد بود . ( الرك وستل 1995 : 111 )

 

9-3- انتخاب چهارچوب نمونه :

      چهارچوب نمونه فهرستي يا مجموعه اي از نشاني هايي است كه تمام افراد واحدهاي نمونه را در جامعه آماري مشخص مي كند چهارچوب نمونه ممكن است سياهه اي از اسم ها و شماره تلفن ها براي پيمايش تلفني نقشه نشان دهنده منطقه مسكوني خاص براي مصاحبه هاي در محل يا در منزل ، يا فهرستي از اسمها و آدرسها براي پيمايش پستي باشد . براي انتخاب چهارچوب نمونه براي پيمايش سه معيار وجود دارد : چهارچوب بايد در برگزيده همه يا شمول باشد . يا به منحصر به آن جامعه آماري تحت مطالعه باشد و واحد هاي مشخص شده در آن چهارچوب بايد دقيقاً به همان نحوي تعريف و تعيين شوند كه واحد هاي نمونه چهارچوب نمونه در برگزيده همه چهارچوب نمونه اي است كه شامل هر عنصر جامعه آماري مي شود كه قرار است پيمايش شود اين چهارچوب بايد انحصاري باشد از اين لحاظ كه فقط افراد آن جامعه آماري را در بر گيرد . ( الرك وستل 1995 : 112 )

 

9-4- روشهاي انتخاب نمونه : نمونه گيري به دو نوع مختلف تقسيم مي شود: نمونه گيري احتمالي و غير احتمالي. نمونه گيري احتمالي نمونه گيري است كه در آن هر فرد جمعيت  شانس برابري يا دست كم معيني براي انتخاب شدن دارد در حاليكه در نمونه گير ي غير احتمالي پاره اي از افراد شانس بيشتر ولي نامعيني براي انتخاب شدن دارند . ( دواس 1995 : 67 )

اول) انواع نمونه گيري احتمالي:

1-اول                 2- اول                    3- اول

احتمالی تصادفي     احتمالی طبقه بندي      احتمالی خوشه اي

دوم) انواع نمونه گيري غير احتمالي :

1- دوم                  2- دوم                         3- دوم                                 4- دوم                       5- دوم

غیر احتمالی اتفاقي   غیر احتمالی سهميه اي      غیر احتمالی تعمدي يا قضاوتي    غیر احتمالی انباشتي      غیر احتمالی تئوريك

1-اول: نمونه گيري احتمالی تصادفي : مطلوب ترين نوع نمونه گيري براي تقريبا هر پيمايشي است . نمونه هاي تصادفي از لحاظ قابليت اعتبار و اعتماد داده ها اهميت دارند وقتي پاسخ دهندگان به طور تصادفي انتخاب مي شوند احتمال هر شخصي در نظر گرفته شده در آن نمونه دقيقا مساوي احتمال گنجانيدن هر شخص ديگر است . كمترين احتمال را دارد كه به سوگيري منتج شود.(الرك وستل 1995 : صص 129-130 )

2- اول: نمونه گيري احتمالی طبقه بندي : تقسيم كردن جامعه آماري به دو يا چند طبقه و نمونه گيري كردن از بخش هاي متفاوت . انتخاب طبقه ها معمولا بر اساس نوعي ويژگي جمعيتي است . نمونه طبقه بندي وقتي عملي است كه براي نمونه گيري كردن بخش خيلي بزرگتر يا خيلي كوچكتر برخي طبقه ها مطلوبتر از سايرين باشند . (الرك وستل 1995 : 130)

3- اول) نمونه گيري احتمالی خوشه اي : گاهي آن جامعه آماري كه قرار است پيمايش شود از لحاظ جغرافيايي از هم جدا هستند يا وسيعا پراكنده اند . تمركز جامعه آماري براي پيمايش هاي مصاحبه حضوري بسيار اهميت دارد (الرك وستل 1995 : 132 )

«خوشه واحدي است حاوي جمعي از عناصر جمعيت است نمونه گيري خوشه اي در هر انتخاب پيش از يك عنصر جمعيتي را انتخاب مي كند . (بليكي2000: 261 )

1- دوم) نمونه گيري غیر احتمالی اتفاقي يا سهل و ساده : افراطي ترين و نامطلوب ترين شكل نمونه گيري غير احتمالي است . اين روش احتمالا نمونه هايي به غايت نا معرف توليد مي كند . استفاده از چنين روش هايي ممكن است نشانه تنبلي يا خام و سستي پژوهشگر باشد و يا در پژوهش هاي سر هم بندي شده مورد استفاده قرارگيرد . نمونه مشهور آن است كه مصاحبه گر در گوشه اي از خيابان مي ايستد و از ميان رهگذران به طور اتفاقي پاسخ گويان را انتخاب مي كند  چنين پاسخ گوياني معرف هيچ جمعيت خاصي نيستند . (بليكي 2000 : 265 )

2- دوم) نمونه گيري غیر احتمالی سهميه اي : ضرورت تعيين صلاحيت كردن پاسخ دهندگان احتمالي عام مهم است كه نمونه گيري سهميه اي را از ساير نمونه ها متمايز كند وقتي چار چوب نمونه عضويت طبقاتي را نشان نمي دهد مصاحبه كنندگان به آن طبقه يا گروهي كه پاسخ دهنده احتمالي تطبيق دارد پي نمي برد لذا مصاحبه كنندگان سهميه اي را در نظر مي گيرند . (الرك وستل 1995 : 267 )

3- دوم)نمونه گيري غیر احتمالی تعهدي يا قضاوتي : در وضعيت هايي است كه شناسايي يك جمعيت خاص غير ممكن يا بسيار پر هزينه است يعني وقتي فهرستي از عناصر جمعيت در دسترس نيست و انتخاب معدودي از يك نوع خاص (بليكي 2000 : 267 )

4- دوم) نمونه گيري غیر احتمالی انباشتي : در جمعيت هايي كه شناسايي آنها دشوار است مثل معتادان تزريقي مي توان با يك يا دو پاسخگو تماس حاصل كرد و سپس از آنها نام و نشان معتادان را پرسيد به همين ترتيب . (بليكي 2000 : ص 267 )

5- دوم)نمونه گيري غیر احتمالی تئوريك : وقتي پژوهشگر طي فرآيند پيوسته و مستمري داده ها را جمع آوري كد گذاري و تحليل مي كند نظريه داده نگر تصميم هاي مربوط به حجم نمونه همراه با پيشرفت كار اتخاذ مي شوند . اولين مورد يا موارد طبق مقاصد نظري انتخاب ميشوند و مواردي بعدي افزوده مي شود تا رشد و نمود نظريه نو ظهور را تسهيل كنند .  (بليكي 2000 : 267 ) و(الرک و ستل 1995 : 146)

 

10- قابليت اعتبار تحقيقات پيمايشي :

      نتيجه معتبر سنجه اي است كه همان چيزي را بسنجد كه مورد نظر است اعتبار يا فقدان اعتبار به وجود سنجه مربوط نمي گردد بلكه به كاربرد آن براي سنجش مورد موضوع مورد بررسي بر مي گردد . ممكن است از سطح تحصيلات براي سنجش پايگاه اجتماعي استفاده كنيم در اين جا مسئله اين نيست كه تحصيلات را به طور متناسب سنحيده ايم يا نه بلكه مسئله در اين جاست كه سطح تحصيلات سنجه مناسبي براي پايگاه اجتماعي هست يا نه .(دواس 1995 : 63 )

 

10-1- براي ارزيابي اعتبار سه شيوه اصلي وجود دارد :

الف) اعتبار معيار : در اين شيوه نحوه پاسخ گويي افراد به پرسشهايي جديد براي سنجش يك مفهوم با نحوه پاسخگويي آنها به سنجه هاي موجود و جا افتاده آن مفهوم مقايسه مي شود . اگر پاسخ افراد به سنجه هاي جديد و سنجه هاي جا افتاده از همبستگي بالايي برخودار بود به معني معتبر بودن سنجه تلقي مي شود .

ب)اعتبار محتوي : تاكيد بر اين امر است كه معرفها تا چه ميزان وجوه مختلف مفهوم را مي سنجد به عنوان مثال آزمون مهارتهاي محاسباتي كه منحصر به تفريق باشد و توانايي جمع و ضرب را نسنجد فاقد اعتبار محتواست (دواس1995 : 64)

    ج)اعتبار سازه : در اين شيوه ارزيابي سنجه بر حسب مطابقت آن با انتظارات نظري صورت مي گيرد اين شيوه مناسب است به شرطي كه نظريه مورد استفاده :كاملاً جا افتاده باشد اما در معرض دو خطر قرار دارد.اولاً چنانچه با استفاده از اين سنجه فرضيه نظري تاييد نشد از كجا بدانيم سنجه ما بي اعتبار است چه بسا نظريه غلط باشد يا سنجه مفهوم ديگر را بسنجد . ثانياً بايد از ابداع آزموني كه نظريه را تاييد كند خودداري كرد اگر از نظريه براي اعتبار بخشيدن به سنجه استفاده مي كنيم و سپس از اين سنجه براي آزمون نظريه استفاده كنيم چيزي را ثابت نكرده ايم . (دواس 1995 : 64 )

هيچ را ه كاملاً مطلوبي براي تعيين اعتبار يك سنجه وجود ندارد . انتخاب روش بستگي به وضعيت دارد .اگر معيار خوبي وجود دارد از روش اعتبار معيار استفاده كنيد . اگر مفهوم به خوبي تعريف شده يا اتفاق زيادي درباره آن وجود دارد و از اعتبار محتوي سود ببرد . اگر نظريه هاي جا افتاده اي در زمينه مفهوم مورد بررسي وجود دارد از اعتبار سازه استفاده كنيد و اگر از هيچ كدام از روشها نتوان سود جست بايد با بيان نحوه تعريف مفهوم و ذكر اين كه سنجه ها ظاهراً آن مفهوم را در بر مي گيرد سنجه ها را به ساير محققان عرضه كنيد و نظر آنها را جويا شويد .(دواس 1995 صص 64 – 65 )

10-2-اعتماد (پايايي ): قابليت اعتماديعني ازخطاي تصادفي اساسي ترين آزمون  قابليت اعتماد قابليت تكرار شدن است .امكان بدست آوردن مقادير داده اي يكسان از چندين اندازه گيري به طرز يكساني انجام مي شود . براي مثال اگر پرسش پيمايش بكرات از يك پاسخ دهنده خاص كه همان پرسش را در يك ماه چندين بار از او كرده اند پاسخ يكساني به دست بدهد اين بدان معني خواهد بود كه قابليت اعتمادطي زمان وجود داشته است . اگر پاسخها در يك طرح تصادفي متفاوت باشند قابليت اعتماد طي زمان كم خواهد بود اگر موضوع پيمايش داده هاي يكساني از يك پاسخ دهنده تا پاسخ دهنده ديگر ببار آورد وقتي آنان عملاً مواضع يكساني نسبت به آن موضوع گرفته اند اين امر قابليت اعتماد زياد در مورد پاسخ دهنده ها را نشان خواهد داد و اگر تصادفهاي تصادفي وجود داشته است قابليت اعتماد در مورد پاسخ دهندگان كم خواهد بود . ( الرك وستل 1995 )

 

توجه: در ارزيابي پايايي بايد به سه جنبه آن توجه كنيم :

1-   منابع و ريشه هاي ناپايايي : ممكن است ناپايايي پرسش ناشي از جمله بندي بد آن باشد چه بسا پاسخ گو در مواقع مختلف برداشت متفاوتي از پرسش بكند مصاحبه گران مختلف مي توانند از پاسخگو پاسخ هاي متفاوتي بيرون بكشند ممكن است جنس ، زمينه قوي و ظاهر مصاحبه گر بر پاسخ ها تاثير بگذارند . كدگذاري هم مي تواند منبع خطا باشد . كدگذاران مختلف پاسخ يكساني را به طرق مختلف كدگذاري كنند حق پرسشهاي خوب  ساخته شده از مسئله ناپايا بودن مبرا نيستند . (دراس 1995 : 62)

2-   آزمون پاياني : چند روش جا افتاده در آزمون پايايي شاخصها وجود دارد اما بهترين اين اين روشها فقط براي سنجش پايايي مقياسهايي اعمال مي شود كه در آنها مجموعه اي از سوال ها براي سنجش يك مفهوم وجود دارد تا معرفهاي تك گويه اي . ( دواس 1995 : 62)

3-   بالا بردن پايايي : بهترين راه خلق معرفهاي برخورد از پايايي استفاده از معرفه هاي چند گويه اي است .پايايي اين معرف ها بالا تر است و روشهاي ساده تري براي ارزيابي پايايي از قبيل جمله بندي دقيق پرسشها ، تنظيم پرسشگران ، و طراحي روشهاي كد گذاري .( دواس 1995 : 63 )

 

11-پردازش داده ها :

      پردازش داده ها را بايد دقيقاً در همان مرحله مقدماتي در فرآيند پيمايش برنامه ريزي كرد ولي اين كار عملا با دريافت نخستين پرسشنامه هاي تكميل شده از محل پژوهش آغاز مي شود .آماده سازي نهايي و امتحان كردن برنامه ي كامپيوتري را كه قرار است براي تحليل داده به كار رود مي توان در حالي كه پيمايش در حال انجام شدن است و داده ها در حال گرد آوري شدنند انجام داد .كنترل بسيار دقيق گرد آوري داده ها معمولاً ضروري است در مورد پيمايش هاي مصاحبه اي گزارش ها را ممكن است از محل پژوهش بر اساس هر روز يا دست كم دو يا سه بار در هفته از هر مصاحبه گر يا موسسه اي كه در مورد آن پيمايش فعاليت مي كنند به دست آورد. پاسخ هاي پيمايش پستي را بايد روزانه يا با هر تحويل محموله پستي جمع آوري كرد .پاكتهاي برگشتي پرسشنامه پستي را بايد بلافاصله باز كرد و تاريخي را كه آن پرسشنامه دريافت شده در پشت ان در انتهاي پرسشنامه ثبت كرد .به همين نحو پرسشنامه هاي مصاحبه اي را كه از محل پژوهش مي رسند بايد بازرسي كرد تا مطمئن شد كه مصاحبه گر تاريخ آن مصاحبه را ثبت كرده است .( الرك وستل 1995 صص 343 -344 )

11-1- كدگذاري بعدي داده ها :  پرسشنامه هاي تكميل شده اسنادي هستند كه فايلهاي كامپيوتري داده هاي پيمايش از آنها ايجاد خواهد شد . اگر پرسشنامه به طور صحيح نوشته شده باشد بيشتر پرسشها ساختمند خواهد بود . تقريباً تمام پاسخ ها در مقوله هاي از پيش تعيين شده قرار خواهند گرفت . يا مقادير مقياسي خواهند بود كه مصاحبه گر يا پاسخ دهنده ثبت مي كنند . پرسشنامه همچنين بايد با مقادير عددي براي هر پاسخ چاپ شده در پرسشنامه پيش كدگذاري شده باشند . كدگذاري بعدي عبارت است از تخصيص دادن مقادير كد (‍Code values) به تمام پاسخ هايي كه در حال حاضر پيش كد ندارند ويراستارهاي كد گذاري بعدي دو چيز را ثبت مي كنند .كدهاي جديد براي پاسخ هايي كه فاقد مقادير كدگذاري قبلي اند در آن پرسشنامه درج مي شود به نحوي كه آنان را مي توان بعداً به فايل داده اي منتقل يا وارد كرد . به علاوه بايد مقدار كد همراه با خود پاسخ ها را كد نامه (Code book )  يا در فهرست كد (Code list) ثبت كرد . (الرك وستل 1995:صص 350 – 351  )

زيان بارترين خطا به هنگام خود پردازي پرسشنامه هاي تكميل شده و نوشتن مدخل ها در كدنامه كوتاهي در فهرست كردن كد و مقوله جديد آن در كد نامه است .اگر چنين اتفاقي رخ دهد ، كد يكساني به دو پاسخ متفاوت تخصيص داده خواهد شد .(الرك وستل 1995 : 355)

11-2- انواع مقياسها و داده ها :

سطح و مقیاس اول          سطح و مقیاس دوم         سطح و مقیاس سوم        سطح و مقیاس چهارم

اسمي                           ترتيبي                        فاصله اي                    نسبتي

 سطح و مقیاس اول ) داده هاي مقياس اسمي :

      به معني كلامي مختلف پاسخ ها به پرسشنامه پيمايش مقداري كد عددي اختصاص مي دهد حتي اگر آن كد عملاً مقدار كمي اي را مشخص نكند مثلاً به پاسخ دهندگان مذكر كد 1 و به پاسخ دهندگان مونث كد 2 اختصاص دهند . اعمال رياضي يا حسابي را نمي توان در مورد داده هاي اسمي به كار برد .(الرك وستل 1995 : 369)

 

سطح و مقیاس دوم) داده هاي مقياس ترتيبي :

      مقياس ترتيبي تا حدي كمتر از مقياس اسمي است . از يك لحاظ اطلاعات بيشتري فراهم ميكند مقادير عددي معناي بيشتري دارند . در مورد مقياس اسمي اعداد صرفا نامهايي هستند كه يك مقوله را از مقوله اي ديگر متمائز مي كنند و لي هيچ  رابطه اي را نشان نمي دهند . مقادير مقياس ترتيبي رابطه را برحسب توالي يا ترتيب نمايش مي دهد از اين رو اين اعداد معناي بيشتري دارند تا مقادير اسمي . از داده هاي ترتيبي نمي توان در معادلات رياضي استفاده كرد آنها را فقط مي توان در نظام مرسوم به نامساوي ها (systems inequa lities) نظام كوچكتر – بزرگتر دستكاري كرد .( الرك وستل 1995 : 371 )

 

سطح و مقیاس سوم) داده هاي مقياس فاصله اي :

      مقياسي با مقادير عددي داراي فاصله اي مساوي از يكديگر مقياس فاصله اي است .گاهي به مقياسهاي فاصله اي مقياسهاي متساوي الفاصله (equalinterval) ميگويند زيرا فاصله ميان هر عدد روي آن مقياس يكسان است مقياسهاي فاصله اي احتياج ندارند شامل مقدار صفر باشند . اگر مقياس صفر را به حساب آورند اين مقياس معرف هيچ چيزي نيست . عمل حسابي تقسيم براي مقياس فاصله اي مجاز نيست . (الرك وستل 1995 : 371)  

 

سطح و مقیاس چهارم) داده هاي مقياس نسبتي :

      فقط يك تفاوت ميان مقياس فاصله اي و نسبتي وجود دارد :صفر روي مقياس نسبتي مطلق است براي مثال فاصله به كيلومتر يا سن به سال مقياسهاي نسبتي خواهد بود . مقياس نسبتي كمترين مقدار محدوديتها را در رياضيات و آمار تحميل مي كند ( الرك وستل 1995 صص : 371 – 372 )

 

11-3-تحلیل نتایج

اول) آماره ی یک یا چند متغیره :داده های حاصل از هر پرسش یا گونه خاص پیمایش به متغیر معروف است زیرا می تواند از یک پاسخ دهنده به پاسخ دهنده دیگر تغییر کند . از برخی ابزارهای آماری مرسوم به آماره تک متغیره برای توصیف فقط یک متغیر به نوبت استفاده می شود .

ابزارهای آماری دیگر معروف به آماره دو متغیره ممکن است شامل دو متغیر باشند و رابطه میان آنها را نشان دهند بعضی دیگر به نام آماره چند متغیره ممکن است شامل چندین متغیر باشند و الکوی روابط میان آنها را نشان دهند تمام تحلیل های پیمایش از آماره یک متغیره استفاده می کنند . ( الرک و ستل 1995 : 384 )

دوم) جداول فراوانی: توزیع های فراوانی و درصدی پاسخ ها ، یا صرفاً جدول های فراوانی به اختصار متداول ترین شکل توصیف داده ها برای تعداد معدودی از مقادیر یا مقوله هاست . جدول های فراوانی تصویر بسیار کاملی از توزیع داده ها برای آن متغیر فراهم می کنند . ( الرک و ستل 1995 : 385 )

سوم ) توزیع درصدها: توزیع درصدها اغلب به راحتی تفسیر می شوند و از توزیع فراوانی ها اهمیت بیشتری دارند . علت آن است که درصدها را می توان از یک گویه یا پیمایش با گویه یا پیمایش بعدی مقایسه کرد . درصدهای نمونه را می توان مستقیماً به عنوان برآوردی از درصدهای کل جامعه آماری که ممکن است هر پاسخ دیگری بیان کنند به کار برد . (الرک و ستل 1995 : 388 )

چهارم) میانگین : میانگین حسابی متداول ترین میانگین است که برای نشان دادن نموده وارترین پاسخ به کار می رود میانگین معمولاً معنی دارترین آماره است . ( همان، 391 )

پنجم) میانه : مقدار میانه را به سادگی با برنامه تحلیلی محاسبه می کنند ولی از لحاظ منطقی به آسانی فهمیده می شود . (همان، 392 )

ششم) نما : مقوله یا مقداری است با بیشترین فراوانی موارد . نما تنها شاخص قابل قبول نمونه وارترین مورد برای داده های اسمی است . (همان، 393 )

هفتم) انحراف استاندارد : شاخص انحراف از معدل است . مقدار واحدی است که میزان گستردگی را در توزیع نشان می دهد .( همان، 396)

هشتم) چولگی توزیع : شاخصی از میزان و جهت عدم تقارن آن است . اگر توزیعی متقارن باشد نظیر منحنی نرمال است . اغلب توزیع های داده ها برای متغیرهای پیمایش تا اندازه ای نامتقاران اند . آنها به یک جهت یا جهت دیگر متمایل می شوند . (همان، 397 )

نهم) کشیدگی توزیع : شاخصی است از این که این کشیدگی در مقایسه با منحنی نرمال چقدر نوک دار یا تخت است . مقدار کشیدگی برای منحنی نرمال صفر است (همان، 398)

دهم) تحلیل واریانس : روش مناسبی برای اندازه گیری معناداری آماری تفاضل ها میان دو یا چند میانگین است از تحلیل واریانس می توان برای اندازه گیری تفاضل ها میان میانگین ها برای دو یا چند توزیع استفاده کرد . تحلیل واریانس باید نخست متغیر وابسته باید از مقیاس های فاصله ای یا نسبتی باشد دومین شرط این است که هر مورد باید مستقل از دیگران باشد . ( الرک وستل 1995 : 412)

* مرور و خلاصه ی فصل:

پيمايش مجموعه اي از روشهاي منظم و استاندارد است كه براي جمع آوري اطلاعات درباره افراد ، خانواده ها و يا مجموعه هاي بزرگتر مورد استفاده قرار مي گيرد . فنون ديگري از قبيل مصاحبه عميق و مصاحبه ساختني مشاهده تحليل محتوي جزانيها هم به كار ميرود

پيمايش هاي سازماني اولين بار در سالهاي آغازين پس از جنگ جهاني دوم و به عنوان ابزاري براي سنجش روحيه كاركنان انجام شدند.تحقيق پيمايشي از لحاظ كم هزينه بودن و ميزان داده هايي و ميزان داده هايي كه جمع آوري مي شوند داراي امتيازهايي است ولی این روش بيش از حد متكي به آمار است.

از انواع تحقيقهاي پيمايشی می توان به تحقيق توصيفي و تبييني و از انواع طرحهاي تحقيق پيمايشي به طرح پانل، طرح شبه پانل، طرح پانل واپس نگر، طرح آزمايش واپس نگر، طرح همبستگي يا مقطعي، مطالعه موردي اشاره داشت.

سه روش گردآوری داده ها در حالت کلی مصاحبه حضوري ،مصاحبه تلفني و گرد آوري داده هاي پستي است.ابزار گرد آوري داده ها در تحقيقات پيمايشي عمدتاً پرسشنامه است « پرسشهايي كه از پاسخ دهندگان پرسيده مي شوند قسمت اصلي طرح پيمايش اند ، تمام تلاش متوجه پرسش و تحقيق است پرسشها عناصري هستند كه باز پرسي واقعي را انجام مي دهند لذا ويژگي اصلي پرسشها  عبارتند از تمركز؛ايجاز و سادگي پس انواع پرسشها در تحقیقات پیمایشی عبارتند از پرسشهاي چند گزينه اي ،پرسش هاي چند جوابي ، پرسش هاي چند جوابي ،پرسش هاي دو گانه، پرسش هاي جهت دار، پرسش هاي انحرافی .علاوه بر این مقياس سازي پرسشها نیزمرحله ی مهمی است که باید انجام شود.

نمونه گیری يعني مشاركت تعدادي از جامعه آماري براي نشان دادن كل جامعه آماري و تعيين واحد نمونه که كوچكترين واحد مستقلي است كه يك پاسخ فراهم مي آورد.

در توضیح روشهاي انتخاب نمونه باید به دو نوع مختلف اشاره کرد: نمونه گيري احتمالي و غير احتمالي که جمعاً شاملاحتمالی تصادفي، احتمالی طبقه بندي،احتمالی خوشه اي، غیر احتمالی اتفاقي، غیر احتمالی سهميه اي، غیر احتمالی تعمدي يا قضاوتي، غیر احتمالی انباشتي، غیر احتمالی تئوريك می باشند.

یک تحقیق پیمایشی باید دارای اعتبار (معيار،محتوي و سازه) و اعتماد (پايايي ) باشد. قابليت اعتماد يعني ازخطاي تصادفي اساسي ترين آزمون  قابليت اعتماد قابليت تكرار شدن است .امكان بدست آوردن مقادير داده اي يكسان از چندين اندازه گيري به طرز يكساني انجام مي شود .

در آخر یابد خاطر نشان کرد که پردازش داده ها عملا با دريافت نخستين پرسشنامه هاي تكميل شده از محل پژوهش آغاز مي شود و بستگی به سطح و مقیاساسمي، ترتيبي،فاصله اي و نسبتی بودن آن ها دارد.

در تحلیل نتایج باید به آماره ی یک یا چند متغیره ،جداول فراوانی، توزیع درصدها،میانگین ، میانه ، نما ، انحراف استاندارد ، چولگی توزیع ، کشیدگی توزیع و تحلیل واریانس نیز پرداخت.

*نمونه سوال:

1-       روش پیمایش چه مزایا و معایبی در انجام تحقیقات اجتماعی دارد؟

2-       انواع مختلف نمونه گیری های احتمالی و غیر احتمالی را مقایسه کنید.

3-       با چه ابزارهایی می توان اطلاعات و داده های مورد نیاز را در تحقیقات پیمایشی گرداوری نمود، چگونه؟

4-        در تحقیقات پیمایشی چگونه  می توان مقیاس سازی ، اعتماد سازی و پردازش کرد؟

* منابع بیشتر برای مطالعه :

1-       قواعد روش جامعه شناسی ، امیل دورکیم، ترجمه ی کاردان از انتشارات دانشگاه تهران

2-       مفاهیم اساسی آمار ، علی مدنی ، نشر دانشگاه تهران و استدلال آماری مولر ترجمه ی نایبی

3-        در خصوص مقیاس ها نیز به ساخت مقیاس در نامه ی علوم اجتماعی شماره 3 توسط فیروز توفیق مراجعه نمود.

* منابع

- ادواردز،جك ني و ديگران (1997 ) : « تحقيق پيمايش راهنماي عمل » ترجمه سيد محمد اعرابي ، داوود ايزدي . تهران دفتر پژوهش هاي فرهنگي  1370

- الرك ، پاملا ال ، رابرت بي ستل ( 1995 ): « پژوهش پيمايشي : رهنمود ها و استراتژي هايي براي انجام دادن پيمايش » ترجمه مهر اندخت نظام ستهيدي ، اردشير اميدي محنه و محمود متحد  ، نشر آگه 1380

- ببي ، ارل : «روش هاي تحقيق در علوم اجتماعي » ترجمه رضا فاضل . نشر سمت 1381

- بليكي ، نورمن 2000ر- « طراحي پژوهش هاي اجتماعي » ترجمه حسن چاوشيان  تهران نشر ني 1370

- دواس ، دي اي ، (1991 ) « پيمايش در تحقيقات اجتماعي » ترجمه هوشنگ نايبي  نشر ني چاپ اول 1376

- رفيع پور ، فرامرز ، « كند و كاو ها و پنداشته ها » شركت سهامي انتشار چاپ هفتم 1374

- ميلر ، دلبرت سي ، (1913 ) « راهنماي سنجش و تحقيقات اجتماعي » ترجمه هوشنگ نايبي – تهران  نشر ني 1380http://searches.blogfa.com/post-9.aspxhttp://209.85.229.132/search?q=cache:ph3upq9B2yUJ:searches.blogfa.com/post-9.aspx+%22%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%22&cd=5&hl=fa&ct=clnk

روش تحقیق در هنرها

 

  امروزه‌، در جهان‌ هیچ‌ جامعه‌ای‌ قادر نیست‌ بدون‌ انجام‌ تحقیقات‌ و پژوهش‌های‌ علمی‌، تنها با بهره‌گیری‌ از نتایج‌ تحقیقات‌ دیگران‌، داعیه‌ی‌ پیشرفت‌ و ترقی‌ داشته‌ باشد و برای‌ خود بیش‌ از میزانی‌ كه‌ تولید علم‌ كرده‌ است‌، حقی‌ قائل‌ بشود. بنابراین‌، برای‌ ما كه‌ به‌ دنبال‌ اثبات‌ هویت‌ خود در جهان‌ امروز هستیم‌، بهترین‌ و كارآمدترین‌ راه‌ انجام‌ پژوهش‌هایی‌ است‌ كه‌ بتواند به‌ تولید علم‌ منجر شود و راه‌ كارهای‌ مناسبی‌ برای‌ پیشرفت‌ و توسعه‌ در تمام‌ زمینه‌های‌ اقتصادی‌، سیاسی‌، فرهنگی‌ و هنری‌ فراهم‌ كند. 

 امروزه‌، در جهان‌ هیچ‌ جامعه‌ای‌ قادر نیست‌ بدون‌ انجام‌ تحقیقات‌ و پژوهش‌های‌ علمی‌، تنها با بهره‌گیری‌ از نتایج‌ تحقیقات‌ دیگران‌، داعیه‌ی‌ پیشرفت‌ و ترقی‌ داشته‌ باشد و برای‌ خود بیش‌ از میزانی‌ كه‌ تولید علم‌ كرده‌ است‌، حقی‌ قائل‌ بشود. بنابراین‌، برای‌ ما كه‌ به‌ دنبال‌ اثبات‌ هویت‌ خود در جهان‌ امروز هستیم‌، بهترین‌ و كارآمدترین‌ راه‌ انجام‌ پژوهش‌هایی‌ است‌ كه‌ بتواند به‌ تولید علم‌ منجر شود و راه‌ كارهای‌ مناسبی‌ برای‌ پیشرفت‌ و توسعه‌ در تمام‌ زمینه‌های‌ اقتصادی‌، سیاسی‌، فرهنگی‌ و هنری‌ فراهم‌ كند. بی‌تردید، جایگاه‌ پژوهش‌ در كشورهای‌ توسعه‌یافته‌ واقعی‌تر است‌. در آن‌جا سال‌هاست‌ كه‌ پژوهش‌ نهادینه‌ شده‌ است‌؛ یعنی‌ تمام‌ نظام‌های‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌، فرهنگی‌ و هنری‌ از آن‌ پیروی‌ می‌كنند. به‌ همین‌ دلیل‌ است‌ كه‌ پژوهش‌ از سال‌های‌ ابتدایی‌ دوران‌ تحصیل‌ در دستوركار مدارس‌ قرار می‌گیرد. كودكان‌ از همان‌ ابتدا به‌ سمت‌ پژوهش‌ سوق‌ داده‌ شده‌، ناگزیرند در سطح‌ علمی‌ و توانِ خود، به‌ تحقیق‌ بپردازند و فعالیت‌ پژوهشی‌ را به‌ عنوان‌ بخش‌ تفكیك‌ناپذیری‌ از فرایند علمی‌ و فرهنگی‌ خود به‌ شمار آورند. آن‌ها نگران‌ انجام‌ تحقیق‌ نیستند، بلكه‌ نگران‌ نتایج‌ واقعی‌ حاصل‌ از آن‌اند. این‌ در حالی‌ است‌ كه‌ ما تازه‌ در همین‌ سال‌های‌ اخیر به‌ طور جدی‌ درباره‌ی‌ پژوهش‌ و ضرورت‌ آن‌ فكر و صحبت‌ می‌كنیم‌. تحقیق‌ به‌ معنای‌ تولید دانش‌ است‌ نه‌ انتقال‌ آن‌. فرایند پژوهش‌ با كشف‌ و یادگیری‌ چیزهای‌ نوین‌ همراه‌ است‌؛ یعنی‌ فرایندی‌ اندیشه‌ای‌، ادراكی‌ و نوآور. عدم‌توجه‌ و اهمیت‌ندادن‌ به‌ امر پژوهش‌، نادیده‌پنداشتن‌ توان‌ بالقوه‌ی‌ پژوهش‌ در آگاه‌كردن‌ انسان‌ است‌.پژوهش‌ اولویت‌ ملی‌ و زیربنای‌ توسعه‌ی‌ هر كشور است‌. بنابراین‌ اگر خواهان‌ آینده‌ای‌ بهتر هستیم‌، باید بدون‌ مقاومت‌ یا منفی‌بافی‌ (از جمله‌ این‌كه‌ پژوهش‌ كار مردم‌ كشورهای‌ درحال‌توسعه‌ نیست‌، یا پژوهش‌ در رشته‌هایی‌ مانند هنرها امكان‌پذیر نیست‌ كه‌ می‌تواند ناشی‌ از ضعف‌ در روش‌شناسی‌ تحقیق‌ باشد) با بهره‌گیری‌ از روش‌شناسی‌ علمی‌ در همه‌ی‌ زمینه‌های‌ اجتماعی‌ از جمله‌ هنر به‌ پژوهش‌ بپردازیم‌. هرگاه‌ هنر توأم‌ با پژوهش‌، نوآوری‌ و خلاقیت‌ باشد، می‌تواند به‌ درك‌ كلی‌ روح‌ جامعه‌ برسد. پس‌ از بیان‌ این‌ مقدمه‌، می‌پردازم‌ به‌ بحث‌ پژوهش‌های‌ هنری‌ و روش‌های‌ تحقیق‌ در هنرها. ابتدا با این‌ سؤال‌ شروع‌ می‌كنم‌ كه‌ هدف‌ پژوهش‌ هنر چیست‌؟ هدف‌ پژوهش‌ هنر آن‌ است‌ كه‌ با یك‌ روش‌شناسی‌ علمی‌، دستیابی‌ به‌ واقعیت‌های‌ موجود را در هنر امكان‌پذیر كند. به‌ این‌ ترتیب‌ پژوهش‌ هنر در سه‌ قلمرو كلی‌، به‌ «توصیف‌ وضعیت‌ هنرها» می‌پردازد؛ یعنی‌ به‌ معرفی‌، تفسیر و تأویل‌ موضوعات‌ هنر و آثار هنری‌ اهتمام‌ می‌ورزد؛ یا آن‌كه‌ «عوامل‌ اعتلا، رشد یا ركود هنرها» را شناسایی‌ می‌كند و سرانجام‌ آن‌كه‌ با «انجام‌ مداخله‌» و ایجاد تغییرات‌ در عوامل‌ تأثیرگذار در موفقیت‌ یا عدم‌موفقیت‌ هنرها، موجبات‌ تعالی‌ آن‌ها را فراهم‌ می‌آورد. این‌ها رسالت‌های‌ پژوهش‌ در هنرها است‌ كه‌ اغلب‌ به‌ سبب‌ ندانستن‌ روش‌ تحقیق‌، از انجام‌ آن‌ سر باز زده‌ می‌شود یا به‌ صورت‌ غیرعلمی‌ انجام‌ می‌پذیرد. باید یادآوری‌ كرد كه‌ هدف‌ از تحقیق‌ رسیدن‌ به‌ واقعیت‌ است‌ و این‌ راه‌ باید به‌ روش‌ علمی‌ طی‌ شود تا دسترسی‌ به‌ حقیقت‌ امكان‌پذیر گردد. بنابراین‌ تلاش‌ شده‌ در این‌جا به‌ اجمال‌، مسیری‌ را كه‌ هر پژوهشگر باید گام‌به‌گام‌ طی‌ كند، به‌ ترتیب‌ بیان‌ شود:
۱ـ انتخاب‌ موضوع‌
۲ـ پیشینه‌، منابع‌، بازنگری‌ منابع‌ و اطلاعات‌ موجود
۳ـ طراحی‌ تحقیق‌
۴ـ اجرا
۵ـ گزارش‌دهی‌
۶ـ ارزیابی

۱ـ انتخاب‌ موضوع‌
در این‌ گام‌، سه‌ مقوله‌ی‌ ضوابط‌ و معیارهای‌ انتخاب‌ موضوع‌، عنوان‌ مناسب‌ و بیان‌ مسئله‌ تبیین‌ می‌شوند.
ضوابط‌ و معیارهای‌ انتخاب‌ موضوع‌ تحقیق‌ به‌ قرار زیر است‌:
ـ وجود مشكل‌ یا سؤال‌: یعنی‌ آیا مشكل‌ یا سؤالی‌ وجود دارد؟ اگر وجود دارد، چقدر است‌ و چگونه‌ این‌ تحقیق‌ می‌تواند مشكل‌ را حل‌ كند، یا از شدت‌ آن‌ بكاهد؟
ـ الویت‌ تحقیق‌: یعنی‌ سهم‌ این‌ مشكل‌ نسبت‌ به‌ سایر مشكلات‌ به‌ چه‌ میزانی‌ است‌؟ اگر مشكل‌ همچنان‌ باقی‌ بماند، چه‌ عوارضی‌ به‌ دنبال‌ دارد؟ آیا تحقیق‌ مورد نظر یك‌ كاربرد، یا كاربردهای‌ متعدد دارد؟
ـ توانایی‌ انجام‌ تحقیق‌: یعنی‌ توضیح‌ در مورد علاقه‌ و انگیزه‌ی‌ محقق‌، دانش‌ و توانایی‌ او در انجام‌ تحقیق‌، وجود وسایل‌ كار و مواد مصرفی‌ و شرایط‌ دسترسی‌ به‌ امكانات‌.
ـ علمی‌ و عملی‌ بودن‌: یعنی‌ موضوع‌ مورد نظر علمی‌ و عملی‌ است‌ و امكان‌ اجرای‌ آن‌ در یك‌ محدوده‌ی‌ زمانی‌ وجود دارد. جنبه‌ی‌ مهم‌ این‌ قسمت‌ مسئله‌ تئوری‌سازی‌ ( concept ) است‌، یعنی‌ آیا تفكر تحقیق‌ دارای‌ جنبه‌ی‌ علمی‌ است‌؟
ـ نتایج‌ مادی‌ (cost benefit) : یعنی‌ انجام‌ این‌ تحقیق‌ نتایج‌ مادی‌ دارد و مقرون‌ به‌ صرفه‌ است‌.
ـ وجود منابع‌: منابع‌، یعنی‌ نمونه‌های‌ موردبررسی‌ و پیشینه‌ی‌ تحقیق‌ به‌ اندازه‌ی‌ كافی‌ وجود دارد. بدیهی‌ است‌ كه‌ وجود این‌ پیشینه‌ نه‌ تنها به‌ غنای‌ طراحی‌ و تفسیر و توجیه‌ یافته‌ها كمك‌ می‌كند، بلكه‌ نشان‌دهنده‌ی‌ اهمیت‌ موضوع‌ تحقیق‌ نیز است‌.
۱ـ۱ـ عنوان‌ تحقیق
ـ عنوان‌ تحقیق‌، شناسنامه‌ و هویت‌ تحقیق‌ است‌ و بر اساس‌ هدف‌ مشخص‌ می‌شود.
ـ عنوان‌ تنها یك‌ اسم‌ نیست‌، بیان‌كننده‌ی‌ محتوای‌ تحقیق‌ نیز است‌ و نوع‌ كار را نشان‌ می‌دهد.
ـ عنوان‌ باید جامع‌ و مانع‌ باشد.
۱ـ۲ـ بیان‌ مسئله

+ نوشته شده توسط پریا در 88/08/03 و ساعت 1:58 PM |

      براينكه  : 1- بر داده هاي مرتبط با تحقيق تكيه كنيم    2-  تلاش هاي غير ضروري را حذف كنيم     3-  به شناخت و طبقه بندي داده ها و سطح سنجش آنها دست يابيم    4- در نهايت فرضيه و سئوال روشن  مطرح كنيم 

شرط هاي ضروري براي پاسخگويي محقق به تحقيق و سوالات چيست ؟

      1-عليت             2– همبستگي              3– طرح

 عليت: همان متغير علت پيدايي متغير ديگر توسط محقق به نمايش گذاشته مي شود.

 

 شرايط لازم براي نشان دادن رابطه علي :

1- نظم زماني    :  وقتي كه ما به دنبال متغير مستقل باشيم ودر طرح خود از پيش آزمون و پس آزمون و نرم افزار استفاده كنيم

1-    وجود  رابطه همبستگي  : تغيير در متغير مستقل  منجر به تغيير در متغير وابسته شود.

2-    كنترل  تمام عوامل تاثير گذار بر نتيجه  : يعني شناخت طيف كاملي از عوامل بالقوه بين دو متغيير است

 

هدف علم چيست ؟ كشف همبستگي بين علت و معلول است.

طرح تحقيق  چيست؟

 انجام  يك روش  علمي  نظام  مند  و دقيق  مسئله  توسط  محقق  به صورت  تعريف شده  است كه با  به كار گيري   سئوال ها و  فرضيه  هاي تحقيق  و تحليل  محتواي  كمي  به عنوان  روش  انتخاب  شده    را گويند .

مراحل محتلف يك تحيقيق :

1- چار چوب زماني  خاص    2- منابع ارتباطي  3- واحد هاي تحليل    4- طبقه بندي ها   5- نوع و حجم نمونه  6- طرح دستيابي به ضريب قابليت اعتماد و تحليل آماري مشخص شده

طرح  تحقيق  از  منظر هالستي : نقشه اي براي  جمع آوري  داده ها  و تحليل  آنها  به منظور  پاسخ  به  سئو ال هاي  محقق است .

منظور  از  طرح  خوب  چيست ؟ 

  طرح خوب:  يك نقشه  عملي  است كه به محقق  امكان  يا فتن  اطلاعات  خود را  در جايي كه بتواند  به سئوال   محقق  پاسخ گويد  را مهيا مي سازد .

از نظر ويمر دومينيك  :يك طرح خوب حداكثر داده ها را با حداقل هزينه و در كمترين زمان ممكن مي سازد .

از  منظر  استافر :  محقق  با كمك  يك  طرح  تحقيق  قوي  تا حد  امكان  متغير هاي  مزاحم را حذف مي كند .

از ديدگاه كرلينجر: حد يك طرح تحقيق خوب تا آنجاست كه به سئوال تحقيق پاسخ داده شود ،‌متغيرهاي اضافي كنترل شود و قابليت تعميم داده ها وجود داشته باشد.

 

  مدل كلي  تحليل  محتوا  از   چه  بخش هايي  تشكيل ميگردد ؟

الف) تعريف  مفاهيم و مشخص كردن هدف مطالعه :

1- تعريف مشكل يا مسئله

2-مروري  بر نظريه و تحقيقات گذشته

3-    طرح  سئوال  و فرضيه  تحقيق

 ب)طرح :

1- تعريف محتوا ي مربوط به  مو ضوع

 2- مشخص  كردن  طرح  تحقيق

 3- ايجاد جدول  تصنعي 4

4-عملياتي كردن (‌كد گذاري )

 5- مشخص كردن جمعيت آماري  و نمونه گيري 

6-  انجام  پيش  آزمون  و  تعيين  شيوه هاي  محاسبه ضريب قابليت اعتماد

 ج) تحليل :

 1-  پر دازش داده ها     2-  به كار گيري  روش هاي  آماري    3-  تفسير  داده ها  و ارائه گزارشي   از يافته هاي تحقيق

 

 طرح  تحقيق  رسمي : نقشه علمي  براي اجراي  تحقيق است  كه از  طريق  تعريف مفاهيم  به آن  جهت  داد ه مي شود . از طريق  طرح  تحقيق  مي توان  در چارچوب  زماني  تحقيق و محل  جمع آوري  داده ها  و مقايسه  هاي  ممكن  با ساير  رسانه ها  و طرح  سوال  يا فرضيه  تصميم  گرفت .

محقق :  بايد  از سطح مفهو مي  به سطح عملي  حركت كند  و متغير هاي  نظري  را به  متغير هاي  سنجشي در آورد . قالب  تحليل محتوا  دستور العمل كد گزاري آن است كه چگو نگي  سنجش  متغير هاي  مورد  مطالعه را  تو ضيح  مي دهد .

تعريف  عملي  داده ها : نيازمند پيش آزمون است   .

پرد ازش داده ها  به چه منظوري  و حاصل  چه مراحلي  است ؟  بررسي  اطلا عات  جمع آوري  شده  و كاربرد  ابزار هاي  مناسب و حاصل  كار كد گذاران  وارد تابلو  هاي  تصنعي  ساخته شده  مي شود  و محقق  مي تواند  قضاوت  كند كه به  هدف  خود  رسيده  يا نه

آخرين مرحله  تحقيق  چيست ؟  تفسير و گزارش تحقيق

  زبان  متغير  چيست ؟  مطالعه  تغيير نسبت هاي ميان  افراد  و ميان  آن چه  بدست  افراد  در ست شده است .

متغير چيست ؟  و قتي  يك مفهوم  پذيراي  تغييراتي  باشد  يا قابل  تغيير  بودن  صفتي است كه از فردي به فرد ديگر  متفاوت  است  كه  آنرا  متغير مي گويند .

 منظور از اندازه گيري چيست

اندازه گيري عبارت است از :  فرايند  معتبر  و قابل  اعتماد  تخصيص  اعداد  به واحد هايي از محتوا است .

 اشكال  متنوع  محتوا  را  نام برده و  هر كدام را  توضيح دهيد؟ 

1- ارتباطات مكتوب :  كه با متن  اطلاع رساني  مي كند  با استفاده از  تر كيب نماد ها ست  و خواننده  بايستي زبان  مورد  استفاده  را بلد  باشد  و از لحاظ  تاريخي  اين  ارتباط  اولين  راه ايجاد توليد  انبوه  محتوا  بوده است .

2-  ارتباطات كلامي :  از طريق  گفت و گو  است بي واسطه يا با واسطه است .

3- ارتباطات بصري  يا ديداري :  شامل  بر قراري  ارتباط از طريق نمادهاي  غير  مشخص  است  كه  چشم پر دازش مي شود  و ارتباطات  بصري  شامل  تصاوير  ثابت  و متحرك و فيلم ها  است.

 مشكلات  خاص  در اندازه گيري شكل هاي غير متني ارتباطات  را تو ضيح دهيد ؟

1-    در شكل هاي غير متن  ارتباط ، ابعادي به متن  اضافه مي شود  كه مي تواند  محتواي آشكار  ارتباطات را تيره سازد .

2-    ارتباطات  بصري هم  مي تواند  به خاطر ابهاماتي  كه از طريق  خود پيام  قابل حل نيست  مشكلاتي را  براي  تحليل  محتوا  بيافريند

3-     محققان بايد  در  مورد تخصيص  اعداد  به نماد ها  كه معني آنها  از محتواهاي  بصري  به دست مي آيد  محتاط و  دقيق باشند

4-    تركيب  اشكال مختلف  ارتباط هم ممكن است در كد گذاري ايجاد اشكال نمايد يعني بين محتواي  ارتباطات  هماهنگي وجود داشته باشد 

5-    نمونه گيري  و پايايي  يك مشكل ديگر  است  و يا  انگاره هاي  بصري  كه مورد  سوم  به آن اشاره شد .

در تحليل محتوا ها  با چند نوع واحد  سر و كار داريم ؟

1-  واحد  محتوا : عناصري كه  به معني  توليد  محتوا  مربوط  مي شوند  ( واحد هاي محتوا  معني  را منتقل  ميكنند ) مثال نماد ها

2-واحد هاي  تحقيق:  به وسيله  تحليل  گر  انتخاب  مي شوند  .

انواع  واحد هاي  كه به وسيله  تحليل گر تعريف مي: 1-واحد هاي  نمونه گيري 2-  واحدهاي ثابت 3- واحد هاي متن  و تحليل

واحد هاي  محتوا  را نام برده  و هر يك را به اختصار تو ضيح دهيد ؟

1-  واحد هاي معنايي : انواع واحد هاي معنايي :  1-نحوي     2-  ارجاعي       3-  قضيه اي     4-  مضموني .

2- واحد هاي فيزيكي  :  به واحد هاي فيزيكي ،فضا يا زمان اختصاص داده شده  و تعداد  موارد  مورد سنجش  به محتوا  هستند . واحد هاي فيزيكي و معنايي  به هم  مربوط اند . عموما  هر چه  واحد هاي  فيزيكي بيشتري  وجود داشته باشد نماد هاي بيشتري هم  وجود  خواهد داشت  و از  ارزش  بيشتري  بر خوردار  خواهد شد  مثال  دروازه بان  خبري

انواع سطوح  سنجش  متغير  را نام ببربد  و هريك را به اختصار  توضيح دهيد ؟   اسمي ، ترتيبي ، فا صله اي، نسبي

1- اسمي : نام گذاري

2-  ترتيبي : رتبه اي  و بدون عمليات رياضي

3-  فاصله اي : نام گذاري  به اضافه رتبه  و جايگاه  و فا صله  ها  برابر  و صفر ما صفر قرار  دادي است مثال بين 10 تا 11 چند تا عدد وجود دارد .

4-  نسبي: همه مراحل بالا  را دارد  و صفر ما مطلق است .

براي  انتخاب  سطح  سنجش   چه قوانيني  وجود دارد ؟

1- سطح سنجش بايد  از جنبه نظري  مرتبط  و مناسب  باشد 

2-  سطح  سنجش بايد تا حد الامكان  بالا باشد تا امكان  تفسير  بهتر  داده ها  را فراهم  كند .

 منظور  از جنبه نظري : اندازه گيري ،منعكس كننده ماهيت  محتوا  و فرضيه  هاي  خاص  باشد .

آمار  پارامتر يك و غير پارامتريك چيست ؟

پارامتريك : آن دسته از روش هاي  آماري كه فرض را بر  سطو ح فاصله اي نسبي مي گذارد روش هاي  پارامتريك  مي گو يند كه از  طريق  مشاهده نمونه مي توان  پارامتر هاي جمعيت را توصيف كرد .

غير پارامتريك :  آن دسته از روش هاي آماري كه فرض را بر  سطوح اسمي ، رتبه اي و آزمون ها  قرار مي دهند كه تفسير آنها مشكل بوده و امكان كنترل  كمتري  در آنها  وجود دارد  غير  پارامتريك  گو يند

 

مراحل  سنجش  محتوا  را بيان كنيد ؟

1- مشخص كردن  سوال  يا فرضيه تحقيق

2- بررسي  تحقيقات موجود كه در آن متغير هاي  مورد مطالعه  ما استفاده  شده است

3- از  سنجه هاي  خوب  تحقيقات  قبلي استفاده  كنيد

 4 – نوشتن دستور العمل  كد گذاري

5- از برگه كدگذاري براي  ثبت  داده ها  و انتقال آنها  به كامپيوتر  استفاده كنيد .

نمونه   را تعريف كنيد  و نمونه گيري را درچه صورتي انجام مي دهيم ؟

نمونه زير مجموعه اي از كل جمعيت مورد  مطالعه  است .  ويژگي يك نمونه خوب  اين است كه معرف  جامعه باشد .

نمونه گيري  را در صورتي  انجام مي دهيم  كه جامعه مورد  مطالعه  در دسترس  نباشد .

چه مواردي در نمونه گيري  صادق است ؟ هر قدر  حجم  نمونه  بيشتر باشد  نتيجه تحقيق كمتر جهت دار  خواهد بود  ولي  تحقيق  به منابع بيشتري  نيازمند  خواهد بود .

 چرا  سر شماري  معتبرترين نتايج را در مورد جمعيت مورد  مطالعه  بدست  مي كند ؟

زيرا در بر گيرنده تمام  واحد ها  است  و همه  واحد هاي جمعيت  مورد  مطالعه را  در تحليل  محتوا منظور مي شوند .

 

كاربرد  نمونه گيري غير احتمالي:در صورتي كه  دسترسي  به منابع چارچوب نمونه گيري  و جود نداشته باشد از اين روش  استفاده  مي كنند و نوعي سر شماري  واحد هاي  مورد مطالعه  هستند

 و به دو دسته تقسيم مي شود : نمونه گيري  آسوده  و نمونه گيري  ترجيحي  يا  هدفمند

نمونه گيري آسوده :محتوا در دسترس  بوده  و جمعيت  مورد مطالعه  در دسترس  است .

نمونه گيري  ترجيحي : به غير از مسائل  مادي  و قابل  دسترس  بودن  محتوا  دارد .

ب) نمونه گيري احتمالي :  هر يك از  اعضاي  جمعيت  مورد  مطالعه بايد  شانس  مساوي  براي  حضور  در نمو نه را  داشته باشد . 

انواع  نمونه گيري احتمالي :    1-تصادفي ساده     2- تصادفي منظم يا سيستماتيك

محدو ديت هايي كه در   نمونه گيري  آسوده در هنگام  تعميم به جامعه  را  تو جيه ميكند ؟  :

 1- دسترسي  به محتواي  مورد مطالعه  دشوار باشد

2- منابع  مالي هم توان انجام نمونه گيري  تصادفي  را محدود  مي كنند

3- زماني كه محقق  به دنبال  كشف  مسئله اي مهم  است  كه تاكنون در آن زمينه صورت نگرفته است

محدو ديت هاي  نمونه گيري  غير احتمالي :

1- مشكل جمع آوري  محتوا است 

2-  در ضبط  نمونه اي  احتمالي  مسئله زمان است

 عوامل  موثر  بر  چگونگي ميانگين يا نسبت نمونه كه با عث افزايش  خطا ها را در پي دارد :

1- حجم نمونه      2- تنوع  ارزشهاي  موردي  در نمو نه     3- نسبت جمعيت  در نمو نه است  ( هر قدر  جمعيت در نمو نه بيشتر باشد  خطا كاهش مي يابد . )

نمونه گيري  تصادفي  ساده : در اين روش  تمام  واحد ها  از شانس مساوي  براي  انتخاب  شدن  دارند .

نمونه گيري منظم  يا سيستماتيك : زماني كه انتخاب  نمونه گيري  تصادفي  ساده  با مشكل  رو برو  باشد اين نمونه گيري  نقش موثري را ايفا  مي كند بطوريك . و ليست  همه واحد ها در دسترس بوده  و جامعه  يكدست  و متجانس  باشد .

نمونه گيري  طبقه  بندي شده : جمعيت  به گرو ه هاي  كو چك  تر تقسيم مي شوند

اهداف  روش نمونه گيري طبقه بندي شده :

1-   احتمال  معرف  بودن نمونه  را افزايش  مي دهد  ،‌زيرا با اطلاعاتي كه در مورد توزيع واحدها وجود دارد مي توان از انتخاب نمونه با حجم كم يا زياد كه در نمونه گيري تصادفي پيش مي آيد اجتناب كرد كه اين روش را نمونه گيري سهميه اي مي نامند

2-   مي توان  تعداد  واحد هايي را كه  سهم  كمي  در جمعيت  دارند  افزايش  داد  كه  اين روش  را  نمونه گيري غير سهميه اي مي گويند  بطوريكه  حجم  نمونه  به نسبت  حجم  طبقه تعيين  نمي شود . نمونه گيري  خو شه اي :  امكان  تهيه  ليست  كامل  از واحد ها  و جود ندارد  و لي  در مقايسه  با ساير نمونه گيري  بهتر  مي تواند  معرف خطاي  نمونه گيري باشد .

نمونه گيري  چند مرحله اي : مي تواند  شامل  يك يا چند  نوع   روش هاي نمونه گيري   در مراحل  مختلف  شود  و اين روش متنوعي از روش هاي  نمونه گيري است .  روش ها بايد انعكاسي  از هدف  تحقيق  باشند و تعداد  مراحل  توسط محقق  انتخاب  مي شود .

مراحلي نمونه گيري چند مرحله اي : 

  1-    انتخاب  تصادفي      2- انتخاب تاريخ هاي مورد نظر         3-  نمونه گيري از درون  شماره هاي  انتخاب  شده در مرحله  دوم

اگر  تعداد  واحد هاي  ثبت كم باشد  از  چه  روشي  استفاده ميشود   ؟ سر شماري   بر عكس  اگر تعداد  واحد ها زياد باشد از چه روشي ؟ نمونه گيري  احتمالي  تصادفي

 بهترين  روش نمونه گيري  كدام است ‌ نمونه گيري طبقه بندي شده  و عواملي  كه تحليل  گر  بايد  آن را در رسانه هاي جمعي مورد توجه  قرار دهد؟ زمان و محتوا است

عوامل مهمي كه در  پايايي يك تحليل  محتوا  دخالت  دارند  كدامند ؟

1- تعريف مفاهيم و عملياتي كردن  آنها

2-  آموزش  كد گذاران  در بكار گيري  صحيح  آن مفاهيم  كه قابليت  اعتماد را تضمين مي كنند .

 چه عواملي  در پايايي موثرند ؟

1- تعاريف روشن                        2- قابليت اعتماد  از طريق آزمون هاي خاص                  3-  نحوه  تخصيص  صحيح  محتوا  و كد گذاري صحيح  در آنها

 

 پايايي  را تعريف كنيد ؟ ابزاري كه بتواند اندازه گيري  هاي بعدي همان نتيجه  يا نزديك با آن را  بدهد . مثال :  امتحان از هفت دانش آموز  در درس علوم اگر  در امتحان ما دقت اندازه گيري بيشتري داشته باشد اگر دو باره  امتحان  بگيريم  قابل مقايسه نيست .

 پرو تكل  چيست ؟

 مفاهيم  ساده  يا پيچيده ،تعاريف  بايد  كاملا  روشن  و بدو ن ابهام بيان شوند اين فرايند  در پرو تكل  تحليل محتوا  انجام  مي گيرد .

پرو تكل تحليل  محتوا  مدرك مستندي  است كه تحقيق  را به طور  كلي  و قواعد  كد گذاري  را به طور خاص  تعريف مي كند .

 هدف  از پرو تكل چيست ؟

حاوي قوانين  كلي حاكم بر تحقيق  است  كه محقق  را مجبور  مي كند كه محتواي  مورد نظر را تعريف و اندازه گيري  كند  و اين  قوانين  در طو ل  اجراي يك  تحقيق  بايستي  رعايت  و كد گذاري  شود  . و پر وتكل سند  قابل  نگهداري  و نشان دهنده  تحقيق  سامان  يافته است  و به ساير  محققين  اين امكان را  مي دهد كه نتايج  را تفسير كند  يا تحقيق  را تكرار  كنند . در حالت كلي  پرو تكل  به عنوان  يك راهنما  عمل مي كند .

براي  سازماندهي پرو تكل  تحليل  محتوا  ازچه اجزا  و عناصري  بايستي  مورد استفاده قرار گيرد ؟

1- مشخص كردن  اهداف  تحقيق  و معرفي  مفاهيم  اصلي  و چگونگي تعريف آنها

2-  مشخص كردن شيوه هاي  اثر گذاري  پر دازش  محتوا  و كنترل  كد گذاري  اول

3-  طبقه بندي  تحليل  محتوا : كه براي هر طبقه يك تعريف  عملياتي كلي  داده مي شود .

تعيين ميزان حجم نمونه  براي آزمون  پايايي  به شكل  تصادفي  به چه عواملي  بستگي دارد ؟

   1-تعداد  كل  محتوا  كد گذاري شده

2-سطح  اطمينان  مطلوب  در ارزيابي پايايي است

3-دقتي كه در ارزيابي پايايي مطلوب است .

 4- پيش  آزمون  و يا حدس  بر اورد محقق .

روايي  را تعريف كنيد ؟  آنچه كه ما مي خواهيم آنرا اندازه بگيريم ونه چيز ديگري را .

مثال ) گرفتن پيشرفت  تحصيلي  در درس رياضيات  دانش آموزان  سال سوم

فقط رياضي (و پيدا كردن  ضريب  خطاي  اين  درس  را پايايي گوييم. )       

 

http://209.85.229.132/search?q=cache:yeOiyYJ9x9kJ:www.gmakoei.blogfa.com/post-7.aspx+%22%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%22&cd=67&hl=fa&ct=clnk

در همین جاست که تعریف متغیر آنهم به شکل عملی یا کاربردی ضرورت پیدا می کند. تعریف عملی باید بر اساس ملاکهایی صورت بگیرد که مهمترین آنها عبارتند از:
· قابلیت انجام داشته باشند
· دقیق و مشخص باشند
· قابلیت اندازه گیری داشته باشند
· جامعه مورد مطالعه
·جامعه مورد مطالعه ، جمعيتي است كه مطالعه بر روي آن انجام مي شود . لزوما“ اين جامعه انسانها نيستند بلكه مي تواند پديده ها ، اشيا و موجودات زنده باشند.
جامعه مورد مطالعه(نمونه گيري)
· مناسب ترین جامعه برای بررسی آن است که کل جامعه تحت مطالعه قرار گیرند. به عبارتی سرشماری انجام شود. در این حال جمعيت آماري برابر با جمعیت کل جامعه خواهد بود. اما معمولا محدوديت ها ي زماني و اعتباري (هزينه ها) ، دقت در گردآوري داده ها و كنترل آن، نیروی انسانی و تجهیزات و امکانات سبب استفاده از نمونه گيري براي سرشماري است. در نمونه گیری اصل بر این قرار داده می شود که چنانچه از مناسبات آماری صحیح استفاده شود امکان تعمیم نتایج و اطلاعات بدست آمده از مطالعه بر روی نمونه به جامعه اصلی وجود دارد. متداول ترين روش هاي نمونه گيري عبارتند از:
نمونه گيري احتمالي و غير احتمالي
نمونه گيري احتمالي
در نمونه گیری احتمالی از قوانین احتمالات برای نمونه گیری استفاده می شود. بدین صورت که به هریک از اعضای جامعه شانس معین برای حضور در نمونه داده می شود. برای انجام نمونه گیری ابتدا از فرمول تعیین حجم نمونه استفاده می گردد و پس از تعیین حجم نمونه و چارچوب نمونه گیری ( فهرست اسامی اعضای جامعه ) با یکی از روش های زیر اقدام به نمونه گیری می شود.
· نمونه گيري ساده تصادفي
· نمونه گيري منظم
· نمونه گيري طبقه اي
· نمونه گيري خوشه اي
· نمونه گيري چند مرحله اي
نمونه گيري غير احتمالي
در این روش اصولا بحث تعمیم نتایج به جامعه مورد مطالعه مطرح نیست. با توجه به محدودیت در جمع آوری اطلاعات و بويژه در تحقیقات شبه تجربی که نمونه بارز آن کارآزمائی بالینی می باشد جهت افزایش دقت و اعتبار اقدام به نمونه گیری از جمعیت در دسترس می شود. موارد زیر از جمله متداول ترین روش های نمونه گیری غیر احتمالی هستند:
·نمونه گيري آسوده ( لقمه اي)
·نمونه گيري سهميه اي
·نمونه گيري قضاوتي

 

 

 

 

 

روش هاي جمع آوري اطلاعات
يكي از اصلي تر ين بخش هاي هر كار پژوهشي را جمع آو ري اطلاعات تشكيل مي دهد. چنانچه اين كار به شكل منظم وصحيح صورت پذيرد‏ كار تجزيه و تحليل و نتيجه گيري از داده ها با سرعت و دقت خوبي انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات در كارهاي پژوهشي چهار روش عمده را مورد استفاده قرار مي دهند.
اهداف
شما درپايان اين قسمت بايد قادر باشيد:
· روش های جمع آوری اطلاعات در هنگام اجرای تحقيق را توضيح دهيد.
· روش منتخب برای جمع آوری داده ها در تحقيق خود را تشخيص دهيد.با انتخاب شيوه مناسب از سوگيری در تحقيق خود پيشگيری کنيد.
گردآوری داده ها
پیش از گردآوری داده ها باید طرح مشخص برای اینکاردر نظر گرفت. پاسخ به سوالات زیر می تواند راهگشا باشد.
· داده هاي مربوط چه چيزي گردآوري مي شود ؟
· چرا داده ها گردآوري مي شود ؟
· داده ها چگونه گردآوري مي شود ؟
· داده ها در چه زماني گردآوري مي شود ؟
· داده ها را چه كساني گردآوري مي كنند ؟
· گردآوري داده ها به چه مواد و ابزاري نياز دارد ؟
· داده ها چگونه توصيف و تفسير مي شوند ؟
· چه مقدار هزينه براي گردآوري داده ها و تفسير آنها لازم است ؟
· داده ها چگونه گزارش مي شوند ؟
· منبع يا منابع تأمين هزينه كيست ؟
پردازش و تفسير داده ها

  • oپس از آن كه داده ها گردآوري شد ، بايد آنها را پردازش و تفسير نمود
  • oكنترل كيفيت داده ها
  • oتفكيك داده ها
  • oپردازش داده ها
كنترل كيفيت داده ها
· داده ها به دقت جمع آوري و ثبت شود
· داده هاي گردآوري شده را بازبيني كنيم
· خطاهاي احتمالي را اصلاح كنيم
· اگر تعدادي از پرسش ها بدون پاسخ مانده است بايد تكميل شود
· اگر پاسخ سئوال ها با يكديگر همخواني ندارند ميبايست علت روشن شده و پرسشنامه اصلاح گردد
تفكيك داده ها
· تفكيك داده ها كار پردازش را ساده تر مي سازد ، مثلاً داده ها از گروه هاي مختلف جمع آوري شده اند ، كودكان و بزرگسالان ، زنان و مردان ، شهري و روستايي ، كاركنان رسمي و غير رسمي و …
· بهتر است ابتدا پرسشنامه هاي مربوط به هر گروه يا جمعيت را جدا كنيم
پردازش داده ها
· از دو روش دستي و رايانه اي مي توان استفاده كرد
· از روش دستي پردازش براي تعداد كم پرسشنامه ميتوان استفاده كرد
· روش چوب خطي رايج ترين روش پردازش دستي است
· چوب خط زدن شامل شمارش تعداد دفعات نتيجه مشاهده شده است كه در فرم هاي گزارش موجود باشد
اصلی ترین روش ها برای جمع آوری داده ها به شرح زیر است:
استفاده از اطلاعات و مدارك موجود
· در برخي تحقيقات اطلاعاتي كه بايد بعنوان داده مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گيرند از پيش آماده هستند. بدين صورت كه محقق بدنبال اطلاعات جديد نيست بلكه می تواند نسبت به جمع آوري اطلاعاتي كه از قبل تهيه شده اند و در پرونده هاي ( درمانگاهي بيمارستاني ثبت احوال، دانشجويي ،دانش آموزي و مراجعين به مراكز مختلف شهرداري ها و... ) موجود است اقدام كند.
· مزايا: به واسطه موجود بودن اطلاعات ارزان است. در وقت صرفه جويي مي شود. مهمترين مزيت آن امكان ارزيابي روند موضوع مورد بررسي در گذشته است كه در مطالعات گذشته نگر بسيار حائز اهميت است.
· معايب: ناقص بودن و دردسترس نبودن اطلاعات از اشكالات عمده اين روش است. گاهي ملاحظات اخلاقي مانع از دستيابي به اطلاعات مورد نظر مي باشد. قديمي و كهنه بودن اطلاعات هم ممكن است در برخي موارد مطرح باشد.
مشاهده
· از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشيا و پديده ها با استفاده از ويژگي هاي گوناگون آنها ملاحظه و ثبت مي گردد. منظور از مشاهده ثبت دقيق تمام جوانب بروز حادثه ويژه يا رفتار و گفتار فرد يا افراد از راه حواس و يا ساير راه هاي ادراكي ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) مي باشد.
· مشاهده منظم در تحقيق ضروري است بنابراين مشاهده بايد:
· به هدف تحقيق مربوط باشد
· برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنيم شده باشد
· به طور دقيق و منظم ثبت شود
· ميزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسي باشد
· مشاهده به دو صورت مشاركتي و غير مشاركتي انجام مي شود. كه در مشاهده مشاركتي شخص مشاهده كننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت مي گيرد. (مثال) در مشاهده غير مشاركتي مشاهده گر پديده مورد مشاهده را بدون آنكه خود دخالتي در آن داشته باشد ملاحظه مي كند كه اين روش خود به دو صورت انجام مي شود. در روش اول مشاهده گر پديده ها را به صورت آشكار ثبت مي كند ( مثال )و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفيانه مو راد مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن مي پردازد.(مثال)
· مشاهده ممكن است در هنگام تهيه طرح اوليه تحقيق نيز صورت پذيرد كه بدان مشاهده مقدماتي گفته مي شود مشاهده ممكن است منبع اصلي جمع آو ري اطلاعات باشد و گاهي نيز براي تكميل يا اصلاح اطلاعاتي كه از روش هاي ديگر بدست آمده است استفاده شود. مشاهده ممكن است در مورد اشيا صورت بگيرد .(مثال)
· مزايا: امكان بررسي جزئيات موضوع وجود دارد. مي توان صحت اطلاعات جمع آوري شده را با وسائل ديگر آزمايش كرد .براي جمع آوري اطلاعات زمينه اي مناسب است. در زمان كوتاه اطلاعات زيادي بدست مي آيد و اعتبار علمي اطلاعات بالاست.
· معايب: حضور مشاهده گر مي تواند بر روند فعاليت مورد مشاهده تاثير گذار باشد. تمايلات شخصي مشاهده گر و ميزان توانائي او در مشاهده و ثبت دقيق فعاليت مورد مشاهده ممكن است تاثير گذار باشد. عوامل محيطي بر نوع و روش گرد آوري اطلاعات موثر است. استاندارد كردن و طبقه بندي اطلاعات مشكل است ( بويژه در ثبت رفتار انساني ) .مشكلات اخلاقي در مشاهده اعمال شخصي وجود دارد. براي نمونه هاي زياد وقت گير و پر هزينه است.
مصاحبه
· مصاحبه يكي از روش هاي جمع آوري اطلاعات است كه در آن به صورت حضوري ياغير حضوري از افراد يا گروهي ار آنان پرسش مي شود. نكته مهم آن است كه سوالات مصاحبه از پيش انديشيده شده و تعيين شده است. آنچه مصاحبه را به صورت هاي مختلف طبقه بندي مي كند ميزان انعطاف پذيري آن و يا نحوه اجراي آن است. مصاحبه را يكي ازروش هائي دانسته اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش های دیگر است، زيرا در هنگام مصاحبه امكان تحريك آزمودني براي دادن پاسخ وجود دارد و نيز مي توان در صورت ابهام با توضيح موضوع راروشن ساخت.
· مهمترين انواع مصاحبه به شرح زير عنوان شده اند:
· مصاحبه انعطاف پذير يا آزاد : در اين نوع چارچوب وحدود پرسش ا براي كصاحبه گر مشخص است لي زمان و توالي پرسش به سليقه مصاحبه گر بستكي دارد. دراين حالت رفتار آزمودني طبيعي تر است و اطلاعات واقعي تري بدست مي آيد. مصاحبه گر مي تواند سوالات اضافي نيز طرح كند. ا ين روش براي تحقيق هائي با مقياس كوچك ‏، مطالعات كيفي و يا مصاحبه با اشخاص و گروههائي كه اطلاعات اصلي از آنها بدست مي آيد ، مناسب است. هدف در اين گونه مصاحبه ها جمع آوري اطلاعات عميق و كيفي است. [فقط کاربران سایت توانایی دیدن لینکها را دارند.][فقط کاربران سایت توانایی دیدن لینکها را دارند.]
· مصاحبه با انعطاف پذيري متوسط يا منظم : در اين نوع مصاحبه ، مصاحبه گر از پرسشنامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي ثابت استفاده مي كند ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش مي شود شرايط براي همه يكنواخت نگه داشته شود.هدف در اين جا جمع آوري اطلاعات كمي و سطحي است. [فقط کاربران سایت توانایی دیدن لینکها را دارند.]
· مصاحبه با انعطاف ناپذيريا پرسشنامه همراه با مصاحبه : مصاحبه گر از پرسش نامه اي با پرسش هاي مشخص و با توالي استاندارد استفاده مي كند. پاسخها ثابت و از قبل پيش بيني و طيقه بندي شده اند و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. اين روش در مطالعات بزرگ و زماني كه پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بكار مي رود. [فقط کاربران سایت توانایی دیدن لینکها را دارند.]
· نكات مهم در موردانجام مصاحبه
· تكلم با زبان شخص مصاحبه شونده
· آشنائي مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندي و ارزش گذاري پاسخها
· دخالت ندادن تمايلات شخصي مصاحبه گر
· ايجاد شرايط يكسان براي همه
· كسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا
· جلب اعتماد مصاحبه شونده
· رعايت مقام وموقعيت اجتماعي افراد
· بيان توضيحات كافي قبل از شروع مصاحبه
· ارائه آموزش به مصاحبه گران پيش از انجام مصاحبه
· مزاياي مصاحبه
· قابليت استفاده براي كم يا بي سوادان و كودكان و بيماران
· امكان روشن كردن مفهوم سوالات
· در مقايسه با مشاهده بدست آمدن درصد بيشتري از پاسخ ها
· معايب مصاحبه
· وقت گير و پرهزينه
· در مقايسه با روش مشاهده ثبت وقايع ناقص تر است
· طبقه بندي وتجزيه و تحليل اطلاعات درهنگامي كه سوالات باز هستند مشكل است
· تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصي
پرسشنامه
· پرسشنامه شامل دسته اي از پرسش هاست كه برطبق اصول خاصي تدوين گرديده است و به صورت كتبي يه افراد ارائه مي شود و پاسخگو بر اساس تشخيص را خود جواب ها رادر آن مي نويسد. هدف از ارائه پرسشنامه کسب اطلاعات معين در مورد موضوعي مشخص است. بزرگ بودن گروه يا جامعه مورد مطالعه يكي از دلايل مهم براي استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه هاي بزرگ را فراهم می آورد. كيفيت تنظيم پرسشنامه دربدست آمدن اطلاعات صحيح و درست و قابل تعميم بسيار با اهميت است.
· بر اساس نحوه اجراي پرسش نامه و نيز نوع سوالات پرسشنامه مي توان آنرا به دستجات متفاوت تقسيم نمود.
· طبقه بندی بر اساس ماهيت پرسشنامه :
· پرسشنامه باز: در اين نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستيم.در اينجا پاسخگو مي تواند بدون محدوديت هرپاسخي را كه مد نظرش باشد در مورد آن پرسش بنويسد و يا در آن زمينه توضيح دهد. در اينگونه سوالات ، اطلاعات دقيق تر، كامل تر و داراي ارزش بيشتر هستند ولي طبقه بندي و نتيجه گيري از آنها مشكل تر و له تجربه زياد نيازمند است.
· پرسشنامه بسته : پرسش هاي بسته در اين نوع پرسشنامه ارائه مي شود.براي هر پرسش تعدادي گزينه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده بايد يكي از آنها رابه عنوان پاسخ بگزيند.هريك از پاسخ ها به گونه اي تنظيم شده است كه در عين منطقي بودن براي آن سوال از پاسخ مربوط به ديگر سوالات مجزاست. در اينجا پاسخ ها را مي توان به سرعت نوشت و تجزيه و تحليل و طبقه بندي پاسخ ها نيز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملي پرسش نامه باز نيست.
· طبقه بندي بر اساس نحوه اجرا
· پرسشنامه همراه با مصاحبه : اين پرسشنامه همان مصاحبه انعطاف ناپذير است كه به صورت حضوري پرسش ها از افراد پرسيده مي شود و پاسخ ها را پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد مي كند.
· پرسشنامه خود ايفا : پرسشنامه در اختيار فرد يا گروه قرار مي گيرد و فرد به تنهائي و يا به صورت گروهي يه پرسش ا پاسخ مي دهند .
· پرسشنامه پستي : پرسشنامه براي افراد از طريق پست ارسال مي شود . فرد پس از تکميل آنرا براي محقق عودت مي دهد.
· پرسشنامه الكترونيك : در اين نوع از پرسشنامه كه به تازگي موارد استفاده از آن گسترش يافته است ، محقق با استفاده از شبكه هاي اطلاع رساني و اينترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونيك براي افراد مي كند و افراد پاسخ ها را در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونيك براي محقق باز مي گردانند.در برخي موارد ممكن است افراد نسخه اي از پرسشنامه را چاپ کرده و بعد از پاسخگوئي به شكل پستي باز گردانند.
· نكات مهم در طراحي پرسشنامه
· داشتن يك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتداي پرسشنامه
· وجود پرسش هاي قابل فهم و خالي از ابهام
· خودداري از پرسش هاي طولاني و وقت گير و دوپهلو
· خودداري از واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم
· طراحي پرسشنامه زيباودوراز كلمات زشت و زننده و تا جاي ممكن دوستانه
· محدود بودن پرسش هاي زمينه اي
· قرار دادن پرسش هاي حساس و مهم در پايان پرسش نامه
· هر سوال فقط به يك موضوع اختصاص داشته باشد
· استفاده از پرسش هاي باز و بسته به همراه هم
· قرار دادن تمام پاسخ هاي ممكن براي پرسش هاي بسته
· مزاياي پرسشنامه
· عدم نياز به شحص مصاحبه كننده ، بنابراين عدم تاثير وجود چنين شخصي
· ساده و ارزان
· سادگي طبقه بندي و تجزيه و تحليل
· دقت يشتر پاسخ ها بواسطه محرمانه ماندن افراد
· امكان تنجام مطالعات بزرگ

+ نوشته شده توسط پریا در 88/08/03 و ساعت 1:54 PM |

هر چه حجم یا اندازه نمونه بزرگتر باشد میزان اشتباهات در نتیجه گیری کم می شود و بر عکس هر چه تعداد نمونه محدود باشد مقدار اشتباهات زیادتر است٬ بنابراین زمانی که محقق سطح بالاتری از اطمینان یا معنی دار بودن آماری را ملاک ارزیابی اطلاعات تحقیق خود قرار می دهد لازم است حجم نمونه او بزرگتر انتخاب شود.

لذا اگر هر عضو در جامعه مادر دقیقاً مشابه عضو دیگر باشد آنگاه انتخاب نمونه ای با حجم یک عضو هم کافی است. حجم نمونه باید به اندازه ای باشد که نتایج حاصل عیناً با نتایج همان مطالعه در جامعه ای که نمونه از آن انتخاب شده است برابر باشد.

5.1  اصطلاحات نمونه گیری :

عنصر : واحدی که درباره اش اطلاعات جمع آوری می شود و مبنای تحلیل را فراهم می سازد.  

جمعیت : مجموعه افراد، اشیاء یا نمودهایی که یک یا چند صفت مشترک داشته باشند و یکجا در نظر گرفته شوند.  

چارچوب : فهرست اصلی واحدهای نمونه گیری است که نمونه یا مرحله ای از نمونه، از آن انتخاب می شود.

متغیر : صفات منحصر به فرد عنصرهای یک جمعیت را توصیف می کند.

نمونه : زیرمجموعه ای از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل جمعیت انتخاب می شود.

6.1  تعیین حجم نمونه :

تعیین حجم نمونه بستگی به میزان دقت و اطمینان مورد نظر دارد که با فرمول هایی قابل محاسبه است.

دو عامل خطای نمونه گیری را کاهش می دهد :

 - افزایش حجم نمونه.

 - افزایش همگونی عنصرهای مورد انتخاب.

انواع نمونه گیری

شیوه های نمونه گیری مرسوم و متداول در اصل به دو بخش تقسیم میشوند:

۱- نمونه گیری سهمیه ای

۲- نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی

1 نمونه گیری سهمیه ای : اگر اعضای طبقه یک گروه بیشتر باشد پس در نمونه نیز تعدادشان بیشتر خواهد بود. از این شیوه وقتی استفاده می شود که : اولاً هدف تحقیق کمتر جنبه علمی داشته باشد ٬ ثانیاً ساخت جامعه مورد مطالعه مشخص باشد. نمونه گیری سهمیه ای شرط قابلیت تعمیم را به اندازه لازم دارا نیست .

2 نمونه گیری اتفاقی یا احتمالی: در این نوع نمونه گیری که گاه نمونه گیری تصادفی نیز خوانده می شود انتخاب افراد بر اساس ضابطه کنترل شده ای نیست و متکی به اصل " مشت نمونه خروار است " می باشد.

نمونه گیری اتفاقی خود دارای انواع گوناگون می باشد که محققین در شرایط خاص تحقیق خود آنها را ابداع کرده و به کار بسته اند که به شرح ذیل می باشند :

1.2  نمونه گیری تصادفی ساده

در این نوع نمونه گیری هر یک از اعضا ی جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در نمونه دارند ٬ منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری ندارد. در این روش ابتدا فهرست اسامی تمامی اعضا را به دست آورده ٬ سپس به هر یک از آنها نمره ای اختصاص می دهیم و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعداد مورد نیاز را انتخاب می کنیم.

اگر جامعه مورد مطالعه کوچک باشد از روش قرعه کشی استفاده می شود ٬ یعنی اسامی افراد را بر روی یک تکه کاغذ نوشته و در داخل کیسه قرار می دهیم ٬ سپس کاغذ ها را به طو ر تک تک خارج می کنیم تا زمانیکه حجم نمونه مورد نظر کامل شود.

نمونه گیری به روش تصادفی شانس نماینده بودن نمونه را افزایش می دهد.

2.2  نمونه گیری منظم یا سیستماتیک 

همانند نمونه گیری تصادفی ساده ٬ نمونه گیری منظم نیز برای انتخاب یک نمونه از یک جامعه تعریف شده به کار می رود.

از این روش زمانی استفاده می شود که تمام اعضای جامعه تعریف شده قبلاً به صورت تصادفی فهرست شده باشند.

این روش آسانتر از روش نمونه گیری تصادفی ساده است و تفاوت آن با روش نمونه گیری ساده در این است که در این روش انتخاب هر عضو مستقل از انتخاب سایر اعضاء جامعه نیست. هنگامی که اولین عضو انتخاب شد بقیه اعضای نمونه مورد نظر به صورت خودکار تعیین می شوند.

اگر افراد جامعه به صورت تصادفی فهرست شده باشند می توان نمونه گیری منظم را به جای نمونه گیری تصادفی ساده بکاربرد . اما در صورتیکه افراد جامعه با توجه به یک نظم معین بر اساس ویژگی یا ویژگی هایی فهرست شده باشند باید از نمونه گیری تصادفی ساده استفاده کرد.

3.2  نمونه گیری طبقه ای

در این روش محقق مایل است نمونه تحقیقی را به گونه ای انتخاب کند که مطمئن شود زیر گرو ه ها با همان نسبتی که در جامعه وجود دارند به عنوان نماینده جامعه ٬ در نمونه نیز حضور داشته باشند. و این نوع نمونه گیری وقتی بکار می رود که جامعه دارای ساخت همگن و متجانس نیست.یعنی در این روش درصد آزمودنی هایی که به صورت تصادفی از هر گروه انتخاب می شوند با درصد همان گروه در جامعه مورد نظر برابر است. بنابر این اگر یک گروه به طور مثال ۸ درصد از جامعه را تشکیل می دهند همین گروه ۸ درصد از نمونه را نیز تشکیل خواهند داد.

این روش در مطالعه هایی که محقق قصد مقایسه زیر گروه های مختلفی را داشته باشد مناسب است ٬ اگر در چنین شرایطی از این روش استفاده نشود هر گونه تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده از نمونه ٬ نامناسب و موجب نتیجه گیری غلط خواهد بود.

 به طور خلاصه در این روش محقق مطمئن است که نمونه انتخاب شده بر اساس ویژگی ها و عواملی که اساس آن طبقه بندی بوده اند ٬ نماینده واقعی جامعه مورد نظر است.

4.2   نمونه گیری خوشه ای

در نمونه گیری خوشه ای واحد اندازه گیری فرد نیست ٬ بلکه گروهی از افراد هستند که به صورت طبیعی شکل گرفته و گروه خود را تشکیل داده اند.این روش وقتی به کار می رود که فهرست کامل افراد جامعه در دسترس نباشد. به این منظور افراد را در دسته هایی خوشه بندی می کنند سپس از میان خوشه ها نمونه گیری به عمل می آورند و زمانی به کار می رود که انتخاب گروهی از افراد امکانپذیر و آسانتر از انتخاب افراد در یک جامعه تعریف شده باشد.

به عنوان مثال فرض می کنیم جامعه مورد نظر و تعریف شده ما عبارت است از کلیه افراد یک شهر که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند.در این جامعه نمونه گیری تصادفی ساده و نمونمه گیری منظم زمانی میسر است که فهرست کامل تمام افراد یک شهر را با سن آنها در دست داشته باشیم ٬ در غیر اینصورت به جای انتخاب فرد به عنوان واحد نمونه گیری ٬ منطقه را واحد نمونه گیری قرار می دهیم و سپس به روش نمونه گیری تصادفی ساده از بین مناطق ٬ منطقه یا مناطق مورد نظر را انتخاب می کنیم.

5.2  نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای

این روش نوع دیگری از نمونه گیری خوشه ای است. زمانی که منطقه به صورت تصادفی انتخاب شد ٬ می توان نمونه گیری را در داخل منطقه نیز ادامه داد به عنوان مثال ٬ مطالعه کننده ممکن است آدرس کلیه افرادی را که در یک منطقه زندگی می کنند داشته باشد بنابراین از بین این افراد ٬ ۱۰ نفر را به صورت تصادفی انتخاب می کند. در روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای فهرست نمونه گیری دوبار و در بعضی مواقع بیش از دوبار تهیه می شود.

نمونه گیری خوشه ای برخی از مواقع در تحقیقات آموزشی به کار می رود در این نوع تحقیقات از کلاس به عنوان واحد نمونه گیری استفاده می شود.

« از مزیت های عمده نمونه گیری خوشه ای جلوگیری از اتلاف وقت و صرفه جویی در منابع مالی است.»

از معایب آن هم اینکه :

 ۱ - دقت آن از نمونه گیری تصادفی ساده کمتر است زیرا در نمونه گیری تصادفی ساده فقط یک اشتباه وجود دارد در صورتیکه در نمونه گیری خوشه ای در هر مرحله یک اشتباه نمونه گیری وجود خواهد داشت یعنی به تعداد مراحل خطای نمونه گیری وجود دارد.

۲-برای داده های جمع آوری شده از این نوع نمونه گیری فرمول آسانی را نمی توان به کار برد زیرا بکاربردن یک نوع ابزار آماری در جامعه های مختلف دقت آن را کاهش میدهد.

در پایان شایان ذکر است در برخی مواقع در صورتی که ایجاب کند انواع مختلف نمونه گیری کم و بیش در هم آمیخته شده و مورد استفاده قرار می گیرد .

منابع : www.raveshtahqiq.blogsky.com و www.karimalipoor.blogfa.com/

 تحلیل محتوا

تحليل محتوا را تعريف كنيد؟

تحليل محتوا يعني قراردادن قاعده مند،‌ محتواي ارتباطات در مقوله ها و يا در طبقات خاص،‌ براساس قواعد وتحليل روابط بين مقوله ها

تعريف  برلسون از تحليل محتوا : برلسون تحليل محتوا را روشي براي توصيف عيني ، كمي و قاعده مند محتواي آشكار ارتباطات مي داند

 وي‍ژگي هاي مهم تحليل محتوا از ديدگاه برلسون :

  1-  عيني بودن  2-  قاعده مند بودن  3-  تمركز بر محتواي آشكار

منظور از تحليل محتواي كمي چيست و آنرا توضيح دهيد؟

آزمون نظام مند  و تكرار پذير نمادهاي ارتباطي است كه بوسيله آن ارزشهاي عددي بر اساس قوانين معتبر،  اندازه گيري   و به متن نسبت  داده ميشود و توسط روشهاي آماري تحليل مي شود و از طريق توصيف محتواي ارتباطات استخراج مي شود . (تحليل محتواي كمي شامل ارزشهاي عددي به منظور نشان دادن تفاوت هاست.)

نظام مند بودن  : رويكرد دانايي محقق به طور نظام مند  بر اساس  روش علمي و گام به گام با موضوع  نظامي كه مبتني بر مشاهده و تاييد  تجربي است

 (تحقيق نظام مند از طريق شناخت اصطلاحات و مفاهيم و تعيين روابط بين پديده ها و فرضيه ها بوجود مي آيد )

تكرار پذيري : از رويه هاي تحقيقاتي است   وبيانگر يافته هاي اوليه را تكرار ميكند.

ازخصلت هاي علم : عيني بودن و تكرار پذيري

عملياتي كردن يعني : تعريف مفاهيم متغير هاي مورد سنجش را گويند.

كاربرد نمادهاي ارتباطي در تحليل محتوا به چه صورتي انجام مي گيرد؟

 نمادها چه شفاهي ، چه كتبي و چه انگاره ها باشد از شخصي به شخص ديگر و از فرهنگي به فرهنگ ديگر متفاوت است و شرايط توليد نمادهاي ارتباط هم متغير است. و تصميم تحليل گر در باره ي محتواي ارتباطات مبتني بر هدف تحقيق مي باشد.

كاربرد تحليل محتوا :

1-هدف        2- تمركز روي موضوع           3- تكنيك هاي علمي را در بر مي گيرد       

      محاسن تحليل كمي محتواي آشكار  را نام ببريد؟

1-كمي كردن واحد هاي محتوا و امكان تقليل مجموعه بزرگي از داده ها و استفاده از ابزارهاي آماري

 2-تكرار پذيري بودن و كمي بودن

3-امكان جمع آوري اطلاعات از افراد غير قابل دسترس

4-استفاده از فرضيه و سئوال براي تبيين رابطه معنايي  متغير ها

        5- تحليل محتوا براي آزمون هر نظريه اي كه با فرايند هاي  منتهي به توليد پيام سرو كار دارد ضروري است

        6-  مي توان متغير ها را به هنگام توليد و پس از مصرف نيز   ارزيابي كرد

از منظر هالستي چه زماني تحليل محتوا مفيد و مطلوب خواهد بود؟

1-    وقتي كه دسترسي به داده ها مشكل باشد و محقق محدود به استفاده از مدارك مستند باشد .

2-    استفاده از زبان خود ارتباط گر خطرناك باشد.

3-    حجم موارد بيش از توان محقق براي آزمون باشد.

براي طرح تحقيقي مطلوب از چه بيان و شيوه هايي استفاده مي كنند؟

1- از سئوال و فرضيه هاي تحقيق        2- مروري بر مطلعات قبلي       3- جمع آوري داده ها و جهت دهي به آنها در راستاي موضوع و طرح تحقيق     4- تفكر دقيق درباره موضوع

فرضيه را تعريف كنيد ؟ بيان روشني است كه حالت يا سطح وابستگي متغيري را به متغير ديگر پيش بيني مي كند.(فرضيه بايد بر جمع آوري داده هاي ما نظارت و جهت دهد

تحليل محتواي كمي و كارايي بيشتر آن بستگي به چه چيزي دارد؟       فرضيه ها و سوال هاي روشن تحقيق

چرا از فرضيه و سوال استفاده مي كنيم؟

+ نوشته شده توسط پریا در 88/08/03 و ساعت 1:50 PM |
  1. یکسان برای انتخاب شدن داشته باشند.

تعیین حجم نمونه :

تعیین حجم نمونه ب تگی به میزان دقت و اطمینان مورد نظر دارد که با فرمولهایی قابل محاسبه است.

دو عامل خطای نمونه گ ری را کاهش می دهد :

  1. افزایش حجم نمونه.
  2. افزایش همگونی عنصرهای مورد انتخاب.

شیوه های نمونه گ ری :

شیوه های نمونه گ ری نسبت به مسائل مورد بررسی، متفاوت و تابع شرایط تحقیق است.

نمونه گ ری غیر احتمالی :

  1. سهمیه ای : باید ساختار جامعه مورد مطالعه مشخص باشد و نیاز به اطلاعات روزآمد دارد. باید همان نسبتهایی که در جمعیت مورد مطالعه وجود دارد در نمونه ا تخابی رعایت شود. مثال : افراد شاغل.
  2. گلوله برفی : برای جمعیتهای نادر که محل استقرار آنها مشخص نیست مناسب است. عناصری از یک جمعیت، محقق را به عناصر دیگر این جمعیت راهنمایی می کنند. مثال : افراد بی خانمان، مهاجران غیر قانونی.
  3. هدفمند یا قضاوتی : نمونه ب اساس قضاوت شخصی یا اهداف مطالعه انتخاب می شود.

نمونه گ ری احتمالی (اتفاقی یا تصادفی) :

باید فهرستی از افراد یا عناصر جمعیت مورد مطالعه در اختیار داشته باشیم.

  1. ساده : از طریق قرعه کشی، استفاده از جداول اعداد تصادفی یا برنامه های رایانه ای.
  2. سیستماتیک یا منظم : ابتدا حجم جمعیت را بر حجم نمونه ت سیم می کنیم تا فاصله نمونه گ ری بدست آید. سپس یک عدد اتفاقی را مبنای شروع قرار می دهیم و به اندازه فاصله نمونه گ ری، افراد یا عناصر بعدی را انتخاب می کنیم تا نمونه م رد نظر کامل شود.
  3. خوشه ای : برای مناطق وسیع جغرافیایی که بدست آوردن فهرست کاملی از اجزای آن غیر ممکن است بکار می رود. در این روش نقشه مورد مطالعه را به بخشهایی تقسیم می کنیم سپس به روش اتفاقی ساده یا منظم از آن نمونه گ ری می کنیم.

دستور العمل برای انتخاب بهترین نمونه : ه حداکثر رساندن تعداد خوشه ها و کاهش تعداد عناصر هر خوشه.

نمونه گ ری خوشه ای با احتمال متناسب با حجم : در این روش متناسب با حجم هر خوشه از آن نمونه گ ری می کنیم.

  1. طبقه ای : برای جامعه آماری که ساخت همگن و متجانس ندارد استفاده می شود. این روش خطای نمونه گ ری را کاهش می دهد. در این روش جمعیت مورد مطالعه را به زیرمجموعه های همگن تقسیم می کنیم. مثال : اعضای یک دانشگاه.

 

مزیتهای نمونه گ ری احتمالی :

الف- حذف سوگیری آگاهانه یا ناآگاهانه.

ب- امکان محاسبه درجه خطا.

http://209.85.229.132/search?q=cache:5EoQfPKNyXMJ:www.raveshtahqiq.blogsky.com/+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%22&cd=17&hl=fa&ct=clnk

 

برای مطالعه یک جامعه لازم نیست که همه آن مشاهده شود بلکه در اغلب موارد مشاهده جزیی از آن کافی است به تعبیر دیگر در بیشتر تحقیقات، مشاهده نمونه ای محقق را به مقصود می رساند. هدف اصلی از نمونه گیری بدست آوردن نمونه ای است که معرف و نماینده مناسبی برای جامعه باشد. محقق آشنا با نمونه گیری و طرحهای نمونه ای قادر است نمونه را چنان برگزیند که معرف جامعه باشد از این رو می توان گفت نمونه گیری به روش هایی اطلاق می شود که در تحقیقات اجتماعی برای انتخاب افراد یا واحدهای تحلیل بکار می رود و در تحقیقات پیمایشی، نمونه گیری عبارتست از روشی که از طریق آن پاسخگویان برای تحلیل انتخاب می شوند.

مزایای نمونه گیری
1ـ کاهش هزینه: چون حجم داده های نمونه ای نسبت به حجم جامعه کوچک است به طور حتم هزینه تهیه آنها به مراتب کمتر از هزینه سرشماری است. 2ـ افزایش سرعت کار: چون حجم نمونه بسیار کمتر از حجم جامعه در سرشماری است گرد آوری و تلخیص داده ها با سرعت بیشتر، یعنی با صرف وقت کمتر انجام می شود. این مزیت خصوصاً وقتی که کسب نتایج و تهیه اطلاعات جنبه فوریت دارند مزیتی مهم است. 3ـ بالا بودن میزان درستی کار: چون برای انجام نمونه گیری به دلیل کم بودن حجم کار نسبت به سرشماری، امکان آموزش افراد برای انجام مصاحبه ها و یا اندازه گیریها وجود دارد، میزان درستی نتیجه کار این افراد در مقایسه با سرشماری بیشتر است.

مفاهیم پایه
جامعه آماری: منظور مجموعه افراد یا واحدهایی است که در نهایت می خواهیم نتایج را به آن تعمیم دهیم. در مسأله نمونه گیری معمولاً جامعه متناهی است و تعداد عنصرهای آن را حجم جامعه می نامند. کار مهم محقق این است که با دقت و به صورتی کامل جامعه را تعریف کند.
نمونه
بخشی از جامعه تحت بررسی است که با روشی از پیش معین شده انتخاب می گردد به قسمی که به کمک آن با

توجه به روش انتخاب، می توان استنباطهایی درباره کل جامعه انجام داد. فرایند انتخاب نمونه، استخراج نتایج و استنباطهای حاصل را بررسی نمونه ای گویند. بررسیهای نمونه ای را به دو نوع رده بندی می کنند. توصیفی و تحلیلی، در بررسی توصیفی، هدف صرفاً کسب اطلاعاتی درباره گروههای بزرگ است مثلاً درصد زنان و مردانی که یک برنامه تلویزیونی خاص را می بینند. در بررسی تحلیلی، بین زیر گروههای متفاوت جامعه، برای کشف تفاوتهای آنها مقایسه هایی صورت می گیرد. یا فرضهایی را درباره تفاوتهای موجود بیان کرده و درستی یا نادرستی آنها را آزمون می کنند.

واحد نمونه گیری
واحدهای نمونه گیری مجموعه عنصرهایی از جامعه هستند که اجتماع آنها کل جامعه را تشکیل می دهند. مثلاً در نمونه گیری از افراد یک شهر، هر فرد شهر را می توان یک واحد تلقی کرد در صورت لزوم هر خانوار را می توان یک واحد در نظر گرفت .
مراحل اصلی در یک بررسی نمونه ای
1ـ مشخص کردن هدف : همیشه باید درباره هدفهای بررسی حکمی روشن و گویا در دست باشد.
2ـ مشخص کردن جامعه مورد نمونه گیری: جامعه ای را که می خواهیم از آن نمونه بگیریم با ید دقیقاً تعریف کنیم با این تعریف متغیر تحت بررسی مشخص می شود البته تعریف دقیق جامعه همیشه امکان پذیر نیست.
3ـ مشخص کردن درجه دقت مطلوب: نتایج یک بررسی نمونه ای همیشه با عدم حتمیت همراه است زیرا اولاً بخشی از جامعه مورد اندازه گیری قرار گرفته است، ثانیاً اندازه گیریها با خطا همراه اند. میزان عدم دقت را می توان با افزایش حجم نمونه و با استفاده از وسایل دقیقتر اندازه گیری و گماردن افراد خبره برای انجام کار، تقلیل داد. مسلماً این کار با افزایش هزینه و با صرف دقت بیشتر انجام می شود و این افزایش هزنیه و صرف دقت بیشتر، نسبت مستقیم با میزان دقتی دارد که مایلیم برآوردهای مورد نظر داشته باشند بنابراین مشخص کردن درجه دقت مطلوب برآوردها گامی مهم در اجرای نمونه گیری است این تشخیص میزان دقت، وظیفه استفاده کنندگان از داده ها و برآوردهاست.
4ـ انتخاب روش نمونه گیری: با انجام مراحل بالا، به مرحله ای می رسیم که باید واحدهای نمونه را از بین واحدهای جامعه انتخاب کنیم برای انتخاب نمونه، طرحها، روشهای متعددی وجود دارند. با توجه به هدف مورد نظر، اندازه واحدها و میزان تغییر آنها روش خاصی مناسب می باشد.
5ـ روشهای اندازه گیری: در هر بررسی نمونه ای، برای اندازه گیری واحدهای نمونه تهیه ابزار اندازه گیری و مشخص کردن روشهای اندازه گیری از اهمیتی خاص برخوردار است. ممکن است بررسی نمونه ای صرفاً به وسیله پرسشنامه و یا به وسیله مصاحبه با طرح سئوالاتی انجام شود که از پیش تعیین شده اند. مصاحبه ممکن است حضوری، یا با تلفن و یا ترکیبی از هر دو صورت گیرد در هر حال پرسشنامه یا مصاحبه هم وسیله ای برای اندازه گیری هستند.
6ـ آموزش آمارگیران: در بررسیهای نمونه ای، اغلب با مسائل خاص حرفه ای رو به رو هستیم لذا آمارگیران باید قبلاً درباره هدف نمونه گیری، واحد نمونه گیری، روشهای اندازه گیری و سایر مسائل آموزش ببینند.
7ـ پیش آزمون: لازم است که قبل از انجام نمونه گیری، برای بررسی کارایی پرسشنامه و روش کار و مشکلات اجرایی، عمل نمونه گیری را در مقیاس کوچک انجام دهیم این نمونه گیری با حجم کوچک مقدماتی، نتایجی به دست می دهد که بر اساس آنها می توان پرسشنامه ها را اصلاح کرد، به آمارگیران آموزش تکمیلی داد، در مورد زمان لازم برای نمونه گیری اصلی برآوردی به دست آورد، هزینه عملی نمونه گیری را بازبینی نمود و در نتیجه از بروز اشکالات عمده در نمونه گیری اصلی که حجمی زیاد دارد جلوگیری کرد این فرآیند را پیش آزمون می نامند. 8ـ گرد آوری داده ها: برای گرد آوری داده ها معمولاً از پرسشنامه استفاده می کنند تهیه متن پرسشها از نظر تطبیق با اهداف، ایجاد انگیزه برای پاسخ و جلوگیری از ایجاد انحراف در پاسخ کاری فنی است و باید پرسشنامه به وسیله افراد خبره تهیه شود.
9ـ پردازش داده ها: اولین گام در این مقطع آماده کردن پرسشنامه های تکمیل شده و یا هر نوع داده دیگر برای انتقال به ماشین است. در این مرحله خطاهایی که ثبت شده اند باید اصلاح شوند و پرسشنامه هایی که در آنها، به وضوح برخی اقلام اشتباهاً ثبت شده اند حذف و با مراجعه مجدد اصلاح شوند.
10ـ نگهداری اطلاعات حاصل برای بررسیهای آینده: هر نمونه ای که از جامعه گرفته می شود علاوه بر نتایج استنباطی آن، راهنمایی بالقوه، برای بهتر کردن فرآیند نمونه گیریهای بعدی است، در هر نمونه گیری کارها دقیقاً همان گونه که طراحی شده اند انجام نمی شوند با بررسی فرآیند نمونه گیری انجام شده، می توان خطاهایی را که موجب این مشکل شده اند شناسایی و از تکرار آن در نمونه گیریهای بعدی جلوگیری کرد.

انواع روشهای نمونه گیری احتمالی
نمونه احتمالی به چهار نوع اصلی تقسیم می شوند انتخاب هر یک از این انواع نمونه احتمالی به ماهیت مسأله تحقیق، هزینه و سطح دقت مطلوب در نمونه و روش گردآوری اطلاعات بستگی دارد. بعضی از شیوه های نمونه گیری احتمالی عبارتند از: 1ـ نمونه گیری تصادفی ساده 2ـ نمونه گیری سیستماتیک 3ـ نمونه گیری طبقه بندی 4ـ نمونه گیری خوشه ای.

تیموری آسفیچی ، عباس؛ ارائه در گروه تحقیق و توسعه مدیریت (

www.GMRD.ir

http://209.85.229.132/search?q=cache:dK1MTNKrpCwJ:gmrd.ir/index.php/research-method/12-learn/15-sampling-001.html+%D9%86%D9%85%D9%88%D9%86%D9%87+%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%22&cd=20&hl=fa&ct=clnk

 

پس از انتخاب موضوع تحقیق و بیان مسئله ٬ یکی از تصمیمیات مهمی که در پیش روی هر پژوهشگری قرار دارد انتخاب نمونه است٬ نمونه ای که باید نماینده جامعه ای باشد که پژوهشگر قصد تعمیم یافته های تحقیق خود به آن جامعه را دارد.

اگر محقق پژوهش خود را بر تمامی افراد جامعه اجرا کند روش او سرشماری خواهد بود یعنی محقق باید تمامی افراد جامعه را تک تک مورد برسی و آزمون قرار دهد.

اما چون اکثر پژوهشگران توان و زمان اجرای پژوهش بر کل جامعه را ندارند به همین دلیل پژوهش خود را محدود به نمونه کوچکی می سازند.

تعریف نمونه گیری :

نمونه گیری فرآیند انتخاب مشاهده ها و تعمیم نتایج مشاهده به کل جمعیت است.

دلایل نمونه گیری :

 -صرفه جویی در وقت، انرژی و هزینه.

 -جلوگیری از افزایش احتمال اشتباهات از قبیل اشتباهات پرسشگر و نیافتن پاسخگویان.

- نتیجه نمونه گیری به شرط رعایت اصول و ضوابط آن ، با نتایج همه پرسی ( سرشماری) یکی است.

4.1 تعیین حجم نمونه

 

+ نوشته شده توسط پریا در 88/08/03 و ساعت 1:47 PM |
 

نمونه گ ری فرآیند انتخاب مشاهده ها و تعمیم نتایج مشاهده به کل جمعیت است.

دلایل نمونه گ ری :

  1. صرفه جویی در وقت، انرژی و هزینه.
  2. جلوگیری از افزایش احتمال اشتباهات از قبیل اشتباهات پرسشگر و نیافتن پاسخگویان.
  3. نتیجه نمونه گ ری به شرط رعایت اصول و ضوابط آن ، با نتایج همه پرسی یکی است

تاریخچه نمونه گ ری : 

نمونه گ ری در علوم اجتماعی همگام با نظرسنجی سیاسی، توسعه یافته است.

مجله آمریکایی لیترری دایجست در سال 1920 اسامی افرادی را از دفترچه های راهنمای تلفن و فهرست اسامی دارندگان خودرو انتخاب و اقدام به ارسال کارت پستالهایی برای آنان نمود. سردبیران این مجله در این کارت پستالها این سؤال را مطرح کرده بودند که از بین دو نامزد انتخابات ریاست جمهوری به کدام یک رأی خواهید داد. لیترری دایجست پس از دریافت پاسخها به درستی پیش بینی کرد که چه کسی برندة انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود. این مجله در دوره های بعدی انتخابات ریاست جمهوری حجم نظرسنجی خود را گسترش داد و پیش بینیهای آن در انتخابات ریاست جمهوری سالهای 1924، 1928 و 1932 درست از آب در آمد.

در سال 1936، این مجله برای ده میلیون نفر برگه های نظرسنجی فرستاد و دو میلیون پاسخ دریافت کرد. در این نظرسنجی 57 درصد شرکت کنندگان به آلف لندون و 43 درصد به روزولت رأی داده بودند. اما پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، نتایج کاملاً بر عکس بود و روزولت با 61 درصد آرا پیروز شده بود. اشتباه سردبیران لیترری دایجست در چهارچوب نمونه گ ری آنها نهفته بود: دارندگان تلفن و مالکان خودروی شخصی. آنها نمونه ا از افراد ثروتمند را انتخاب کرده بودند.

اصطلاحات نمونه گ ری :

  1. عنصر : واحدی که درباره اش اطلاعات جمع آوری می شود و مبنای تحلیل را فراهم می سازد.
  2. جمعیت : مجموعه افراد، اشیاء یا نمودهایی که یک یا چند صفت مشترک داشته باشند و یکجا در نظر گرفته شوند.
  3. چهارچوب : فهرست اصلی واحدهای نمونه گ ری است که نمونه ی مرحله ای از نمونه، از آن انتخاب می شود.
  4. متغیر : صفات منحصر به فرد عنصرهای یک جمعیت را توصیف می کند.
نمونه : یرمجموعه ای از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل جمعیت انتخاب می شود
+ نوشته شده توسط پریا در 88/08/03 و ساعت 1:42 PM |

java blog

Shiavi's Search for / in javascript
Search for : Search in : Altavista Excite Infoseek Lycos Webcrawler Yahoo